ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ,

 

ಸಂದ ಕಾರಿರುಳ ಕನ್ನೆಯರು ಹಗಲಂ ನೋಡ

ಲೆಂದು ಬಂದರೊ ಸುರಾಸುರರಂಬುಧಿಯಂ ಮಥಿಸು 

ವಂದು ಹೊಸವಿಷದ ಹೊಗೆಯೊಯ್ದು ಕಗ್ಗನೆ ಕಂದಿ ಜಲದೇವಿಯರು ಮನದಲಿ

ನೊಂದು ಮಾನಿಸರಾದರೋ ಕಮಲಜಂ ನೀಲ

ದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಾಲಭಂಜಿಕೆಗಳೊದವಿ ಜೀ 

ವಂದಳೆದವೋ ಎನಿಪ್ಪಂದದಿಂ ಬಂದರಂಗನೆಯರವನೀಶನೆಡೆಗೆ

 

 

ಗತಿ ಗಮಕ ಗಹಗಹಿಕೆ ತಿರುವು ಚಾಳೆಯ ಕೊಂಕು

ಅತಿ ಜೋಕೆ ಮಾರ್ಗವಣೆ ವಹಣಿ ತರಹರಿಕೆ ಕಂ

ಪಿತ ಹೊಂಪು ಬಾಗು ಡೊಕ್ಕರವಿವರ ಕಾಳಾಸ ಕಮ್ಮವಣೆ ಲೋಲಂಗಿತ 

ನುತಶುದ್ಧ ಸಾಳಂಗಸಂಕೀರ್ಣಮಂ ಯಥೋ 

ಚಿತ ತಾರಮಧುರ ಮಂದ್ರಂಗಳಿಂ ಹಾಡಿ ಭೂ

ಪತಿಯ ದುಗುಡವನು ತೊಳೆದರು ರಾಗರಸಲಹರಿಯಿಂದನಾಮಿಕ ಸತಿಯರು

 

3

 

ಎಕ್ಕಲನ ಬಳಿವಿಡಿದು ಸುತ್ತಿದಾಸರನು ಮುನಿ 

ರಕ್ಕಸನ ಬನಕೆ ಬಂದಂಜಿಕೆಯನೆರಡನೆಯ 

ಮುಕ್ಕಣ್ಣನೆನಿಪ ಗುರುವಾಜ್ಞೆಗೆಟ್ಟಳಲನಲ್ಲದೆ ಕನಸ ಕಂಡ ಭಯವ 

ಮಿಕ್ಕು ಮರಿವಂತಡಸಿ ಕವಿವ ಗತಿಗಳ ಸೊಗಸ 

ನಕ್ಕಿಸದೆ ಸಮಯ ಸಮಯದ ಪಸಾಯಕ್ಕೆ ಮನ

ವುಕ್ಕಿ ಸರ್ವಾಭರಣಮಂ ಗಾನರಾಣಿಯರಿಗಿತ್ತನು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು

 

ಬಡತನದ ಹೊತ್ತಾನೆ ದೊರಕಿ ಫಲವೇನು ನೀ ರಡಸಿರ್ದ ಹೊತ್ತಾಜ್ಯ ದೊರಕಿ ಫಲವೇನು ರುಜೆ ಯಡಸಿ ಕೆಡೆದಿಹ ಹೊತ್ತು ರಂಭೆ ದೊರಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಫಲವೇನು ಸಾವ ಹೊತ್ತು ಪೊಡವಿಯೊಡೆತನ ದೊರಕಿ ಫಲವೇನು ಕಡುವಿಸಿಲು ಹೊಡೆದು ಬೆಂಡಾಗಿ ಬೀಳ್ಳವಗೆ ನೀನೊಲಿದು ಮಣಿ ದೊಡಿಗೆಗಳನಿತ್ತು ಫಲವೇನು ಭೂನಾಥ ಹೇಳೆನುತ ಮತ್ತಿಂತೆಂದರು.

5

 

ಕಡಲೊಳ್ಳಂಗೆ ತೆಪ್ಪವನು ದಾರಿದ್ರಂಗೆ ಕಡವರವನತಿರೋಗಿಗಮ್ಮತಮಂ ಕೊಟ್ಟಡವ ರಡಿಗಡಿಗದಾವ ಹರುಷವನೆಯುತಿಪ್ಪರವರಂಪೋಲ್ವರಿ ಪೊತ್ತಿನ ಹೊಡೆದುದುರಿಹೊತ್ತಿ ಬಾಯ್ಕತ್ತಿ ಡಗೆ ಸುತ್ತೆ ಸಾ ವಡಿಸುತಿದೆ ನಿನ್ನ ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯನಿತ್ತು ಸಲಹು ಭೂಭುಜಯೆಂದರು

 

268

 

ಲೋಗರಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದಾಗಿ ಸತಿವಂಶಗತ ವಾಗಿ ಬಂದುದರಿಂದ ತಂದೆ ಪಟ್ಟವ ಕಟ್ಟು ವಾಗಲರ್ಚಿಸಿಕೊಂಬುದಾಗಿ ದೈವಂ ನೆಳಲ ತಂಪನೊಸೆದೀವುದಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವ ತಾಯ್ ಧುರದೊಳರಿಗಳಂ ನಡುಗಿಸುವು ದಾಗಿ ಚತುರಂಗಬಲವೆನ್ನಿಸಿತೀ ಛತ್ರವೆಂ ಬಾಗಳಿದನರಿದರಿದು ಬೇಡುವರನತಿಮರುಳರೆನ್ನರೇ ಮೂಜಗದೊಳು

 

78

 

ಇಳೆಯೊಳಗೆ ಹೆಸರುಳ್ಳ ದಾನಿಯೆಂಬುದನು ಕೇ ಬೆಳಸಿ ಕಟ್ಟಾಸೆವಟ್ಟೆಯಂದು ಬೇಡಿ ನಿ ಷ್ಪಲವಾಗದಂತೆ ನಾವತಿಮರುಗದಂತಳಲದಂತೆ ಬಿಸುಸುಯ್ಯದಂತೆ ತಿಳಿದು ನೀನೆಮಗೆ ವಲ್ಲಭನಾಗಿ ಚಿತ್ತದು ಮೃಳಕೆಯಂ ಕಳೆ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಭೂನಾಥಯಂ ದಳವಳಿದು ಬಾಯ್ದಿಟ್ಟು ಕೈಮುಗಿದು ನುಡಿದರೊಲವಿಂದನಾಮಿಕ ಸತಿಯರು

 

8

 

ಲಲಿತವಸುಮತಿ ಹುಟ್ಟುವಂದು ಹುಟ್ಟಿದ ಸೂರ್ಯ ಕುಲದ ರಾಯರ್ಗೆ ವಂಶದೊಳು ಕೀರ್ತಿಯೊಳು ಭುಜಬಲದೊಳೆರೆದೊರೆಯೆನಿಸಿ ಕನ್ನಿಕೆಯರಂ ಕೊಡುವ ಭೂಪರಿಲ್ಲಿಂದುತನಕ ಹೊಲತಿಯರು ಬಂದಾವು ಸತಿಯರಾದದ್ದೆವೆಂ ಬುಲಿಹವೆಂಬುದು ಬಂದ ಕಾಲಗುಣವೋ ನಿಂದ ನೆಲದ ಗುಣವೋ ನೋಡು ನೋಡೆಂದು ಕಡುಮುಳಿದು ಕೋಪಿಸಿದನವನೀಶನು

 

19

 

ಪಾವನಕ್ಷೀರಮಂ ಕೊಡುವ ಕೆಚ್ಚಲ ಮಾಂಸ ವಾವಲೇಸಿನಿದುಳ್ಳ ಮಧುವನೊಸೆದೀವ ನೊಳ ವಾವಲೇಸಧಿಕ ಕಸ್ತೂರಿಯಂ ಕೊಡುವ ಮೃಗನಾಭಿ ತಾನಾವ ಲೇಸು ದೇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲವೇ ಉತ್ತಮಗುಣಂಗಳಿ

ರ್ದಾವ ಕುಂದಂ ಕಳೆಯಲಾರವವನೀಶ ಕೇಳ್ ಭಾವಿಸುವೊಡೆ ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದಮಾತೇಕೆಂದರು

 

10

 

ಅಕ್ಕಕ್ಕು ಬಚ್ಚಲುದಕಂ ತಿಳಿದಡಾರ ಮೀ ಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಂ ನಾಯ್ಕೆ ಹಾಲುಡೊಳ್ಳಾವನೂ ಟಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಂ ಪ್ರೇತವನದೊಳಗೆ ಬೆಳೆದ ಹೂವಾರ ಮುಡಿಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಂ ಮಿಕ್ಕ ಹೊಲತಿಯರು ನೀವೆನೆ ನಿಮ್ಮ ಜವ್ವನದ ಸೊಕ್ಕು ರೂಪಿನ ಗಾಡಿ ಜಾಣತನದೊಪ್ಪವೇ ತಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಂ ರಮಿಸಿದವರುಂಟೇ ಶಿವಶಿವಾಯೀ ಮಾತು ತಾ ಹೊಲೆಯೆಂದನು

 

ಹಾಡನೊಲಿದಾಲಿಸಿದ ಕಿವಿಗೆ ಹೊಲೆಯಿಲ್ಲ ಮಾ ತಾಡಿ ಹೊಗಳಿದ ಬಾಯ್ಕೆ ಹೊಲೆಯಿಲ್ಲ ರೂಪನೆರೆ ನೋಡಿದ ವಿಲೋಚನಕೆ ಹೊಲೆಯಿಲ್ಲ ಮೆಯ್ ಮುಡಿಗಳಿಂ ಸುಳಿವ ತಂಗಾಳಿಯಿಂ ತೀಡುವ ಸುಗಂಧಮಮಾಘ್ರಾಣಿಸಿದ ನಾಸಿಕಕೆ ನಾಡೆ ಹೊಲೆಯಿಲ್ಲ ಸೋಂಕಿಂಗೆ ಹೊಲೆಯುಂಟಾಯ್ ಕೂಡಿರ್ದ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಂಗಳೊಳು ನಾಲ್ಕಧಮವೊಂದಧಿಕವೇ ಎಂದರು

 

12

 

ಕಂಡವರಿವೈಸಲೇ ನಯನೇಂದ್ರಿಯಮಮಾಪ್ರಾಣಿಸಿ ಕೊಂಡರಿವವೈಸಲೇ ವಾಸನೆಯ ಕಣರ್ಂಗ ಳುಂಡರಿವವೈಸಲೇ ಶಬ್ದಮಂ ದೂರದಿಂದಲ್ಲದವು ಮುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಭಂಡತನವೀ ಮಾತಿದಕ್ಕೆಯುಪಮಾನವೇ ಕೆಂಡವನು ಮುಟ್ಟಿದಡೆ ಬೇವಂತೆ ಕೇಳಡಂ ಕಂಡು ವಾಸಿಸಿದಡಂ ಬೆಂದವೇ ಹಾಳುಗೆಡೆಯದೆ ಹೋಗಿ ನೀವೆಂದನು

 

ಪದಗಳ ಅರ್ಥ:

 

ಕಾರಿರುಳು ಮಳೆಗಾಲದ ರಾತ್ರಿ, ಅಂಬುಧಿ-ಸಮುದ್ರ, ಕಮಲಜ-ಬ್ರಹ್ಮ (ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು), ನೀಲ ನೀಲಮಣಿ, ಸಾಲಭಂಜಿಕೆ ಪುತ್ಥಳಿ (ವಿಗ್ರಹ), ಅವನೀಶ ಅರಸ (ಅವನಿ-ಭೂಮಿ), ಜೀಯ ಒಡೆಯ ಯಜಮಾನ: ದಂಡಿಗೆ- ತಂತೀವಾದ್ಯ, ಎಕ್ಕಲ- ಹಂದಿ, ಆಸರು ದಣಿವು, ಬಳಲಿಕೆ : ರಾಕ್ಷಸ>ರಕ್ಕಸ(ದ್ದ), ಮುಕ್ಕಣ್ಣ - ಶಿವ, ಪಸಾಯ ಉಡುಗೊರೆ, ಬಹುಮಾನ: ಆಜ್ಯ - ತುಪ್ಪ, ರುಜೆ -ರೋಗ, ಖಾಯಿಲೆ; ಪೊಡವಿ -

 ಭೂಮಿ, ಸತ್ತಿಗೆ ಛತ್ರಿ, ಧುರ -ಯುದ್ಧ, ವಿಲೋಚನ ಕಣ್ಣು

 

ಪದ್ಯದ ಸಾರಾಂಶ

 

ರಾಘವಾಂಕನ ‘ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ’ ಎಂಬ ಪದ್ಯಭಾಗವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅವನ ರೂಪ, ಯೌವನ, ಗುಣ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೋಡಬೇಕೇ ಹೊರತು ಜಾತಿ–ಕುಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

 

ಈ ಪದ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದ ಗಾನರಾಣಿಯರಾದ ಸತಿಯರು ತಮ್ಮ ಮಧುರವಾದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ರಾಜನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಗಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಗ, ತಾಳ, ಗಮಕ, ಗತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳ ಸೊಗಸು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕಲಾ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅವರಿಗೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

 

ಆದರೆ ಈ ಸತಿಯರು ಕೆಳಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಮನೋಭಾವವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಡತನದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಸಿಕ್ಕರೂ, ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ಸುಂದರ ವಸ್ತು ಸಿಕ್ಕರೂ, ಅದರಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಯ, ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನಿಂದ ದೊರೆಯುವ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸತಿಯರು ಅವನ ದಾನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ.

 

ನಂತರ ರಾಜನು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕುಲವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸತಿಯರು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಲು ನೀಡುವ ಹಸುವಿನ ಕುಲವನ್ನು ಯಾರೂ ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸುಗಂಧ ನೀಡುವ ಹೂವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಕಸ್ತೂರಿ ನೀಡುವ ಮೃಗದ ಕುಲವನ್ನು ಯಾರೂ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತಮ ಗುಣ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅವನ ಕುಲವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

“ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಪದ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಯೌವನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾನೆ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದಾದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಕುಲವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೇನು ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ.

 

ಸತಿಯರು ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಕಣ್ಣು ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಮೂಗು ಸುಗಂಧವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಕಿವಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಕುಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ ಸುಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಜಾತಿಯ ಭೇದವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

 

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಪದ್ಯವು ಜಾತಿ–ಕುಲದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನ ಜನ್ಮದಿಂದಲ್ಲ, ಅವನ ಗುಣ, ಪ್ರತಿಭೆ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಗುಣಾಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವ ಪದ್ಯವಾಗಿದೆ.

 

 ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ

 

೧. ಗಾನರಾಣಿಯರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದ ರೀತಿಯನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ?

 

ಉತ್ತರ  :ರಾಘವಾಂಕನು ಗಾನರಾಣಿಯರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದ ರೀತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕತ್ತಲೆಯಾದ ಮಳೆಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹಗಲನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಕನ್ನೆಯರು ಬಂದಂತೆ ಅವರು ಬಂದರು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಮಥಿಸಿದಾಗ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ವಿಷದ ಹೊಗೆಗೆ ಕಪ್ಪಾಗುವಂತೆ ಅವರ ಆಗಮನದ ದೃಶ್ಯವೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ನೀಲಮಣಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಾಲಭಂಜಿಕೆಗಳಂತೆ ಅವರು ಅಲಂಕಾರಗೊಂಡು ಬಂದರು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೂ ಕವಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.

 

ಗಾನರಾಣಿಯರು ಕೇವಲ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದವರಲ್ಲ; ಅವರು ಸಂಗೀತದ ವಿವಿಧ ಗತಿ, ಗಮಕ, ತಿರುವು, ಚಾಳೆ, ಕೊಂಕು, ಕಂಪನ, ಹೊಂಪು, ಬಾಗು ಮುಂತಾದ ಸಂಗೀತ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಅವರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ತಾರ, ಮಂದ್ರ ಮುಂತಾದ ಸ್ವರಗಳ ಮಧುರತೆ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವರ ರಾಗರಸದ ಅಲೆಗಳು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಮನದಲ್ಲಿದ್ದ ದುಃಖವನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುವಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು.

 

ಹೀಗೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಅದ್ಭುತ ಸೌಂದರ್ಯ, ವೈಭವಯುತ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ತಮ್ಮ ಮಧುರ ಗಾಯನದಿಂದ ಅವನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದರು ಎಂದು ಕವಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

 

೨. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಗಾನರಾಣಿಯರಿಗೆ ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಏಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದನು?

 

ಉತ್ತರ :ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಮಧುರವಾದ ಗಾಯನದಿಂದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆದರೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅದನ್ನು ನೀಡಲು ಮೊದಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು.

 

ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆ ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ರಾಜಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ನೀಡುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲವೆಂದು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಭಾವಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲದೆ, ಗಾನರಾಣಿಯರು ಕೆಳಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವವೂ ಅವನ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದರೂ, ಅವರ ಕುಲವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಆ ರಾಜವೈಭವದ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೀಡಲು ಅವನು ಹಿಂಜರಿದನು.

 

ಆದರೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆ, ಸೌಂದರ್ಯ ಅಥವಾ ಕುಲಕ್ಕಿಂತ ಮಾನವೀಯ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ ತನ್ನ ಕುಲಭೇದದ ಮನೋಭಾವದ ಅರಿವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ಜಾತಿ–ಕುಲಕ್ಕಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪದ್ಯದ ಆಶಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

 

 

 ೩. “ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕಧಮ, ಒಂದಧಿಕವೇ” ಎಂದು ಕನ್ನಿಕೆಯರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನನ್ನು ಏಕೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು?

 

ಉತ್ತರ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ “ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಧಮ, ಒಂದೇ ಅಧಿಕವೇ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಜಾತಿ–ಕುಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

 

ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಎಂಬ ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣು ಸುಂದರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ; ಕಿವಿ ಮಧುರವಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಮೂಗು ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ; ನಾಲಿಗೆ ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಚರ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾರ ಕುಲ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

 

ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯರು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಕುಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ–ಕನಿಷ್ಠ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸುವುದು ಏಕೆ ಎಂಬುದೇ ಕನ್ನಿಕೆಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. “ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊಲೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಹೇಗೆ?” ಎಂದು ಅವರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುವ ಕಣ್ಣು, ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವ ಕಿವಿ, ಸುಗಂಧವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಗು ಮುಂತಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಕುಲಭೇದವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ಪರ್ಶದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೊಲೆಯೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಅರ್ಥಹೀನ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಿಕೆಯರು ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರೂ ಸಮಾನರು; ಕುಲ–ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೇದಭಾವ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು; ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

 

 

 ೪. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ನೀಡಿದ ಮಣಿದೊಡಿಗೆಗಳನ್ನು ಗಾನರಾಣಿಯರು ಏಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು?

 

ಉತ್ತರ :ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಗಾನರಾಣಿಯರ ಮಧುರವಾದ ಗಾಯನದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಮಣಿದೊಡಿಗೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾದನು. ಆದರೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅವು ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು.

 

ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ಬಡತನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯದ ಸಂಪತ್ತು ನಂತರ ದೊರೆತರೂ ಅದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ; ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಿಗದ ಔಷಧಿ ಆರೋಗ್ಯವಾದ ಮೇಲೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬಳಲಿ ನರಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡದೆ, ನಂತರ ಮಣಿ–ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಅದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ನೀಡಿದ ಮಣಿದೊಡಿಗೆಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಗಾನರಾಣಿಯರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಆಭರಣಗಳಿಗಿಂತ ತಮ್ಮ ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಬೇಕಾದ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಣಿದೊಡಿಗೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.

 

ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಹಾಯವೇ ನಿಜವಾದ ಸಹಾಯ; ಸಂದರ್ಭ ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇಲೆ ನೀಡುವ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಜೀವನಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾನೆ.

 

೫. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಗಾನರಾಣಿಯರಿಗೆ ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

 

ಉತ್ತರ :ರಾಘವಾಂಕನ ‘ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ’ ಎಂಬ ಪದ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗಾನರಾಣಿಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ವಸ್ತುವಿನ ನಿಜವಾದ ಮಹತ್ವ, ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಸಹಾಯ ಹಾಗೂ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕವಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಮಧುರವಾದ ಗಾಯನದಿಂದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕಲಾ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

 

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಕಾರ ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಅದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ರಾಜವೈಭವದ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ರಾಜನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಮುತ್ತಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸತ್ತಿಗೆಯು ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಅದು ರಾಜನ ಗೌರವ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

 

ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹಲವು ಉಪಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವನಿಗೆ ತೆಪ್ಪ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ದಾರಿದ್ರ್ಯದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ತೀವ್ರವಾದ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಔಷಧಿ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವೋ, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ನೆರವು ಅಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪದಿಂದ ಬಳಲಿ ಬೆಂಡಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೆರಳು ಎಷ್ಟು ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುತ್ತದೆಯೋ, ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯೂ ತನ್ನ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

 

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಯಾವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ವಸ್ತುವಿಗೇ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ. ಕೇವಲ ಅದರ ಬೆಲೆ ಅಥವಾ ವೈಭವವನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನ ಮೌಲ್ಯ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಜೀವನಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ಮಾತುಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

 

ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯು ರಾಜನಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ವಸ್ತುವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಗಾನರಾಣಿಯರಿಗೆ ನೀಡಲು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ವಸ್ತುವಿನ ಹೊರಗಿನ ವೈಭವಕ್ಕಿಂತ ಸಮಯೋಚಿತ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯ ವಿಚಾರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಸಹಾಯದ ಮೌಲ್ಯ ಕೂಡ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

 

ಹೀಗಾಗಿ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅದರ ಅಮೂಲ್ಯತೆ, ರಾಜವೈಭವ, ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಉಪಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಗಾನರಾಣಿಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಕವಿ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಅದರ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಉಪಯೋಗವೇ ಮುಖ್ಯ; ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ ದೊರೆಯುವ ಸಹಾಯವೇ ನಿಜವಾದ ಸಹಾಯ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ.

 

 ೬. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗಾನರಾಣಿಯರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂವಾದವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ

 

ಉತ್ತರ : ರಾಘವಾಂಕನ ‘ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ’ ಎಂಬ ಪದ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗಾನರಾಣಿಯರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸಂವಾದವು ಬಹಳ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಜಾತಿ–ಕುಲದ ಭೇದಭಾವ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣ–ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮಹತ್ವ, ಸಮಯೋಚಿತ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಸಮಾನತೆ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.

 

ಗಾನರಾಣಿಯರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಮಧುರವಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಿವಿಧ ಗತಿ, ಗಮಕ, ತಾಳ, ಲಯ ಮತ್ತು ರಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹಾಡಿ ರಾಜನ ಮನದಲ್ಲಿದ್ದ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅವರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ರಾಜನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಭಾವನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

 

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅವರಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾದರೂ, ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುತ್ತಿನ ಸತ್ತಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಅದು ರಾಜನ ವೈಭವ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಕುರಿತು ಅವನು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ.

 

ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಗಾನರಾಣಿಯರು “ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ ದೊರೆಯದ ವಸ್ತು ನಂತರ ದೊರೆತರೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?” ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಡತನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯದ ಸಂಪತ್ತು, ರೋಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯದ ಔಷಧಿ, ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬಳಲುತ್ತಿರುವಾಗ ದೊರೆಯದ ನೆರಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯ ಕಳೆದ ನಂತರ ದೊರೆತರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಸಹಾಯವೇ ನಿಜವಾದ ಸಹಾಯ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

ಸಂವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಗಾನರಾಣಿಯರ ಕುಲವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಕುಲವನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಅತ್ಯಂತ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುವಿನ ಕುಲವನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಸುಗಂಧ ನೀಡುವ ಹೂವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಸ್ತೂರಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೃಗದ ಕುಲವನ್ನು ಯಾರೂ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುವಿನ ಗುಣವೇ ಮುಖ್ಯವಾದಂತೆ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯೇ ಮುಖ್ಯ, ಅವನ ಕುಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

ಮುಂದೆ ಅವರು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣು ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಕಿವಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ, ಮೂಗು ಸುಗಂಧವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ನಾಲಿಗೆ ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕುಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಕುಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಏಕೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ “ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ?” ಎಂಬುದು. ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಯೌವನ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿರುವಾಗ ಅವನ ಕುಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೇನು ಎಂಬುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜನ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಅವನ ಗುಣ, ಪ್ರತಿಭೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಾನರಾಣಿಯರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

 

ಈ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮನ್ನು ಕೆಳಕುಲದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ರಾಜನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

 

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗಾನರಾಣಿಯರ ನಡುವಿನ ಸಂವಾದವು ಕೇವಲ ರಾಜ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿಯರ ನಡುವಿನ ಮಾತುಕತೆಯಾಗಿರದೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಭೇದದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂವಾದವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಕುಲದಿಂದಲ್ಲ, ಅವನ ಗುಣ, ಪ್ರತಿಭೆ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಸಂವಾದದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ರಾಘವಾಂಕನು ಈ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಜಾತಿ–ಕುಲದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಮಾನವ ಸಮಾನತೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ.

 

೭. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಗಾನರಾಣಿಯರು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುವ ಕುಲದ ಚರ್ಚೆಯು ‘ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ?’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ? ವಿವರಿಸಿ.

 

ರಾಘವಾಂಕನ ‘ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ?’ ಎಂಬ ಪದ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ದಾನಶೀಲತೆ, ನ್ಯಾಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಹಾಗೂ ಗಾನರಾಣಿಯರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ವಿಚಾರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜಾತಿಭೇದ ವಿರೋಧಿ ಮನೋಭಾವಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಈ ಪದ್ಯವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನ ಕುಲದಿಂದಲ್ಲ, ಗುಣ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

 

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ರಾಜ. ಅವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಗಾನರಾಣಿಯರು ಅವನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಮಧುರವಾದ ಗಾಯನದಿಂದ ಅವನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಅವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಕಲೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ದಾನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಪ್ರೇಮವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಡವರು, ನಿರ್ಗತಿಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ನೆರವು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಅವನ ರಾಜಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು.

 

ಆದರೆ ಗಾನರಾಣಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಲದ ಕುರಿತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಗಾನರಾಣಿಯರು ಕೆಳಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ರಾಜವೈಭವದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾತಿಭೇದದ ಮನೋಭಾವವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

 

ಇದಕ್ಕೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೇವಲ ಕುಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಳೆಯುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. “ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೂಪ, ಯೌವನ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳು ಇರುವಾಗ ಅವನ ಕುಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೇನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಜಾತಿಭೇದದ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

 

ಗಾನರಾಣಿಯರು ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಹಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುವಿನ ಕುಲವನ್ನು ಯಾರೂ ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಗಂಧ ನೀಡುವ ಹೂವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕಸ್ತೂರಿ ನೀಡುವ ಮೃಗದ ಕುಲವನ್ನು ಯಾರೂ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ಗುಣ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಗುಣಕ್ಕೆ ಜಾತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

ಮುಂದೆ ಗಾನರಾಣಿಯರು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣು ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಕಿವಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ, ಮೂಗು ಸುಗಂಧವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ನಾಲಿಗೆ ರುಚಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾರ ಕುಲವನ್ನೂ ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಕುಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸುವುದು ಏಕೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. “ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಧಮ, ಒಂದು ಅಧಿಕವೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಶದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೊಲೆಯೆಂದು ಹೇಳುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

 

ಈ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಗಾನರಾಣಿಯರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ರಾಜನ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗದೆ ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕಲಾ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ರಾಜನ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿರುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೀಳರಿಮೆ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯನ ಮೌಲ್ಯ ಅವನ ಜನ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಗುಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ದೃಢವಾದ ನಿಲುವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

 

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ನೇರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗಾನರಾಣಿಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ನೀಡುವ ಉತ್ತರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಒಂದು ಕಡೆ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದಾನಶೀಲತೆ ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಅವನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಿತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

 

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ‘ರೂಪು ಜವ್ವನವಿರಲು ಕುಲದ ಮಾತೇಕೆ?’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಗಾನರಾಣಿಯರ ಕುಲಚರ್ಚೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕನಾಗಿದ್ದರೆ, ಗಾನರಾಣಿಯರು ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಭೇದ ವಿರೋಧದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ರಾಘವಾಂಕನು “ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕುಲದಿಂದಲ್ಲ, ಅವನ ಗುಣ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು” ಎಂಬ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ.