ನೆಲ ಬಾನು ಸಂಬಂಜ ಅನ್ನೋದು

1.3 ನೆಲ-ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು

ಪಾಠದ ಸಾರಾಂಶ

ಲೇಖಕರು: ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ

'ನೆಲ-ಬಾನು "ಸಂಬಂಜ" ಅನ್ನೋದು' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸಾನುಭವಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿ, ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಿಂತನೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೆಲ, ಆಕಾಶ, ಸಮುದ್ರ, ಪರ್ವತ, ನದಿಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಅರ್ಥವೂ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಾಹನ, ಹಡಗು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಕಂಡ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅವರು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನೆಲದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯ ಒಂದು ರೀತಿಯಾದರೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಅನುಭವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ನಗರಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನೋಡಿದಾಗ ಅವುಗಳ ನಿಜವಾದ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಜೀವಂತಿಕೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೇಖಕರು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಅಂಡಮಾನ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಜರ್ಮನಿ, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಮರುಭೂಮಿಗಳ ಪ್ರವಾಸದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮಾನವನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಹಾರಬೇಕೆಂಬ ಮಾನವನ ಕನಸೇ ವಿಮಾನದಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪುರಾಣಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಮತ್ತು ದೇವದೂತರು ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿಯುವ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಮಾನವನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಲೇಖಕರು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕಾಶದಿಂದ ನೋಡಿದ ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಅದರೊಳಗಿನ ಜೀವಜಗತ್ತು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ, ಜನರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅದರ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಳಿದು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ನೆಲ ಮತ್ತು ಬಾನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಜೀವಂತವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ನದಿಗಳು, ಮರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಬದುಕು ಈ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬದಲಾದಂತೆ ಲೋಕದ ಅರ್ಥವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಭವಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಈ ಪಾಠದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು:

೧. ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಕಂಡ ಹೊರಜಗತ್ತನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ

ಉತ್ತರ : ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರು ವಾಹನ, ಹಡಗು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಕಂಡ ಹೊರಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಮರಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಿಂದೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತೆಯ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯ ಘಾಟ್ಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾರುವಾಗ ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಗೋದಾವರಿ, ನರ್ಮದಾ, ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಗೆರೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಚಿತ್ರಗಳಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ರೈನ್ ನದಿ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲಕ ಲೇಖಕರು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬದಲಾದಂತೆ ಲೋಕದ ರೂಪವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರ (೧೦ ಅಂಕಗಳಿಗೆ

೧. ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಕಂಡ ಹೊರಜಗತ್ತನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ.

ಉತ್ತರ::ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿವಿಧ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಹೊರಜಗತ್ತಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಾಹನ, ಹಡಗು ಹಾಗೂ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನಿಂತಿರುವ ಮರಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಿಂದೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಪರ್ವತಗಳು ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಕೊಲ್ಕತ್ತೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಹಾಗೂ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ವಾರಾಣಸಿಯ ಘಾಟ್ಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಮುದ್ರಯಾನದಲ್ಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ನೈಜ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಡಮಾನ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂತಸವನ್ನು ಅವರು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಆಕಾಶ, ಮೋಡ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅನುಭವವೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಆನಂದ ನೀಡಿತ್ತು.

ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಭಾರತದ ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಗೋದಾವರಿ, ನರ್ಮದಾ, ಯಮುನಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮೊದಲಾದ ನದಿಗಳು ಮೇಲಿನಿಂದ ಬೆಳ್ಳಿಯ ರೇಖೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ನಗರಗಳು, ಹೊಲಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಗಳು ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಜರ್ಮನಿಯ ರೈನ್ ನದಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪ, ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಹೊಸ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲಕ ಲೇಖಕರು ಹೊರಜಗತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೆಲದಿಂದ ಕಂಡ ಜಗತ್ತು ಒಂದು ರೀತಿಯಾದರೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಕಂಡ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ, ವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅದರೊಳಗೆ ಇಳಿದು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಲೇಖಕರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉತ್ತರ (5 ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ):

೨. ಲೇಖಕರಿಗೆ ಆಕಾಶ ಕಂಡ ಬಗೆ ಹೇಗೆ?

ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರಿಗೆ ಆಕಾಶವು ಅದ್ಭುತ, ವಿಸ್ಮಯ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಪನೆಯ ಲೋಕವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಮೋಡಗಳ ನಡುವೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಮಾನವು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಗಿಳಿಯಂತೆ, ರಾತ್ರಿ ಹೊಳೆಯುವ ಕಿಡಿಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಬಿಳಿಮೋಡಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರಳೆಯ ರಾಶಿಯಂತೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಗುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ರೈತರಿಗೆ ಮಳೆ ಸುರಿಸದ ಬಿಳಿಮೋಡಗಳು ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಮುದ್ರಯಾನದಲ್ಲಿ ತಾರಾಭರಿತ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಜೀವನದ ವಿಶಾಲತೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯದ ಅರಿವು ಮೂಡಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಆಕಾಶವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಲ್ಪನೆ, ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ.

(೧೦ ಅಂಕಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರ):

೨. ಲೇಖಕರಿಗೆ ಆಕಾಶ ಕಂಡ ಬಗೆ ಹೇಗೆ?

ಉತ್ತರ: ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರಿಗೆ ಆಕಾಶವು ಕೇವಲ ಮೇಲಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ನೀಲಾಕಾಶವಲ್ಲ; ಅದು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುವ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅವರ ನೆಚ್ಚಿನ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಓಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಮಾನವು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಗಿಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೆ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಹೊಳೆಯುವ ಕಿಡಿಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಬಿಳಿ ಮೋಡಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರಳೆಯ ರಾಶಿಯಂತೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಿನ ಮಗುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ರೈತರಿಗೆ ಅದೇ ಬಿಳಿಮೋಡಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಸದಿದ್ದರೆ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅತಿವೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಮೋಡಗಳು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬರುವ ಸೈನ್ಯದಂತೆ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಕಾಶವು ಮನುಷ್ಯನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಮುದ್ರಯಾನದಲ್ಲಿ ಹಡಗಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ತಾರಾಭರಿತ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ವಿಶಾಲವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯ ಜೀವನದ ಒತ್ತಡಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಇರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯದ ಅರಿವು ಮೂಡಿ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೇಖಕರು ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಆಕಾಶದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರುಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಮತ್ತು ದೇವದೂತರು ಆಕಾಶವಾಸಿಗಳೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾನವನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಹಾರಬೇಕೆಂಬ ಮಾನವನ ಕನಸೇ ವಿಮಾನದಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಆಕಾಶವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತ, ಕಲ್ಪನೆಯ ಲೋಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಮಹಾನ್ ಅನುಭವದ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ.

೩.ಲೇಖಕರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೇಘಲೋಕದಿಂದ ಹಕ್ಕಿನೋಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉತ್ತರ:ಲೇಖಕರಾದ ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಘಲೋಕದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಕ್ಕಿನೋಟದಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಅಪೂರ್ವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಂದು ದಿನ ಅವರು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಕಾಶವು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ನೀಲವರ್ಣದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಮಾನವು ವಿವಿಧ ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾರುವಾಗ ಪೈಲಟ್ಗಳು ನಗರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಲೇಖಕರು ಕೆಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದರು.

ವಿಮಾನದ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಗೋದಾವರಿ, ನರ್ಮದಾ, ಚಂಬಲ್, ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮೊದಲಾದ ನದಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಗೆರೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ದಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಊರುಗಳು, ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳು ಸುಂದರ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಿದ ಬಟ್ಟೆಯ ಅಂಚಿನಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಗೌಹಾತಿಯ ಬಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯು ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಸಣ್ಣ ಹರಿವಿನಂತೆ ಕಂಡರೂ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅದು ವಿಶಾಲ ನದಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಲೇಖಕರಿಗೆ ಮೂಡಿತು.

ವಿಮಾನದಿಂದ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಚಿತ್ರಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದ ಪರ್ವತಗಳು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪ, ರೈನ್ ನದಿ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ ವೈಭವವು ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಥೂಲಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರ; ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಜೀವನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಮನಗಾಣುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಅನುಭವದಿಂದ ಲೇಖಕರು ಲೋಕವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದರು. ನೆಲದಿಂದ ಕಂಡ ಭೂಮಿ ಒಂದು ರೀತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೇಘಲೋಕದಿಂದ ಕಂಡ ಭೂಮಿ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಹಕ್ಕಿನೋಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅನುಭವವು ಅವರ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಅರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.

೪. ಕಲ್ಪನೆ, ಕನಸುಗಳು, ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ? – ಪಠ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರ "ನೆಲ-ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು" ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳೇ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹೊಸದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ತಾನೂ ಹಾರಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ವಿಮಾನದಂತಹ ಮಹತ್ತರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಲೇಖಕರು ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರೆಕ್ಕೆಯುಳ್ಳ ಕುದುರೆ, ಐರಾವತ, ದೇವತೆಗಳು, ಅಪ್ಸರೆಯರು, ಹಾರುಗುದುರೆ, ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರೈತ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹಾರುವ ಆಮೆ ಮುಂತಾದ ಕಥೆಗಳು ಮಾನವನ ಹಾರುವ ಕನಸಿನ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮೊದಲು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಂತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವಗೊಳಿಸಿದರು.

ಲೇಖಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, "ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದು ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಲ್ಪನೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ಕನಸನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನನಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ." ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಹಿಂದೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಮೇಘವಿಹಾರ ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ದೇವದೂತರು ಆಕಾಶವಾಸಿಗಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ, ದೇವತೆಗಳ ಹಾರಾಟದ ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಕಾಶಯಾನದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮಾನವನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿವೆ. ಕಲ್ಪನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾವ್ಯ, ಪುರಾಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಮಾನವನ ಕಲ್ಪನೆ, ಕನಸು ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಚಿಂತನೆಗಳೇ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಪಾಠದ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.

೫. ಮನುಷ್ಯ ತನಗೆ ನಿಲುಕದ ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ಮರ್ತ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿರುವ ಅವತಾರದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರು "ನೆಲ-ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು" ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ದೇವಲೋಕ ಮತ್ತು ಭೂಲೋಕಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪುರಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತನಗೆ ನಿಲುಕದ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯದಿಂದ ಅನೇಕ ಅವತಾರದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಅವತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿಯರು ನಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯ ಜನರ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಅರಿತು ಅವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗೀರಥನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಕರೆತಂದ ಕಥೆಯೂ ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ಮರ್ತ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಲೇಖಕರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಮಹಾಯಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬುದ್ಧನು ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮುನ್ನ ಲೋಕದ ದುಃಖವನ್ನು ಕಂಡು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಬೋಧಿಸತ್ವನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಅವತರಿಸಿ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನವತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿಗೆ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತರಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಥೆಗಳೂ ಇವೆ. ಹರಿಹರನ ರಗಳೆಗಳ ಅನೇಕ ನಾಯಕರು ಈ ರೀತಿಯ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತರಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ವೀರರನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನು ದೇವರು ತನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಇರಲಿ, ತನ್ನ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿ, ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಎಂಬ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವತಾರದ ಕಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲ; ಮಾನವನ ಕಲ್ಪನೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವದ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

೬. "ಪರ್ವತಾರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ನೋಟ ವೈವಿಧ್ಯ ನದಿಯಾನದಲ್ಲಿದೆ" – ಈ ಮಾತನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರ "ನೆಲ-ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು" ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನದಿಯಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೇಖಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಪರ್ವತಾರೋಹಣವು ಸಾಹಸಮಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಿದರೂ, ನದಿಯಾನವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

ನದಿ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಾಡುಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು, ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಕೊನೆಗೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ನದಿಯು ಅನೇಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನದಿಯಾನದ ವೇಳೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗಗಳು, ಭಾಷೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಜೀವನಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.

ಲೇಖಕರು ರೈನ್, ನೈಲ್ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯಂತಹ ಮಹಾನದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರೈನ್ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿವಿಹಾರವು ಮನಸೆಳೆಯುವ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೈಲ್ ನದಿಯು ಮರುಭೂಮಿಗೆ ಜೀವ ನೀಡುವ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗಂಗೆಯು ಸುಂದರಬನದ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗರ ಸೇರುವ ದೃಶ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ನದಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನವನ್ನೂ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಏರುವ ಸಾಹಸ, ಎತ್ತರದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭವ್ಯತೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನದಿಯಾನದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜನಜೀವನ, ಕೃಷಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನದಿದಂಡೆಯ ಊರುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಲೇಖಕರು "ಪರ್ವತಾರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ನೋಟ ವೈವಿಧ್ಯ ನದಿಯಾನದಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನದಿಯು ಪ್ರಕೃತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬದುಕನ್ನು ಒಂದೇ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪ್ರಯಾಣವು ಪರ್ವತಾರೋಹಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹಾಗೂ ಜೀವನಾನುಭವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಮಾತಿನ ಸಾರವಾಗಿದೆ.

೭. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಣನೆ ಬರೆಯಿರಿ.

ಉತ್ತರ:ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರು "ನೆಲ-ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು" ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ನಿಜವಾದ ವೈಭವವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಮುಂಬೈಗೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕು. ವಿಮಾನದಿಂದ ನೋಡುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದೃಶ್ಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಬೋಳು ಶಿಖರಗಳ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ ನೆರಳಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಗೊಮ್ಮಟಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳು ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಅಲಂಕಾರವಾದ ವನಮಾಲೆಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಮಾನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಆಕೃತಿಗಳಂತೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಹಸಿರು ಪೈರುಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಕೌದಿಯಂತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಲೇಖಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಈ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕನ್ನಡಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಲೇಖಕರು ಕೊಡಚಾದ್ರಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದಾಗ ಅವು ಮೊಸರು ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಹಾರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳು ಸೇರಿ ಅದ್ಭುತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೀಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳು, ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳು, ಆಳವಾದ ಕಣಿವೆಗಳು, ಸುಂದರ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು–ನೆರಳಿನ ಆಟದಿಂದ ಅಪೂರ್ವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವೈಭವವನ್ನು ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸಾನುಭವದ ಮೂಲಕ ಓದುಗರ ಕಣ್ಮುಂದೆ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

೮. ಹೊಸ ಧರ್ಮ, ತತ್ವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಖಂಡಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸಿದವರು ಯಾರು? ಹೇಗೆ?

ಉತ್ತರ:ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರ "ನೆಲ-ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು" ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಧರ್ಮ, ತತ್ವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಖಂಡಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಸಿದವರ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೇಖಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮಹತ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸೂಫಿ ಸಂತರು, ಬೌದ್ಧ ಧಮ್ಮ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಹಾಗೂ ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಸೈನಿಕರು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.

ಚೀನಾದಿಂದ ಇಟಲಿಯವರೆಗೆ ಸಾಗಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೇಷ್ಮೆ ಹಾದೆ (Silk Route) ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತು. ಈ ಮಾರ್ಗವು ಸುಡುವ ಮರುಭೂಮಿಗಳು, ಹಿಮಾವೃತ ಪರ್ವತಗಳು ಹಾಗೂ ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಕಾರವಾನುಗಳು ಸಂಚರಿಸಿ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ವಿನಿಮಯ ನಡೆಸಿದವು.

ವ್ಯಾಪಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ, ತತ್ವ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಅವರಿಂದ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳು ಖಂಡಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದವು. ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟ ಸೈನಿಕರೂ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಿ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು.

ಈ ಸಾಹಸಿಗಳು ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪ, ಮರಣದ ಭೀತಿ, ದರೋಡೆಕೋರರ ದಾಳಿ, ಹಿಮಪಾತ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ ಮಾರ್ಗಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೇ ಹೊಸ ಧರ್ಮಗಳು, ತತ್ವಗಳು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ ಲೇಖಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸೂಫಿ ಸಂತರು, ಧಮ್ಮ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರ ಸಾಹಸಮಯ ಪ್ರಯಾಣಗಳೇ ಹೊಸ ಧರ್ಮ, ತತ್ವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಖಂಡಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

೯. ದ್ಯಾವ–ಪೃಥಿವಿಗಳ ಸಂಬಂಧ ಎಂತಹದು?

ಉತ್ತರ:ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರ "ನೆಲ-ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು" ಲೇಖನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಶಯವೇ ದ್ಯಾವ (ಆಕಾಶ) ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿ (ಭೂಮಿ)ಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ. ಲೇಖಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ದ್ಯಾವ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಗಳು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಜೀವಂತ, ಚಲನಶೀಲ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.

ಆಕಾಶದಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆ, ಬೆಳಗುವ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು, ಗಾಳಿ, ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಗುಡುಗುಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಗತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗಿಡಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಸಮುದ್ರಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಪ್ರಾಣಿ–ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಮಳೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭೂಮಿ ಬತ್ತುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಬಿಸಿಲುಗಳಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ಯಾವ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ.

ಲೇಖಕರು ಮತ್ತೊಂದು ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಇಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಸದಾ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ನೆಲದ ಸೆಳೆತವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಲಾರ. ಇದೇ ಭಾವನೆ ದೇವಲೋಕ–ಭೂಲೋಕಗಳ ಕಥೆಗಳು, ಅವತಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಈ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಮಾನವನ ಕಲ್ಪನೆ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು, ದ್ಯಾವ–ಪೃಥಿವಿಗಳು ಒಂದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಜೀವವಾದ "ಸಂಬಂಜ" (ಸಂಬಂಧ) ಇದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಬಂಧವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ಯಾವ–ಪೃಥಿವಿಗಳ ಸಂಬಂಧವು ಪ್ರಕೃತಿ, ಜೀವನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಅವಿನಾಭಾವ ಹಾಗೂ ಜೀವಂತ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ.

೧೦. ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡಿದ ನೆಲ–ಬಾನು ಸಂಬಂಧಗಳು ಮನುಷ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ? ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ:ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ ಅವರ "ನೆಲ–ಬಾನು 'ಸಂಬಂಜ' ಅನ್ನೋದು" ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಮತ್ತು ಬಾನುಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ, ಅನುಭವ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದಿರುವ ಜೀವಂತ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ವಾಹನ, ಹಡಗು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲಕ ನೆಲ ಮತ್ತು ಬಾನುಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ನೆಲದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳು ವಿಸ್ಮಯ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು ಹೊಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬದಲಾದಂತೆ ಲೋಕದ ಅರ್ಥವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮನುಷ್ಯನ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳು ನೆಲ–ಬಾನು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿವೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಹಾರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ವಿಮಾನದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ದೇವರುಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಮತ್ತು ಅವತಾರಗಳ ಕುರಿತ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವರುಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು ದೇವಲೋಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಸಂಬಂಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಆಕಾಶದಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಮರಗಳು, ಬೆಳೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿ–ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಬದುಕು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೆಲ ಮತ್ತು ಬಾನು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು, ದ್ಯಾವ–ಪೃಥಿವಿಗಳು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಒಂದಾಗದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಜೀವಂತವಾದ "ಸಂಬಂಜ" ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಬಂಧವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು, ಪ್ರಕೃತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೆಲ–ಬಾನು ಸಂಬಂಧವು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಶ್ವತ ಬಾಂಧವ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಪಾಠದ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.