Bheemalapa, ೫. ಭೀಮಾಲಾಪ - ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ

 

ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ,ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಕಾಲೇಜು ಆವರಣ ಬೆಂಗಳೂರು

ಬಿ.ಕಾಂ. ಮೊದಲನೆಯ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್‌

ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪದ -೧

 

೫. ಭೀಮಾಲಾಪ - ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ

❖  ❖  ❖

೧. ಕವಿ-ಕಾವ್ಯ ಪರಿಚಯ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮನ್ವಯ ಕವಿ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ (ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್.) ರವರು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಈಸೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಇವರಿಗೆ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ' ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳಾದ 'ಸಾಮಗಾನ', 'ಚೆಲವು-ಒಲವು', 'ದೇವಶಿಲ್ಪ', 'ದೀಪದ ಹೆಜ್ಜೆ', 'ಕಾರ್ತೀಕ' ಮತ್ತು 'ತೆರೆದ ಹಾದಿ' ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವರ 'ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ' ವಿಮರ್ಶಾ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಪದ್ಯವು ಮಹಾಭಾರತದ ವಿರಾಟಪರ್ವದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯದ ನಡುವಿನ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

೨. 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಪದ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರಾಂಶ

ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವಿತೆಯು ಮಹಾಭಾರತದ ವಿರಾಟಪರ್ವದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದ ತೊಳಲಾಟ, ಶೌರ್ಯದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ ಹಾಗೂ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾತ್ರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ಹೆಣ್ಣಿನ ವೇಷ ಧರಿಸಿ (ಬೃಹನ್ನಳೆ) ಕೈಗೆ ಬಳೆ ತೊಟ್ಟು ನೃತ್ಯ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸನ್ಯಾಸಿ (ಕಂಕ) ವೇಷದಲ್ಲಿ ದಾಳವಾಡುತ್ತಾ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ; ಸಹದೇವ ಮತ್ತು ನಕುಲರು ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಲಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ದ್ರೌಪದಿ (ಸೈರಂಧ್ರಿ) ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ತಲೆಯ ಹೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಾ, ಪಾಂಡವರ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಆಗಾಗ ಚುಚ್ಚಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.

ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಭೀಮನು ಬಲರಾಮನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿ (ವಲಲ) ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಒಣಸೌದೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಕುದಿಯುವಂತೆ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕುದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅರಗಿನ ಮನೆಯಿಂದ ಪಾರಾದದ್ದು, ಪಗಡೆ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೋತದ್ದು, ದ್ರೌಪದಿಯ ಮುಕ್ತ ಕೇಶದ ನೆರಳು ಮತ್ತು ವನವಾಸದ ಕಷ್ಟಗಳು ಅವನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸುರುಳಿ ಬಿಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಅವರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳು ಸ್ಮಶಾನದ ಶಮೀ ವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಣದಂತೆ ಮುಚ್ಚಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕೀಚಕನಂತಹ ನೀಚರು ಮೀಸೆ ತಿರುವುತ್ತಾ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರಲಾಗದ ಭೀಮನು ಕೇವಲ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಒಲೆಯ ಉರಿಯೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಬೇಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಕವಿತೆಯ ಮೂಲಕ ಭೀಮನ ವೀರತ್ವ ಹಾಗೂ ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.

                           ೨ ಅಂಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಹಾಗೂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರರು ಯಾವ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದರು?

ಉತ್ತರ: ವಿರಾಟರಾಜನ ಕೊಲುವಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು 'ಬೃಹನ್ನಳೆ'ಯಾಗಿ ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು, ಕೈಗೆ ಬಳೆ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ ನೃತ್ಯ ಕಲಿಸುವ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು 'ಕಂಕ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾವಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾಳಗಳನ್ನು ಆಡುವ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದನು.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಸೈರಂಧ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?

ಉತ್ತರ: ದ್ರೌಪದಿಯು ವಿರಾಟನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ಸೈರಂಧ್ರಿ'ಯಾಗಿ ರಾಣಿಯರ ತಲೆಯ ಹೇನು ಹೆಕ್ಕುವ ಕೀಳು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿದ್ದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಈ ದುಸ್ಥಿತಿಯ ನಡುವೆಯೂ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭೀಮನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಕಟುವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚುತ್ತಾ, ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಭೀಮನಿಗೆ ಯಾವ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ?

ಉತ್ತರ: ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿದ್ದ ಭೀಮನಿಗೆ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಸೌದೆಯ ನಡುವೆ, ಅರಗಿನ ಮನೆಯಿಂದ ಪಾರಾದದ್ದು, ಪಗಡೆ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಸನ್ನಿವೇಶ, ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮುಕ್ತ ಕೇಶಗಳ ನೆರಳಿನ ಅವಮಾನ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯವಾಸದ ಭೀಕರ ಕಾಡು, ರಾಕ್ಷಸರ ಜೊತೆಗಿನ ಹೋರಾಟದ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಪಾಂಡವರ ಶೌರ್ಯ ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಮುಚ್ಚಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ನಿಯಮದಂತೆ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದಂತೆ ಊರಾಚೆಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಮೀ ವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಶವದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಿ, ಹೆಣದಂತೆ ಮಲಗಿಸಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಭೀಮನು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?

ಉತ್ತರ: ಭೀಮನು ತಾನು ಕ್ಷಾತ್ರ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲಾಗದೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಒಲೆಯ ಉರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಕೊತಕೊತ ಕುದಿಯುವಂತೆ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಸಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕುದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

                      ೫ ಅಂಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೀನಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಮಹಾಭಾರತದ ವೀರ ಪುರುಷರಾದ ಪಾಂಡವರು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುರ್ಧರನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಬೃಹನ್ನಳೆಯಾಗಿ ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು, ಬಳೆ ತೊಟ್ಟು ನೃತ್ಯ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಧರ್ಮರಾಜನು ಕಾವಿ ಧರಿಸಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾಳ ಉರುಳಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ಭೀಮಸೇನನು ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ವಲಲ'ನಾಗಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವ ಎಂಬ ರಾಜಕುಮಾರರು ಕುದುರೆ ಲಾಯ ಹಾಗೂ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಯುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿದ್ದ ದ್ರೌಪದಿಯು ಇತರರ ಹೇನು ಹೆಕ್ಕುವ ಸೈರಂಧ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಅವರ ಕ್ಷಾತ್ರ ತೇಜಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಪೌರುಷವು ಕಾಲದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ಹೇಗೆ ಮಣಿಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಭೂತಕಾಲದ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು?

ಉತ್ತರ: ಭೀಮನು ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಒಲೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಾಗ, ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸೌದೆಯ ಜತೆ ಅವನ ಅಂತರಂಗದ ಕ್ರೋಧದ ಒಲೆಯೂ ಉರಿಯುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಕೊತಕೊತ ಕುದಿಯುವಂತೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲದ ನೋವಿನ ನೆನಪುಗಳು ಕುದಿಯುತ್ತವೆ. ಲಕ್ಷಾಗೃಹದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಪಾರಾದ ಸಾಹಸ, ದೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣದ ಭೀಕರ ಕ್ಷಣಗಳು, ಅವಮಾನದಿಂದ ಬಿಚ್ಚಿದ ದ್ರೌಪದಿಯ ಕೂದಲಿನ ಕರಾಳ ನೆರಳು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದ ದಿನಗಳು, ಅಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಧಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸರ ಸ್ಮರಣೆಯು ಅವನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಹಿಂಡುತ್ತದೆ. ಉಸಿರು ಕಟ್ಟುವ ಈ ಎಲ್ಲಾ ನೆನಪುಗಳು ಅವನ ಕಣ್ಣೆದುರು ಸುರುಳಿ ಬಿಚ್ಚುತ್ತಾ ಅವನ ಕ್ಷಾತ್ರ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಅಸಹಾಯಕತೆಯಿಂದ ಅವನು ಸುಮ್ಮನಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಪದ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು 

          ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಗುರುತು ಸಿಗಬಾರದೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಬೇಕಿತ್ತು. ಕವಿ ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಅದ್ಭುತ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಗಂಡೀವರಾದಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಊರಾಚೆಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿರುವ ಶಮೀ ವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ ಮಲಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕವಿ "ಇದ್ದ ಪೌರುಷವನ್ನು ದುಂಡಗೆ ಸುತ್ತಿ, ಹೆಣವಾಗಿ ಮಲಗಿಸಿದ್ದೇವೆ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಶವದಂತೆ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುವುದು ಕೇವಲ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪಾಂಡವರ ಇಡೀ ಕ್ಷಾತ್ರ ಪೌರುಷವನ್ನೇ ಅವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಕೀಚಕನಂತಹ ದುಷ್ಟರ ವಿಜೃಂಭಣೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಭೀಮನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಾನಸಿಕ 

                 ಯಾತನೆಯೇನು?

ಉತ್ತರ: ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕೀಚಕನಂತಹ ಕಾಮುಕರು, ಅಯೋಗ್ಯರು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಮೀಸೆ ತಿರುವುತ್ತಾ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಏರಬಾರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿ, ಇಳಿಯಬಾರದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅವರು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದುಷ್ಟರ ಈ ವಿಜೃಂಭಣೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಭೀಮನು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಆಯುಧ ಹಿಡಿಯಲಾಗದೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧರ್ಮದ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟಲಾಗದೆ ಒಳಗೊಳಗೇ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಕವಿತೆಯ ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು charchisi (ಚರ್ಚಿಸಿ).

ಉತ್ತರ: ಕವನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನು "ಗೆರೆದಾಟಬಾರದ ನಾನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಉರಿಯುವ ಸೌದೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊತಕೊತ ಕುದಿಯುತ್ತಾ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ 'ಗೆರೆದಾಟಬಾರದ' ಎಂಬುದು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೀಮನಿಗೆ ಕೀಚಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ, ಒಂದು ವೇಳೆ ತಾನು ಹೊರಬಂದು ಹೋರಾಡಿದರೆ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಬಯಲಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ವನವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರಿವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಧರ್ಮದ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟದೆ ತನ್ನ ಅತ್ಯುಗ್ರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಒಲೆಯ ಉರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಸಿಟ್ಟನ್ನೂ ಕುದಿಸುತ್ತಾ ಕಾಲದ ಸುಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಪರಮಾವಧಿಯಾಗಿದೆ.

                           ೧೦ ಅಂಕದ  ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದ ತೊಳಲಾಟ 

             ಹಾಗೂ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ? ಸವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವಿತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಅದ್ಭುತ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಾಭಾರತದ ವೀರ ಭೀಮಸೇನನ ಬಾಹ್ಯ ಮೌನ ಹಾಗೂ ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರಳಯ ಸದೃಶ ತೊಳಲಾಟವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ತನ್ನ ಅಸಾಧಾರಣ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ವಲಲ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ಸೌಟು ಹಿಡಿದು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು ಅವನ ಪೌರುಷಕ್ಕೆ ಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅವಮಾನವಾಗಿದೆ. ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಒಲೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಾಗ, ಅವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಘಟನೆಗಳು ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಏಳುತ್ತವೆ. ಲಕ್ಷಣಾಗೃಹದಿಂದ ಪಾರಾದದ್ದು, ಕೌರವರಿಂದಾದ ಶೋಷಣೆಗಳು, ಪಗಡೆ ಆಟದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜನು ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದಾಸರಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಸಭೆಯ ಮುಂದೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮುಕ್ತ ಕೇಶಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಆದ ಅವಮಾನಗಳು ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಜತೆಗೆ, ದ್ರೌಪದಿಯು ಸೈರಂಧ್ರಿಯಾಗಿ ಇತರರ ತಲೆಯ ಹೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಾ, ಆಗಾಗ ಭೀಮನ ಬಳಿ ಬಂದು ಅಣಕಿಸುವಂತೆ ಚುಚ್ಚಿ ಮಾತಾಡುವುದು ಅವನ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಊರಾಚೆಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಶಮೀ ವೃಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಹೆಣದಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಮಲಗಿಸಿರುವ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೀಚಕನಂತಹ ದುರ್ಜನರು ಮೀಸೆ ತಿರುವುತ್ತಾ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಧರ್ಮರಾಜನ ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಭೀಮನು ಧರ್ಮದ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟಲಾಗದೆ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊತಕೊತ ಕುದಿಯುವ ಪಾತ್ರೆಗಳಂತೆ ತನ್ನ ಕ್ರೋಧ, ಹತಾಶೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತೀಕಾರದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೇ ಕುದಿಸುತ್ತಾ ಕಾಲದ ಸುಸಮಯಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಭೀಮನ ಚಿತ್ರಣವು ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಕರುಣಾ ಮತ್ತು ವೀರರಸಗಳ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಪಾಂಡವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು 

                ಕವಿತೆಯ ಆಧಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವಿತೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರದ ನೋವನ್ನಷ್ಟೇ ಚಿತ್ರಿಸದೆ, ಮಾನವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ 'ಶೌರ್ಯ' ಮತ್ತು 'ಕರ್ತವ್ಯ' (ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸಂಯಮ) ನಡುವಿನ ತೀವ್ರ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಎಂಬುದು ಪಾಂಡವರ ಪಾಲಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯದ ಹಾದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಬದುಕಬೇಕಾದದ್ದು ಅವರ ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕರ್ತವ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಶೌರ್ಯವು ಅಡಚಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರಂತಹ ಮಹಾವೀರರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೆ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಭಂಗವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ, ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಅರ್ಜುನನು ನೃತ್ಯಗಾರನಾಗಿ, ಭೀಮನು ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ಇದ್ದ ಪೌರುಷವನ್ನು ದುಂಡಗೆ ಸುತ್ತಿ, ಹೆಣವಾಗಿ ಮಲಗಿಸಿದ್ದೇವೆ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ' ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ತಮ್ಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕೊಂದಿರುವುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕೀಚಕನು ದ್ರೌಪದಿಯ ಮೇಲೆ ದುರಾಚಾರ ನಡೆಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗಲೂ ಭೀಮನು ಧರ್ಮರಾಜನ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಸೌದೆಯ ಜತೆ ತಾನೂ ಬೇಯುತ್ತಾ, ತನಗಿರುವ ಅಗಾಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯದ ಗೆರೆಯೊಳಗೆ ಬಂಧಿಸಿಡುವುದು ಭೀಮನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಭೀಮನು ತನ್ನ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಒಳಗೇ ಅದುಮಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವುದು ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ನೈತಿಕ ಸಂಯಮದ ವಿಜಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವನದ ರೂಪಕಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯು ಕವನದ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು 

               ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ನವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಕಗಳು ಹಾಗೂ ಶಬ್ದಚಿತ್ರಗಳು ಕವಿತೆಗೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ.

ಕವಿತೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಪಾಂಡವರ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು ಬಳೆ ಧರಿಸಿದ ಬೃಹನ್ನಳೆ, ಕಾವಿ ಧರಿಸಿದ ಕಂಕ, ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಲಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಹದೇವ-ನಕುಲರ ಚಿತ್ರಣ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು 'ಇತರರ ಹೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಾ ಆಗಾಗ ನಮ್ಮನ್ನೂ ಕುಕ್ಕುತ್ತಾ' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿರುವುದು ಅವಳ ದುಃಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಚುಚ್ಚುಮಾತುಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ.

ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಒಲೆ ಮತ್ತು ಕುದಿಯುವ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪಕಗಳಾಗಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ. ಅವನ ಸಿಟ್ಟು ಸೌದೆಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನೆನಪುಗಳು ಕುದಿಯುವ ನೀರಿನಂತೆ ತಳಮಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಕವೆಂದರೆ, ಆಯುಧಗಳನ್ನು 'ಪೌರುಷವನ್ನು ದುಂಡಗೆ ಸುತ್ತಿ ಹೆಣವಾಗಿ ಮಲಗಿಸಿರುವುದು'. ಇದು ಕೇವಲ ಧನುರ್ಬಾಣಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಕ್ಷಾತ್ರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನೇ ಮರೆಮಾಚಿರುವುದನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, 'ಗೆರೆದಾಟಬಾರದ ನಾನು' ಎಂಬ ಪದಪ್ರಯೋಗವು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖೆಯಂತೆ ಧರ್ಮದ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಮೀರದ ನೈತಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲುಗಳೂ ಗಂಭೀರವಾದ ರೂಪಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.