ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು ಆವರಣ
, ಬೆಂಗಳೂರು
೬. ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು - ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ
__________________________________________________________________
ಕವಿ ಪರಿಚಯ :
ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ
(೧೯೫೪ - ೨೦೨೧): ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತಿ, ದಲಿತ ಕವಿ ಮತ್ತು
ಚಿಂತಕರು. ಇವರು ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ
ಹಾಗೂ ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಲಿತ
ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಇವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ದನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವರು.
ಇವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು :
· ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು: 'ಹೊಲೆಮಾದಿಗರ
ಹಾಡು', 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು', 'ಕಪ್ಪು ಕಾಡಿನ ಹಾಡು', 'ಮೆರವಣಿಗೆ', 'ನನ್ನ ಜನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ
ಕವಿತೆಗಳು'.
· ನಾಟಕಗಳು: 'ಪಂಚಮ',
'ನೆಲಸಮ', 'ಏಕಲವ್ಯ'.
· ಆತ್ಮಕಥನ: 'ಊರು
ಕೇರಿ' (ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಲಿತ ಆತ್ಮಕಥನ).
· ಪ್ರಬಂಧಗಳು: 'ಅವತಾರಗಳು'.
'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಕವಿತೆಯನ್ನು ಅವರದ್ದೇ ಆದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಕವನ ಸಂಕಲನದಿಂದ
ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕವಿತೆಯು ದಲಿತರ ಸಂಘಟಿತ ಆಕ್ರೋಶ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಮಹಾ ಪ್ರವಾಹದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯದ ಸಾರಾಂಶ
ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಕವಿತೆಯು ದಲಿತರು
ಮತ್ತು ಬಡವರ ಅಸಹಾಯಕ ಹಾಗೂ ಶೋಷಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಕನ್ನಡದ
ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವನವಾಗಿದೆ. ನಿನ್ನೆವರೆಗೆ ಮೌನವಾಗಿ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜನಸಮುದಾಯವು
ಇಂದು ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಕ್ರೋಶದ ಮಹಾಪೂರವಾಗಿ ಎದ್ದು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ
ಕಪ್ಪಾದ ಮುಖಗಳು, ಬಿಳಿಯ ಗಡ್ಡ ಮತ್ತು ಧಗಧಗಿಸುವ ಉರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ದಶಕಗಳ ಶೋಷಣೆಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿ
ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ದಲಿತ ಯುವಕರು ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಒದ್ದು ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದಾಗ, ಅವರ ಕ್ರೋಧದ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯೇ ಕಂಪಿಸಿದೆ.
ಅವರ ಆರ್ಭಟ ಹುಲಿ-ಸಿಂಹಗಳ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಕೇಳಿಸಿದೆ. ಸಮಾಜದ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಮತ್ತು ಧನಿಕರ
ಗರ್ವಕ್ಕೆ ಅವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಧಿಕ್ಕಾರ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಹಾವುಗಳು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಹುತ್ತಬಿಟ್ಟು
ಬಂದಂತೆ, ಊರತುಂಬ ಹರಡಿದ ದಲಿತರು ಬೀದಿ, ಗಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಯಜಮಾನರ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೌಧಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂತೆ
ತುಂಬಿಕೊಂಡರು. ಶೋಷಿತರು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಕಂಠ ಎತ್ತಿ ಬಾಯಿ ಬಿಟ್ಟೊಡನೆ, ನಿನ್ನೆವರೆಗೆ
ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶೋಷಕರ ದನಿ ಉಡುಗಿತು, ಅವರ ಬಾಯಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ಬಂದ್ ಆದವು. ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಿರುಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ
ಮುನ್ನಡೆದ ಜಾಗೃತ ಜನಸಮೂಹವು ಚಾವಟಿ ಹಿಡಿದು ತಮಗೆ ಒದ್ದ ಧಣಿಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನೇ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶೋಷಣೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾದ ಪೊಲೀಸರ ದೊಣ್ಣೆಗಳು, ದಲ್ಲಾಳಿಗಳ ಕತ್ತಿಗಳು, ಹಳೆಯ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು
ಸಮರ್ಥಿಸುವ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಬಂದೂಕುಗಳು ಆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಬರಿಯ ತರಗೆಲೆ ಮತ್ತು
ಕಸಕಡ್ಡಿಗಳಂತೆ ತೇಲಿಹೋದವು. ಇಡೀ ಶೋಷಿತ ಜನಸಮುದಾಯವು ಹೋರಾಟವೆಂಬ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರಲು ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ
ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಬಲ ನದಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕವಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಭವ್ಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ
ಸಂದೇಶ: ಐಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು
ಸಂಘಟಿತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡೆದುಹಾಕಿ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು
ತರಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಕವನದ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.
ಅಂಕದ ೫ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಪ್ರಕಾರ ದಲಿತ ಜನ ಸಮೂಹವು ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಂದಿತು?
ಉತ್ತರ: ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ದಲಿತ ಜನ ಸಮೂಹವು
ಜಾಗೃತರಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಎದ್ದು ಬಂದಿತು. ಅವರ ಕಪ್ಪು ಮುಖ, ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಮತ್ತು
ಉರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು
ಸೀಳಿ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದು ಬಂದರು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ದಲಿತರು ಯಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಯಾತಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕಾರವನ್ನು ಕೂಗಿದರು?
ಉತ್ತರ: ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬೇರೂರಿರುವ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜಾತಿ
ಆಧಾರಿತ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ದಲಿತರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಧಿಕ್ಕಾರ ಕೂಗಿದರು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಡವರ ಬೆವರು ಮತ್ತು
ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಿದ ಶ್ರೀಮಂತರ ಸೊಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಗರ್ವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಶಾಸ್ತಿ ಮಾಡಲು ಅವರು ರೋಷದಿಂದ ಧಿಕ್ಕಾರ
ಹಾಕಿದರು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ದಲಿತ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಕವಿ ಯಾವ ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಕವಿಯು ದಲಿತ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಹುತ್ತದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ
ನಾಗರಹಾವುಗಳಿಗೆ, ಸಾಲಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಇರುವೆಗಳಿಗೆ, ಗರ್ಜಿಸುವ ಹುಲಿ-ಸಿಂಹಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ
ಹೋರಾಟದ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುವ ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳೆಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: 'ನನ್ನ ಜನ' ಜಾಗೃತರಾದಾಗ ಶೋಷಕರ ಸ್ಥಿತಿ ಏನಾಯಿತು?
ಉತ್ತರ: ದಲಿತರು ಜಾಗೃತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಂಠವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಧಣಿಗಳ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು
ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ನಿನ್ನೆವರೆಗೂ ದರ್ಪದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶೋಷಕ ಧಣಿಗಳು ಹೆದರಿ ಮೂಕರಾದರು. ದಲಿತರ
ಆಕ್ರೋಶದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆರ್ಭಟಕ್ಕೆ ಶೋಷಕರ ದನಿ ಅಡಗಿಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೊಕ್ಕು
ಇಂಗಿತು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಹೋರಾಟದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಯಾವುವು ತರಗೆಲೆಗಳಂತೆ ತೇಲಿ ಹೋದವು?
ಉತ್ತರ: ಶೋಷಕರು ದಲಿತರನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೊಲೀಸರ
ದೊಣ್ಣೆಗಳು, ಏಜೆಂಟರ ಕತ್ತಿಗಳು, ಹಳೆಯ ಮೂಢ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಬಂದೂಕುಗಳು
ದಲಿತರ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರವಾಹದ ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಹೀನವಾಗಿ ಕೇವಲ ಕಸಕಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ತರಗೆಲೆಗಳಂತೆ ತೇಲಿಹೋದವು.
ಅಂಕದ ೫ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಕವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ದಲಿತರ ಆಕ್ರೋಶ
ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಕವನದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ
ಮೂಕರಾಗಿದ್ದ ದಲಿತರು ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಸಜ್ಜಾದ ಬಗೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಲಿತರು
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಎದ್ದು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮುಖದ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣ, ಬಿಳ್ಳಗಿನ
ಗಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಯಾತನೆ ಮತ್ತು
ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಯ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಒದ್ದು ಜಾಗೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ದಲಿತರು ಹಾಕಿದ ಆಕ್ರೋಶದ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯೇ ಕಂಪಿಸಿದೆ. ಅವರ ಧ್ವನಿಯು ಹುಲಿ-ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದು,
ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರ ಸೊಕ್ಕಿಗೆ ಕೊಡಲಿಪೆಟ್ಟು ನೀಡಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಮೊದಲ
ಹಂತದಲ್ಲೇ ಕ್ರಾಂತಿಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: "ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಗಳು ಹುತ್ತ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದಂತೆ"
ಎಂಬ ರೂಪಕದ ಆಶಯವನ್ನು ಕವನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಕವಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಬಳಸಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ
ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಹಾವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯೂ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಶೋಷಕರು ತುಳಿದರೂ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದ ದಲಿತರನ್ನು
ಕವಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಹಾವುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹುತ್ತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ ವಿಷಕಾರಿ
ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುತ ನಾಗರಹಾವುಗಳಂತೆ, ಬಡ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಊರಿಡೀ ಹರಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಪಾತಾಳದಿಂದ
ಆಕಾಶದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಬೀದಿ, ಗಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಜಮಾನರ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲೂ ನೀರಿನಂತೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡರು.
ಜಾಗೃತರಾದ ದಲಿತರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಗರಹಾವಿನಂತೆ ಸೀರುತ್ತಾ ಧಣಿಗಳ ದರ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಡೆ ಎತ್ತಿ
ನಿಂತಾಗ, ಶೋಷಕರ ಸೌಧಗಳು ಅಲುಗಾಡಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಈ ಸಾಲುಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: "ಇವರು ಬಾಯಿ ಬಿಟ್ಟೊಡನೆ ಅವರ ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟಿತು"
ಈ ಸಾಲಿನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಈ ಸಾಲು ಶೋಷಿತ ಮತ್ತು ಶೋಷಕರ ನಡುವಿನ ಶಕ್ತಿ ಸಮತೋಲನದ
ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸದಾದ್ಯಂತ ಧಣಿಗಳು ದಲಿತರನ್ನು ಕೇವಲ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು
ಮತ್ತು ಶೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಲಿತರು ಮೂಕರಾಗಿ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಿಡಿಯಿಂದ
ಜಾಗೃತರಾದ ಬಡ ಜನರು ಯಾವಾಗ ಬಾಯಿ ತೆರೆದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೋ, ಆಗ ಶೋಷಕ
ಮಾಲೀಕರ ಬಾಯಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ಬಂದ್ ಆದವು. ದಲಿತರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಂಠವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಒಡನೆಯೇ ಅಧಿಕಾರ
ಮತ್ತು ಹಣದ ಬಲದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಧಣಿಗಳ ಸೊಕ್ಕಿನ ದನಿ ತಟಸ್ಥವಾಯಿತು. ಇದು ಶೋಷಿತರ ಜಾಗೃತಿ
ಹಾಗೂ ಸಾಂಘಿಕ ಧ್ವನಿಯ ಜಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಕವನದಲ್ಲಿ ಶೋಷಕರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಆಯುಧಗಳು ಹೇಗೆ ಧೂಳೀಪಟವಾದವು
ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ದಲಿತರನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಶೋಷಕರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೊಲೀಸರ
ದೊಣ್ಣೆಗಳು, ಕರಾರು ಪತ್ರ ಹಿಡಿದ ಏಜೆಂಟರ ಕತ್ತಿಗಳು, ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಳೆಯ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರ
ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕಿನ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ದಲಿತರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ ಹರಿದಾಗ ಉಂಟಾದ ಹೋರಾಟದ ಮಹಾಸಾಗರದ ಎದುರು ಇವೆಲ್ಲವೂ
ಕೇವಲ ಒಣಗಿದ ತರಗೆಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಸಕಡ್ಡಿಗಳಂತೆ ಶಕ್ತಿಹೀನವಾದವು. ಕ್ರಾಂತಿಯ ತೀವ್ರ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ
ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿ ತೇಲಿಹೋದವು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕವಿ ದಲಿತರ ಸಂಘಟಿತ ಹೋರಾಟದ ಅಪರಿಮಿತ ಹಾಗೂ
ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು
ಕವನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಈ ಕವನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು'
ಅತ್ಯಂತ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ
ಬೃಹತ್ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ದೇಶದ ನಾನಾ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ
ಚದುರಿಹೋಗಿದ್ದ, ಶೋಷಣೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈಗ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಒಂದಾಗಿ
'ಹೋರಾಟ' ಎಂಬ ಮಹಾಸಾಗರದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ದಲಿತ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಬಡವರು ತಮ್ಮ
ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಒಂದೇ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರು ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳಂತೆ
ಭಾಸವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶೋಷಕರ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಹಾಕುವ ಈ ಮಹಾ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯು
ಕವನದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
೧೦ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ದಲಿತ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ
'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಕವನದ ಆಶಯವನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ದಲಿತ ಚಳವಳಿಯು
ಶೋಷಿತರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಈ ಚಳವಳಿಯ
ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಕವನವು ದಲಿತ ಸಂವೇದನೆಯ ಮುಕುಟಪ್ರಾಯದಂತಿದೆ.
ಈ ಕವಿತೆಯು ಕೇವಲ ಕಂಬನಿ ಕರೆಯುವ ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಶೋಷಣೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ ಹೊಸ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು
ನಿರ್ಮಿಸುವ ಆಕ್ರೋಶದ ದನಿಯಾಗಿದೆ.
ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ಅನುಭವಿಸಿದ
ಹಸಿವು, ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ಯಾತನೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ನಿನ್ನೆವರೆಗೂ ಶೋಷಕರ
ಪಾದದಡಿಯಲ್ಲಿ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ದಲಿತ ಯುವಕರು ಇಂದು ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಕಪ್ಪು
ಮುಖ, ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಕೆಂಡದಂತೆ ಉರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ಸೈನಿಕರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ
ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಿಡಿಲೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿಯು ಇವರನ್ನು ನಾಗರಹಾವುಗಳಿಗೆ, ಇರುವೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಗರ್ಜಿಸುವ
ಹುಲಿ-ಸಿಂಹಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದಲಿತರ ಈ ಸಂಘಟಿತ ಬಂಡಾಯದ ತೀವ್ರತೆಯ ಎದುರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೋಷಕ
ಶಕ್ತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಧೂಳೀಪಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಕವಿತೆಯು ದಲಿತರ ಮೂಕ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಹೋರಾಟದ
ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ದಲಿತರ ಬಾಯಿಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡಾಗ ಧಣಿಗಳ ದರ್ಪದ ದನಿಗಳು ಅಡಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಈ ಕವಿತೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯೊಂದೇ
ಏಕೈಕ ದಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಬಂಡಾಯ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ರೂಪಕಗಳು ಮತ್ತು ನಾದ
ಧ್ವನಿಯು ಕವನದ ರೌದ್ರ ಹಾಗೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಶಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯು ಅದರ ಅದ್ಭುತ ಲಯ,
ನಾದಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಟು ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. 'ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು' ಕವನದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಬಳಸಿರುವ
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ನಾದಭರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಓದುಗರಲ್ಲಿ ರೋಷವನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.
ಕವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ರೌದ್ರ ರಸವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ಕವಿ ಬಳಸಿದ "ಕಪ್ಪು ಮುಖ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳು"
ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣವು ದಲಿತರ ಅಂತರಂಗದ ತೀವ್ರ ಕೋಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. "ಹಗಲು
ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸೀಳಿ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಒದ್ದರು" ಮತ್ತು "ಕಂಬಳಿಗಳು ಕೊರಗಿದವು ಎದ್ದೇಳುವ
ರೊಚ್ಚಿಗೆ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಲುಗಳಾಗಿರದೆ, ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಗಾರಿಗಳಂತೆ ಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಡೀ ಸಮಾಜವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಕವಿ ನಾಗರಹಾವುಗಳ ರೂಪಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಹುತ್ತದಿಂದ ಒಮ್ಮೆಲೇ
ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಗಳು ಹೊರಬಂದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಭಯದ ವಾತಾವರಣವು ಶೋಷಕರಲ್ಲಿ ನಡುಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಕವಿತೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ "ತರಗೆಲೆ ಕಸಕಡ್ಡಿಯಾಗಿ
ತೇಲಿ ತೇಲಿ ಹರಿದವು" ಎಂಬ ರೂಪಕವು ಶೋಷಕರ ಸುದೀರ್ಘ ಅಧಿಕಾರ ಬಲವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ
ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ದಲಿತ ಕಾವ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. "ಹೋರಾಟದ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು
ನದಿಗಳು" ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಇಡೀ ಕವಿತೆಯ ನಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ
ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ರೌದ್ರರಸ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಕಾವ್ಯದ ಲಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕವನದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಶಯಕ್ಕೆ
ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: "ಹೋರಾಟದ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು"
ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕವನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ
ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಡಾ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಈ ಕವಿತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು
ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಾಲು ಎಂದರೆ "ಹೋರಾಟದ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಲು
ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ಬೃಹತ್ ಐಕ್ಯತೆ
ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಹೋರಾಟದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುವ ಮಹಾನ್ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ
ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಡ ಜನರನ್ನು ಸದಾ ವಿಭಜಿಸಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಭಜನೆಯೇ ಶೋಷಕರು
ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದಾಗ ದಲಿತರು ನದಿಗಳಂತೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.
ಆದರೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ನೋವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಡಲಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿಸಿ
ಒಂದೇ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಹೊರಟಾಗ ಅವರು ಪ್ರಬಲ ಹೋರಾಟದ ಮಹಾಸಾಗರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ನದಿಗಳು ಬೆಟ್ಟ-ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು
ಸೀಳಿ, ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳನ್ನು ನುಜ್ಜುಗುಜ್ಜು ಮಾಡಿ ಸಾಗರದತ್ತ ಧಾವಿಸುವಂತೆ, ಈ ದಲಿತ ಜನ ಸಮೂಹವು ಸಾಮಾಜಿಕ
ಅಸಮಾನತೆ, ಪೊಲೀಸ್ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ, ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳೆಂಬ ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು
ದಾಟಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಹಾ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ತಡೆಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೇ
ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಸಮಾನತೆಯ ಹೊಸ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ
ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಸಾಲು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಕವಿಯು ದಲಿತರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನದ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ
ಸಾಮಾಜಿಕ ಐಕ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಬಲ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
