ಪದ್ಯ ೧
ಕೇಳು ಜನಮೇಜಯ ಧರಿತ್ರೀ ಪಾಲ ನರನಾರಾಯಣಾಶ್ರಮ ಕೂಲವತಿಗಳ ನಂದನದ ನಿರ್ಮಳ ಸರೋವರದ ಕೇಳಿಕೆಯ ನವಿಲುಗಳ ತುಂಬಿಯ ಮೇಳವದ ಗೀತದ ವಿನೋದದ ಲಾಳಿದರು ವನವಾಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನು ಸೊಗಸಿನಲಿ
ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಓ ಜನಮೇಜಯನೇ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುವ ರಾಜನೇ, ಕೇಳು. ನರ-ನಾರಾಯಣನಂತಿರುವ ಯುಧಿಷ್ಟರನ ಆಶ್ರಮದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಂದರವಾದ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲವಾದ ಸರೋವರಗಳಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ನವಿಲುಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಾ ಮಧುರವಾದ ಗುನುಗು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ನಡುವೆ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ವನವಾಸದ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪದ್ಯ ೨
ಪರಮ ಧರ್ಮಶ್ರವಣ ಸೌಖ್ಯದೊ ಳರಸನಿಗೆ ಬದರಿಯಲಿ ಪೂರ್ವೋ ತ್ತರದ ದೆಸೆವಿಡಿದೆಸಗಿತತಿಶಯ ಗಂಧ ಬಂಧುರದ ಭರಣಿ ಮನ್ಮಥ ಪೋತ ವಣಿಜನ ತರಣಿ ತರುಣ ಭ್ರಮರ ಸೇವಾ ಸರಣಿಯೆನೆ ಸುಳಿದುದು ಸಮೀರಣನಾ ಮಹಾದ್ರಿಯಲಿ
ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಧರ್ಮದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇದ್ದರು. ಆಗ ಪೂರ್ವ-ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು. ಆ ಗಾಳಿಯು ಸೌಗಂಧಿಕ ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದಿತ್ತು. ಆ ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಗಾಳಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಆಹ್ಲಾದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.
ಪದ್ಯ ೩
ಸರಸ ಸೌಗಂಧಿಕದ ಪರಿಮಳ ಭರದ ಭಾರವಣೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಗೊಳ ನುರುಬುದೆರೆಗಳ ತಿವಿಗುಳಿನ ತುಂತುರು ತುಷಾರದಲಿ ಮೊರೆದೊಗುವ ಮರಿದುಂಬಿಗಳ ಮೋ ಹರದ ಮೋಡಾ ಮೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ ವರಿಸಿತೈದಿಂದ್ರಿಯದಲೊಂದಿರೆ ಸಕಲ ಮುನಿಜನವ
3ನೇ ಪದ್ಯ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಸೌಗಂಧಿಕ ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿತ್ತು. ತಿಳಿಯಾದ ಸರೋವರದ ನೀರಿನ ಅಲೆಗಳು ನೊರೆಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಮಂಜಿನ ಹನಿಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಿದ್ದವು. ಆ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಗುನುಗುತ್ತಾ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಮನಮೋಹಕ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳೂ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪದ್ಯ ೪
ಮೇಲುರತದಲಿ ಪರಿಮಳದ ವೈ ಹಾಳಿಯಲಿ ಸಲೆ ಬೀದಿವರಿದು ಛ ಡಾಳಿಸುವ ಸೊಗಸಿನಲಿ ಸೊಂಪಾದಳು ಸರೋಜಮುಖಿ ಸೋಲಿಸಿತಲಾ ಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂ ಪಾಳಿಸಿದ ಸೌಗಂಧವನ್ನು ವಿ ಕಾಲ ಪದುಮವದೆಂತುಟೆನುತವೆ ತೂಗಿದಳು ಶಿರವ
4ನೇ ಪದ್ಯ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಸೌಗಂಧಿಕ ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳದಿಂದ ವಾತಾವರಣವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಮಲದಂತ ಮುಖವುಳ್ಳ ದ್ರೌಪದಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು. ಆ ಹೂವಿನ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾರುಹೋದಳು. ಸೌಗಂಧಿಕ ಹೂವು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಅರಳಿರುವ ಕಮಲದಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ತೂಗಿಸಿದಳು. ಆ ಹೂವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.
ಪದ್ಯ ೫
ಅರಸನಲಿ ಮೇಣ್ ನಕುಲ ಸಹದೇ
ಯವರಲಿ ತನ್ನ ಮನೋರಥಕೆ ವಿ
ಸ್ತರಣವಾಗದು ನುಡಿವಡಿಲ್ಲರ್ಜುನ ಸಮೀಪದಲಿ
ಹರಿ ಭಯಂಕರ ಭೀಮನೆ ಗೋ
ಚರಿಸುವನಲಾಯೆನುತಲಾತನ
ಹೊರೆಗೆ ಬಂದಳು ನಗುತನುಡಿದಳು ಮಧುರ ವಚನದಲಿ
5ನೇ ಪದ್ಯ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ದ್ರೌಪದಿಯು ತನ್ನ ಮನದ ಆಸೆಯನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಲು ಸಂಕೋಚಪಟ್ಟಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಬಯಸಿದಳು. ಆದರೆ ಅರ್ಜುನ ಅಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವಳು ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಭೀಮನನ್ನು ಕಂಡಳು. ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮನದಾಸೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು.
ಪದ್ಯ ೬
ಹಿರಿದು ಸೊಗಸಾಯ್ತನಗೆ ಪೂರ್ವದ
ಪರಿಮಳದ ಕೇಳಿಯಲಿ ನೀನಾ
ಸರಸಿಜವ ತಂದಿತ್ತು ತನ್ನ ಮನೋರಥ ವ್ಯಥೆಯ ಪರಿಹರಿಪುದೆನಲಬುಜವದನೆಯ ಕುರುಳನುಗುರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದಿದನು ತ ತರಸಿಜವ ತಹೆನೆನುತ ಕೊಂಡನು ನಿಜ ಗದಾಯುಧವ
6ನೇ ಪದ್ಯ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭೀಮನಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ದ್ರೌಪದಿಯು ಸೌಗಂಧಿಕ ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ಹೂವನ್ನು ತಂದು ತನ್ನ ಮನದ ನೋವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಕಮಲದಂತ ಮುಖವುಳ್ಳ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಭೀಮನು ಅವಳ ಕೂದಲನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಸೌಗಂಧಿಕ ಹೂವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ತನ್ನ ಗದಾಯುಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
ಪದ್ಯ ೭
ಬಿಗಿದು ಬತ್ತಳಿಕೆಯನು ಹೊನ್ನಾ
ಯುಗದ ಖಡ್ಗ ಶರಾಸನವ ಕೊಂ
ಡಗಧರನ ನೆನೆದನಿಲಸುತ ಹೊರವಂಟನಾಶ್ರಮವ ಬಗಿದು ಹೊಕ್ಕನರಣ್ಯವನು ಬೊ
ಬೈಗಳ ಬಿರುಬಿನ ಬಾಹುಸತ್ವದ
ವಿಗಡ ಭೀಮನ ಕಾಲುದುಳಿ ಕಂಪಿಸಿತು ಕಾನನವ
7ನೇ ಪದ್ಯ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ತನ್ನ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು, ಹೊಳೆಯುವ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ದೇವರಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆದು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಟನು. ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದನು. ಅವನ ಬಲಿಷ್ಠ ತೋಳುಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಕಾಡೇ ನಡುಗುವಂತಾಯಿತು.
ಪದ್ಯ ೮
ಆ ಮಹಾದ್ರಿಯ ತಪ್ಪಲಲಿ ನಿ
ಸ್ಸೀಮ ಕದಳೀಷಂಡದಲಿ ರಘು
ರಾಮನಾಮ ಸುಧಾಭಿಷೇಕ ಸಮಗ್ರ ಸೌಖ್ಯದಲಿ ಭೀಮ ವಿಕ್ರಮನಿದ್ದನೀಯು
ದ್ಯಾಮ ಸಿಂಹಧ್ವನಿಗೆ ನಿದ್ರಾ
ತಾಮಸದ ತನಿಮದವಡಗೆ ಕಂದೆರೆದನಾ ಹನುಮ
8ನೇ ಪದ್ಯ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಆ ಮಹಾಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಬಾಳೆಯ ಕಾಡು ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಶ್ರೀರಾಮನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಸುಖವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಭೀಮನು ಮಾಡಿದ ಭಯಂಕರವಾದ ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯಂತಹ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹನುಮಂತನ ನಿದ್ರೆ ಭಂಗವಾಯಿತು. ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಹನುಮಂತನು ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ನೋಡಿದನು.
ಪದ್ಯ ೯
ಏನಿದೆತ್ತಣ ರಭಸವೀ ಗಿರಿ
ಸಾನುವಿದಮಾನುಷ ವಿಹಾರ
ಸ್ಥಾನವಿವನಾರೋ ಮಹಾದೇವಾ ಪ್ರಚಂಡನಲ
ಈ ನಿನದವೆಮ್ಮಂದಿನಗ್ಗದ
ವಾನರನ ಗರ್ಜನೆಗೆ ಗುರುವಾ
ಯೇನನೆಂಬೆನೆನುತ್ತ ಮೆಲ್ಲನೆ ಮಿಡುಕಿದನು ಹನುಮ
9ನೇ ಪದ್ಯ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಹನುಮಂತನು, “ಈ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಭಯಂಕರವಾದ ಶಬ್ದ ಏಕೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದೆ? ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಚಲನವಲನದ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ಈ ಗರ್ಜನೆ ಯಾರದ್ದು? ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಚಂಡವಾದ ಶಬ್ದವೋ, ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ವಾನರನ ಗರ್ಜನೆಯೋ?” ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು.
ನಂತರ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಚಲಿಸದಂತೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭೀಮನ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದನು. ಅವನು ಭೀಮನಿಗೆ, “ನೀನು ಯಾರು? ಮನುಷ್ಯನೋ, ದೇವಲೋಕದವನೋ, ದೈತ್ಯನೋ, ಕಿನ್ನರನೋ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
ಪದ್ಯ ೧೦
ಮುರಿಯದಂತಿರೆ ಲಘುವಿನಲಿ ಹೆ
ಮ್ಮರನನೊಯ್ಯನೆ ನೆಮ್ಮಿ ಕುಳ್ಳಿ
ರ್ದರಿದಿಶಾಪಟ ನುಡಿಸಿದನು ಪವಮಾನ ನಂದನನ
ಭರವಿದೆಲ್ಲಿಗೆ ಮರ್ತ್ಯನೋ ಖೇ
ಚಿರನೊ ದೈತ್ಯನೊ ದಿವಿಜನೋ ಕಿ
ನ್ನರನೊ ನೀನಾರೆಂದು ಭೀಮನ ನುಡಿಸಿದನು ಹನುಮ
ಪದ್ಯದ ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು ತುಂಬಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ **ಬಾಲವು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕದಲಲಿಲ್ಲ**. ಭೀಮನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಅಲುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಹೆಮ್ಮೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.
ಆಗ ಪವನಪುತ್ರನಾದ ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ, **“ನೀನು ಯಾರು? ಮನುಷ್ಯನೋ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷನೋ, ದೈತ್ಯನೋ, ದೇವಲೋಕದವನೋ, ಕಿನ್ನರನೋ?”** ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಸಾರಾಂಶ:ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಗದೆ ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿತಿಯ ಅರಿವಾಯಿತು. ನಂತರ ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೧
ನಾವು ಮರ್ತೃರು ದೂರದಲ್ಲಿ ರಾ
ಜೀವ ಗಂಧ ಸಮಿರಣನ ಸಂ
ಭಾವನೆಗೆ ಸೊಗಸಿದಳು ಸತಿಯಾಕೆಯ ವಚಸ್ಸಿನಲಿ ತಾವರೆಯ ತಹೆನೆನುತ ಸಿಂಹ ವಿ
ರಾವದಲಿ ವಿಕ್ರಮಿಸೆ ವಿಗಡನ
ದಾವರಿಸಿ ಬಲುಬಾಲ ತಡೆದುದು ಪವನಜನ ಪಥವ
ಪದ್ಯದ ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. **“ನಾವು ಮನುಷ್ಯರು. ರಾಜೀವಗಂಧನಾದ ಪವನದೇವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು. ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದ್ರೌಪದಿಯು ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪದ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡು, ಆ ಹೂವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವಂತೆ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ”** ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಭೀಮನು ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪವನಪುತ್ರನಾದ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ **ದೊಡ್ಡ ಬಾಲವನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಭೀಮನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆದು** ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ದ್ರೌಪದಿಯ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ತರಲು ಹೊರಟ ಭೀಮನ ದಾರಿಯನ್ನು ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಬಾಲದಿಂದ ತಡೆದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೧೨
ಗದೆಯ ಮೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೂಕಿದನು ರೋ
ಮದಲಿ ಚಲಿಸದು ಬಾಲ ನೋಡಿದ
ನಿದು ವಿಚಿತ್ರವಲಾಯೆನುತ ನುಡಿಸಿದನು ಕಪಿವರನ ಒದೆದಡದ್ರಿಗಳಳಿವವೆನ್ನಂ
ಗದಲಿ ನಾ ಬಲ್ಲಿದನು ಬಾಲದ
ಕದವ ತೆಗೆ ಬಟ್ಟೆಯಲೆನುತ ಗರ್ಜಿಸಿದನಾ ಭೀಮ
ಪದ್ಯದ ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ತನ್ನ **ಗದೆಯ ತುದಿಯಿಂದ ಒತ್ತಿ ಸರಿಸಲು** ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಆ ಬಾಲವು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಭೀಮನು, **“ಇದು ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ”** ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು.
“ನನ್ನ ಗದೆಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ನನ್ನಿಂದ ಈ ಬಾಲವನ್ನು ಕೂಡ ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ!” ಎಂದು ಭೀಮನು ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡನು. ನಂತರ ಹನುಮಂತನಿಗೆ, **“ನಿನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ದಾರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ನನಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡು”** ಎಂದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು.
**ಸಾರಾಂಶ:** ತನ್ನ ಅಪಾರ ಬಲದ ಮೇಲೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಭೀಮನು, ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಗದೆಯಿಂದಲೂ ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗುವ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೧೩
ನೀವು ಬಲ್ಲಿದರಿದಕೆ ಸಂಶಯ
ವಾವುದಲ್ಲದೊಡ್ಡಿ ಮದದ್ವಿಪ
ವೀ ವಿಹಗಕುಲವೀ ಮೃಗವ್ರಜವಂಜುವವೆ ನಿಮಗೆ ನಾವು ವೃದ್ಧರು ನಮ್ಮ ಬಾಲವ ನಾವು ಹದುಳಿಸಲಾರೆವೀಗಳು
ನೀವು ತೊಲಗಿಸಿ ಬಿಜಯ ಮಾಡುವುದೆಂದನಾಹನುಮ
ಪದ್ಯ ೧೩ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ, **“ನೀನು ಬಹಳ ಬಲಶಾಲಿ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಮದದಿಂದಿರುವ ಆನೆಗಳನ್ನೂ, ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೂ, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಹೆದರಿಸುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನೀನು”** ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಆದರೆ ತಾನು ವೃದ್ಧನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ತಾನೇ ಎತ್ತಿ ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ **“ನೀನೇ ನನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ದಾರಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಿಸಿ, ನಿನ್ನ ವಿಜಯದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗು”** ಎಂದು ಭೀಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಗಳಿದಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ತಾನೇ ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಭೀಮನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅವನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೪
ಮಿಡುಕದದು ಮಹಿಯಿಂದ ಭೀಮನ
ಕಡುಹು ನಿಂದುದು ಬಾಲದಲಿ ತುದಿ ನಡುಗದನಿಲಜನಂಗವಟ್ಟದ ಕಡುಹು ಕಂಪಿಸದು ತೊಡಕೆ ಕೆಟ್ಟುದು ಕಾರ್ಯ ದುರ್ಬಲ
ನೊಡನೆ ಭಂಗವ್ಯಾಪ್ತಿ ತನ್ನನು
ಸುಡಲೆನುತ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿ ಮಮ್ಮಲ ಮರುಗಿದನು ಭೀಮ
ಪದ್ಯ ೧೪ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು **ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದನು**. ಆದರೆ ಅವನ ಬಲವು ಬಾಲದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲದ ತುದಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅಲುಗಲಿಲ್ಲ. ಭೀಮನ ದೇಹದ ಬಲ, ಸ್ನಾಯುಗಳ ಶಕ್ತಿಯೂ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಕದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ತಾನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾದುದನ್ನು ಕಂಡ ಭೀಮನು **“ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವೇ ಹಾಳಾಯಿತು; ನನ್ನ ಬಲ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ”** ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಹಳ ನೊಂದುಕೊಂಡನು. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಅಹಂಕಾರವೂ ಮುರಿಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಬಹಳವಾಗಿ ದುಃಖಪಟ್ಟನು.
**ಸಾರಾಂಶ:** ತನ್ನ ಅಪಾರ ಬಲದಿಂದಲೂ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಕದಲಿಸಲಾಗದೆ ಭೀಮನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ಅಹಂಕಾರ ತೊರೆದು ಮಮ್ಮಲ ಮರುಗಿದನು.
ಪದ್ಯ ೧೫
ಈತ ಕಪಿರೂಪದ ಸುರೇಂದ್ರನೊ
ಭೂತನಾಥನೊ ಮೇಣು ವಿಮಳ
ತ್ರೇತೆಯಲಿ ದಶಮುಖನ ಹಾಣಾಹಾಣಿಗಳ ಕಪಿಯೊ
ಏತರವು ನಮ್ಮುಬ್ಬಟೆಗಳಿಂ
ದೀತ ಗೆಲಿದನು ಬಾಲದಲಿ ಸ ತ್ವಾತಿಶಯವಿನ್ನಿವನೊಳೆಂತುಟೊ ಶಿವ ಶಿವಾಯೆಂದ
ಪದ್ಯ ೧೫ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡುತ್ತಾನೆ. **“ಇವನು ಕಪಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದೇವೇಂದ್ರನೋ? ಭೂತನಾಥನಾದ ಶಿವನೇನೋ? ಅಥವಾ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ದಶಮುಖನಾದ ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಾನರನೇ?”** ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ.
**“ನಮ್ಮಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ಬಲದಿಂದ ಈ ವಾನರನ ಬಾಲವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಬಂದಿದೆ?”** ಎಂದು ಭೀಮನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಗದೆ ಭೀಮನು ಅವನ ಅಸಾಧಾರಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಆತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾನರನಲ್ಲ; ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ದಿವ್ಯಪುರುಷನಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೬
ಭೀಮ ಗಡ ತಾನೌಕಿ ನಿಲಲು
ದ್ದಾಮ ಬಾಲದ ನಿದ್ರೆ ತಿಳಿಯದು
ರೋಮತತಿ ಮಸೆಗಾಣಿಸಿದವೆನುತುತ್ತಮಾಂಗದಲಿ
ಈ ಮನುಷ್ಯ ಶರೀರವಪಜಯ
ಧಾಮವಲ್ಲಾ ಶಿವ ಶಿವಾ ನಿ
ಸ್ಸೀಮ ಕಪಿ ನೀನಾರೆನುತ ಪವನಜನ ಬೆಸಗೊಂಡ
ಪದ್ಯ ೧೬ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ತನ್ನ **ಗದೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟು**, ಹನುಮಂತನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು. ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಭೀಮನು ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು. ತನ್ನ ದೇಹದ ರೋಮಗಳು ನಿಂತುಹೋಗುವಷ್ಟು ಅವನಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು.
**“ನನ್ನ ಈ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ, ಈ ವಾನರನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಇಷ್ಟು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಈ ವಾನರನು ಯಾರು?”** ಎಂದು ಭೀಮನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಪವನಪುತ್ರನಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಭೀಮನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು, ಹನುಮಂತನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾನರನಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತು ಅವನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೭
ನಾವು ವಾನರರಡವಿಯಲಿ ಫಲ
ಜೀವಿಗಳು ನಿಸ್ಸತ್ವರಿಲ್ಲಿಯ
ಠಾವ ಬಿಡಲನೃತ್ರ ಗಮನತ್ರಾಣವಿಲ್ಲೆಮಗೆ
ನೀವು ದಿಟವಾರೈ ಮಹಾ ಸಂ
ಭಾವಿತರು ಸುರ ನರ ಭುಜಂಗರೊ
ಳಾವ ಕುಲ ನಿಮಗೆಂದು ಭೀಮನನುಡಿಸಿದನುಹನುಮ
ಪದ್ಯ ೧೭ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ವಾನರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
**“ನಾವು ವಾನರರು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತೇವೆ. ನಮಗೆ ಸ್ವಂತವಾದ ನೆಲೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಜೀವನೋಪಾಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಮಹಾ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ನೀವು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲೋ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ನಾಗರಲ್ಲೋ ಯಾವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿ”** ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಹನುಮಂತನು ತಾನು ವಾನರನಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಭೀಮನು ಯಾವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೮
ಮನುಜರಾವ್ ಸೋಮಾಭಿಕುಲದಲಿ
ಜನಿಸಿದನು ವರ ಪಾಂಡುವಾತನ
ತನುಜರಾವು ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾರ್ಜುನ ಭೀಮ ಯಮಳರೆನೆ ವನಕೆ ಬಂದೆವು ನಮ್ಮ ದಾಯಾ
ದ್ಯನ ವಿಕಾರ ದ್ಯೋತ ಕೇಳೀ
ಜನದ ಕಿಲ್ಪಿಷದಿಂದ ರಾಜ್ಯಭ್ರಂಶ ವಾಯವಾಯ್ತೆಂದ
.ಪದ್ಯ ೧೮ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. **“ನಾವು ಮನುಷ್ಯರು. ಸೋಮವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಹಾರಾಜ ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಅರ್ಜುನ, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅವಳಿಗಳಾದ ನಕುಲ–ಸಹದೇವರು ನಾವು ಐದು ಮಂದಿ”** ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ನಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳಾದ ಕೌರವರ **ಕುಟಿಲತನ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಯಿಂದಾಗಿ** ನಾವು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆವು. ಅವರ ಅನ್ಯಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜ್ಯಭ್ರಂಶವಾಗಿ, ಈಗ ನಾವು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಭೀಮನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಪಾಂಡವರು ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳೆಂದೂ, ಕೌರವರ ವಂಚನೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವುದೆಂದೂ ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೯
ಬಳಿಕ ಸೌಗಂಧಿಕದ ಪವನನ
ಬಳಿವಿಡಿದು ನಾ ಬಂದೆನೆಮ್ಮಯ
ಲಲನೆ ಕಾಮಿಸಿದಳು ಸಹಸ್ರದಳಾಬ್ಬ ದರುಶನವ ತಿಳಿಯಲಿದು ವೃತ್ತಾಂತ ನೀನ
ಸ್ಟಲಿತ ಬಲ ನೀನಾರು ತನ್ನನು
ತಿಳುಹ ಹೇಳು ಮಹಾತ್ಮ ಕಪಿ ನೀನೆನುತ ಕೈಮುಗಿದ
ಪದ್ಯದ ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. **“ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ದ್ರೌಪದಿಯು ಆ ಸಹಸ್ರದಳ ಕಮಲವನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ನಾನು ಈ ಹೂವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ”** ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಆದರೆ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ತನ್ನ ಬಲದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತ ಭೀಮನು ವಿನಯದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, **“ಮಹಾತ್ಮನೇ! ನಿಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ. ನೀವು ಯಾರು? ಇಷ್ಟೊಂದು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿರುವ ನೀವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಪಿಯಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿ”** ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ದ್ರೌಪದಿಯ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಭೀಮನು, ಹನುಮಂತನ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವನಿಗೆ ಕೈಮುಗಿದು ತನ್ನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೦
ನಾವು ಹಿಂದಣ ಯುಗದ ರಾಘವ
ದೇವನೋಲೆಯಕಾರರಾ ಸು
ಗ್ರೀವ ಸಖ್ಯರು ಪವನನಿಂದಂಜನೆಗೆ ಜನಿಸಿದೆವು
ನಾವು ನಿಮ್ಮೊಡಹುಟ್ಟಿದರು ಸಂ
ಭಾವಿಸಿತು ನಿಮ್ಮಿಷ್ಟವೆನೆ ನಗು
ತಾ ವೃಕೋದರನೆರಗಿದನು ಕಲಿ ಹನುಮನಂಪ್ರಿಯಲಿ
ಪದ್ಯ ೨೦ – ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ/ಯುಗದ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. **“ಹಿಂದಿನ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೇವಕನಾಗಿದ್ದೆ. ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಹೊಂದಿದ್ದೆ. ಪವನದೇವನಿಂದ ಅಂಜನಾದೇವಿಗೆ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ”** ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಮುಂದೆ, **“ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಒಂದೇ ತಂದೆಯಾದ ಪವನದೇವನ ಮಕ್ಕಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಸಹೋದರ”** ಎಂದು ಭೀಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಭೀಮನ ನಡುವಿನ ಸಹೋದರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಹನುಮಂತನು, ಭೀಮನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೧
ತೀದುದೆಮಗೆ ವನ ಪ್ರವಾಸದ
ಖೇದವರ್ಜುನನಗಲಿಕೆಯ ದು
ರ್ಭದ ವಿಷವಿಂದಿಳಿದು ಶಿವಶಿವ ಮಹಾದೇವ
ಹೋದ ರಾಜ್ಯಭ್ರಂಶ ಬಹಳ ವಿ
ಷಾದ ಬೀತುದು ನಿಮ್ಮ ಕಾರು
ಜ್ಯೋದಯವು ನಮಗಾಯ್ತಲಾ ಚರಿತಾರ್ಥರಾವೆಂದ
ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ, **“ನಿಮ್ಮ ವನವಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದುಃಖ, ಅರ್ಜುನನ ಅಗಲಿಕೆಯ ನೋವು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈಗ ದೂರವಾಗಲಿ”** ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಪಾಂಡವರು ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬಹಳ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅರ್ಜುನನು ಅವರಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ನೋವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಅವರ ಕಷ್ಟಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
**“ನಿಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವು ಮತ್ತೆ ದೊರೆಯುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಕಷ್ಟಗಳು ದೂರವಾಗಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಸೆಗಳು ನೆರವೇರುವುದರಿಂದ ನಾವು ಕೂಡ ಸಂತೋಷಪಡುವಂತಾಗಿದೆ”** ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಪಾಂಡವರ ವನವಾಸ, ರಾಜ್ಯಭ್ರಂಶ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಅಗಲಿಕೆಯ ದುಃಖಗಳು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ದೊರೆಯಲಿದೆ ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೨
ಹಿರಿಯರೆನಗಿಬ್ಬರು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ
ಧರಣಿಪತಿ ನೀನೊಬ್ಬನಯ್ಯಂ
ದಿರುಗಳಿಬ್ಬರು ಮಾರುತನು ನೀನೊಬ್ಬನಿಂದೆನಗೆ ಗುರುಗಳಿಬ್ಬರು ಬಾದರಾಯಣ
ಪರಮ ಋಷಿ ನೀನೊಬ್ಬನೆಂದುಪ
ಚರಿಸಿದನು ಪವಮಾನ ನಂದನನಂಜನಾ ಸುತನ
ಪದ್ಯದ ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, **“ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನನಗೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿದ್ದಂತೆ. ನೀನು ನನಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರ. ನನ್ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಹೋದರನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಸಹ ನನಗೆ ಆತ್ಮೀಯನು. ವಾಯುದೇವನು ನನಗೆ ತಂದೆಯಂತಿದ್ದಾನೆ. ಬಾದರಾಯಣರಾದ ವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ನನಗೆ ಗುರುಗಳಂತಿದ್ದಾರೆ”** ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಅಂಜನಾದೇವಿಯ ಮಗನಾದ ಹನುಮಂತನು, ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರನ್ನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ. **ಭೀಮನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರನಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು** ಈ ಪದ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ನಡುವಿನ ಸಹೋದರತ್ವ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೩
ಲಲಿತ ವಚನಕೆ ನಿನ್ನ ಭಜದ
ಗ್ಗಳಿಕೆಗಾ ಮೆಚ್ಚಿದೆನು ಹಿಮಕರ
ಕುಲ ಪವಿತ್ರರು ಜನಿಸಿದಿರಲಾ ಪಾಂಡು ಜಠರದಲಿ ಗೆಲವು ನಿಮಗಹಿತರಲಿ ಪಾರ್ಥನ
ಕೆಲವು ದಿವಸಕೆ ಕಾಂಬಿರೆಮಗೆಯು
ಫಲಿಸಿತೀ ದಿನಕೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದನು ಹನುಮಂತ
ಪದ್ಯದ ಸರಳ ಅನುವಾದ
ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನ **ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ವಿನಯಪೂರ್ವಕವಾದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು** ಕಂಡು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ಪಾಂಡುವಿನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನೀವು ಪವಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ಅವನು ಭೀಮನನ್ನು ಹೊಗಳಿದನು.
“ನಿಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ವಿಜಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕೂಡ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಆಸೆಗಳು ಈಡೇರುವ ದಿನ ಬಂದಿದೆ” ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳಿ ಭೀಮನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದನು.
**ಸಾರಾಂಶ:** ಭೀಮನ ವಿನಯ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಹನುಮಂತನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ವಿಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಜುನನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು.
“
ಪದ್ಯ ೨೪.
ಐಸೆ ಸಲಿಸಿದೆನೆನುತಲಾ ಕಪಿ
ಯಾ ಸಮಯದಲದೃಶ್ಯವಾಗೆ ವಿ
ಕಾಸವಾದುದು ವಿಸ್ಮಯಕೆ ಪವಮಾನ ನಂದನನ
ಆ ಸುಗಂಧಿಕ ಕಮಲ ತಾನಿ
ನ್ನೇಸು ದೂರವೊ ದೃಪದಸುತೆ ತನ
ಗೇಸು ಮುನಿವಳೊ ಹಾಯೆನುತ ಹರಿದನು ವನಾಂತ
ಸರಳ ಅನುವಾದ
ನಾನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹನುಮಂತನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದನು. ಅವನು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭೀಮನಿಗೆ ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಪವನಪುತ್ರನಾದ ಹನುಮಂತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಅವನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು.
ನಂತರ ಸೌಗಂಧಿಕ ಕಮಲವು ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ದ್ರೌಪದಿಯು ಆ ಹೂವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಹಳ ಆಸೆಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಭೀಮನು ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿದು ಹೂವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟನು.
ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ
೧. ಸೌಗಂಧಿಕಾ ಪುಷ್ಪದ ಪರಿಮಳ ಮಾಡಿದ ಮೋಡಿ ಯಾವ ರೀತಿಯದು?
ಉತ್ತರ : ಸೌಗಂಧಿಕಾ ಪುಷ್ಪದ ಪರಿಮಳವು ಅತ್ಯಂತ **ಮಧುರ, ಮನೋಹರ ಮತ್ತು ಮೋಹಕ**ವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸುಗಂಧವು ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಪರಿಮಳಮಯವಾಗಿಸಿತು. ಆ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾರಾಡಿದವು. ಅದರ ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ **ದ್ರೌಪದಿಯ ಮನಸ್ಸು ಮೋಹಗೊಂಡು, ಆ ಹೂವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಬಯಕೆ** ಅವಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.ಸೌಗಂಧಿಕಾ ಪುಷ್ಪದ ಪರಿಮಳವು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುವಷ್ಟು ಮೋಹಕವಾಗಿತ್ತು.
೨. ಹನುಮಂತ ಎಲ್ಲಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು?
ಉತ್ತರ : ಹನುಮಂತನು **ಮಹಾದ್ರಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನಿಸ್ಸೀಮವಾದ ಕದಳೀ ವನದಲ್ಲಿ (ಬಾಳೆಯ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ)** ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
೩. ಹನುಮಂತನ ನಿದ್ರಾಭಂಗವಾದದ್ದು ಹೇಗೆ?
ಉತ್ತರ : ಭೀಮನು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವಾಗ **ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯಂತ ಭಯಂಕರವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು** ಮಾಡಿದನು. ಆ ಭಯಂಕರ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಹನುಮಂತನ ನಿದ್ರೆ ಭಂಗವಾಯಿತು. ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಹನುಮಂತನು ಆ ಶಬ್ದ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿದನು.
೪. ಬಾಲದ ಕದವ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಭೀಮ ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ?
ಉತ್ತರ : ಭೀಮನು ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಕಾಡಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, **ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಅವನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದನು**. ಭೀಮನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಾಲವನ್ನು ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ **“ನಿಮ್ಮ ಬಾಲವನ್ನು ದಾರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ನನಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಿ”** ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.
೫. ಬಾಲವನ್ನು ಸರಿಸಲಾಗದೆ ಭೀಮ ಮಮ್ಮಲ ಮರುಗಿದ್ದೇಕೆ?
ಉತ್ತರ : ಭೀಮನು ತನ್ನ **ಅಪಾರ ಬಲ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದನು**. ಆದರೆ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ತನ್ನ ಬಲವೆಲ್ಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದು, **ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದ ಕಾರಣ ಭೀಮನು ಬಹಳವಾಗಿ ದುಃಖಪಟ್ಟು ಮಮ್ಮಲ ಮರುಗಿದನು.**
೬. ಭೀಮ–ಹನುಮಂತರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
ಉತ್ತರ : ಭೀಮನು ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ತರಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧ ವಾನರನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕಂಡನು. ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಭೀಮನು ಅವನಿಗೆ ಬಾಲವನ್ನು ಸರಿಸಿ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ತಾನು ವೃದ್ಧನಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ತಾನೇ ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಭೀಮನಿಗೇ ಅದನ್ನು ಸರಿಸಿ ಹೋಗುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
ಭೀಮನು ತನ್ನ ಬಲದ ಮೇಲೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟು ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಬಾಲವನ್ನು ಕದಲಿಸಲು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ, **“ನೀನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾನರನಲ್ಲ; ನೀನು ಯಾರು?”** ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಭೀಮನು ತಾನು **ಪಾಂಡುವಿನ ಮಗ, ಪವನದೇವನ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ** ತಿಳಿಸಿದನು.
ನಂತರ ಹನುಮಂತನು ತಾನು **ಶ್ರೀರಾಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಹನುಮಂತನೇ** ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು. ತಾನೂ ಪವನದೇವನ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಭೀಮನಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೀಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಹನುಮಂತನು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ವಿಜಯದ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿ, ಭೀಮನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದನು.
೭. ಭೀಮನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಹನುಮಂತನು ಅನುಸರಿಸಿದ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
ಉತ್ತರ : ಭೀಮನು ತನ್ನ ಅಪಾರ ದೈಹಿಕ ಬಲ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಹೆಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನ ಈ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಹನುಮಂತನು **ವೃದ್ಧ ವಾನರನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ** ಭೀಮನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಕೊಂಡನು. ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಸರಿಸಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಭೀಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಭೀಮನು ತನ್ನ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಸರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಬಾಲವು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅಲುಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿತಿಯ ಅರಿವಾಯಿತು. ಅವನ ಅಹಂಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುರಿಯಿತು.
ನಂತರ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ತಾನು ಭೀಮನ **ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಪವನಪುತ್ರ**ನೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಹನುಮಂತನು **ಬಲಕ್ಕಿಂತ ವಿನಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಗೌರವ ಮುಖ್ಯ** ಎಂಬುದನ್ನು ಭೀಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಅವನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿದನು.
೮. ಭೀಮ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಎತ್ತುವ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
ಉತ್ತರ : ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಭೀಮನು ಕಾಡಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ವೃದ್ಧ ವಾನರನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಹನುಮಂತನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಬಾಲವು ಭೀಮನ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿತ್ತು. ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ **“ನಿಮ್ಮ ಬಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದು ನನಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಿ”** ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಹನುಮಂತನು ತಾನು ವೃದ್ಧನಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ತಾನೇ ಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ, **ಭೀಮನೇ ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಹೋಗುವಂತೆ** ತಿಳಿಸಿದನು.
ತನ್ನ ಅಪಾರ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಭೀಮನು ಮೊದಲು ಬಾಲವನ್ನು ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಎತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅದು ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಎತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಬಾಲವು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅಲುಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಭೀಮನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಅಹಂಕಾರ ಮುರಿಯಿತು.
ಆಗ ಭೀಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, **“ನೀನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾನರನಲ್ಲ; ನೀನು ಯಾರು?”** ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ನಂತರ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ತಾನೇ ಭೀಮನ **ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಪವನಪುತ್ರ**ನೆಂದು ಹೇಳಿದನು.
೯. ಹನುಮಂತನ ಮಾತು ಭೀಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನೆರವಾಯಿತು?
ಉತ್ತರ : ಹನುಮಂತನ ಮಾತುಗಳು ಭೀಮನಲ್ಲಿದ್ದ **ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ವಿವೇಕವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವು**. ತನ್ನ ಅಪಾರ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಭೀಮನಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಾಗ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.
ಹನುಮಂತನು ತಾನು ಭೀಮನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನೆಂದು ತಿಳಿಸಿ, **ಬಲದ ಜೊತೆಗೆ ವಿನಯ, ಹಿರಿಯರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವೂ ಅಗತ್ಯ** ಎಂದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಮುಂದೆ ವಿಜಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಭೀಮನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೂ ತುಂಬಿದನು.
ಹೀಗಾಗಿ ಹನುಮಂತನ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಭೀಮನ **ಅಹಂಕಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ವಿನಯ, ಹಿರಿಯರ ಗೌರವ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ** ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದು ಭೀಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿತು.
೧೦. ವಿನಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ‘ಬಾಲದ ಕದವ ತೆಗೆ’'ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ
‘ಉತ್ತರ : ಬಾಲದ ಕದವ ತೆಗೆ’ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ **ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಲದು; ಅದಕ್ಕೆ ವಿನಯವೂ ಇರಬೇಕು** ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಭೀಮನು ಅಪಾರ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯೂ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ವೃದ್ಧ ವಾನರನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಎತ್ತಲು ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿತಿಯ ಅರಿವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಅಹಂಕಾರ ಮುರಿಯಿತು.
ನಂತರ ಹನುಮಂತನು ತಾನು ಭೀಮನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನೆಂದು ತಿಳಿಸಿ, **ಬಲದ ಜೊತೆಗೆ ವಿನಯ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಗೌರವವೂ ಅಗತ್ಯ** ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ವಿನಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಭೀಮನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.
ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು **“ಶಕ್ತಿಗೆ ವಿನಯವೇ ಅಲಂಕಾರ; ವಿನಯವಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ”** ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಜೀವನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
೧೧. ಹನುಮಂತ ಭೀಮನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಮಹತ್ವವೇನು?
ಉತ್ತರ ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನಿಗೆ **ಪಾಂಡವರ ದುಃಖಗಳು ದೂರವಾಗಿ, ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಜ್ಯವು ಮತ್ತೆ ದೊರೆಯಲಿ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಲಿ** ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. ಈ ಆಶೀರ್ವಾದವು ಭೀಮನಿಗೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಿತು.
ಅಲ್ಲದೆ, ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ ಆಶೀರ್ವಾದವು ಭೀಮನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಂದೆ ನಡೆಯಲಿರುವ **ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ವಿಜಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ** ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನೂ ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನ ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆ ಹನುಮಂತನು ನೆಲೆಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಹನುಮಂತನ ಆಶೀರ್ವಾದವು ಭೀಮನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ವಿಜಯದ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ಆಶೀರ್ವಾದವಾಗಿದೆ.
೧೨. ವಾಯುಪುತ್ರನಾಗಿರುವ ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಭೀಮನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ?
‘ಉತ್ತರ ಬಾಲದ ಕದವ ತೆಗೆ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ .ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಭೀಮ ಇಬ್ಬರೂ ವಾಯುಪುತ್ರರು** ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸರು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹನುಮಂತನು ತಾನು ವಾಯುದೇವನಿಂದ ಅಂಜನಾದೇವಿಗೆ ಜನಿಸಿದವನು ಎಂದು ಭೀಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಮನೂ ಸಹ ವಾಯುದೇವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಜನಿಸಿದವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹನುಮಂತನು ಭೀಮನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ.ನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹನುಮಂತನು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಭೀಮನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇಬ್ಬರೂ ವಾಯುಪುತ್ರರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ **ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿ, ಧೈರ್ಯ, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮ** ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ಹಿರಿಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಭೀಮನಿಗೆ ಬಲದ ಜೊತೆಗೆ ವಿನಯ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ–ಭೀಮನ ಸಂಬಂಧವು **ರಕ್ತಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಸಹೋದರತ್ವ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ** ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ.
೧೩. ಭೀಮನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನ ವಿನಯದ ನಡುವಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಭೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
‘ಉತ್ತರ ಬಾಲದ ಕದವ ತೆಗೆ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ **ಭೀಮನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನ ವಿನಯ**ಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಭೀಮನು ಅಪಾರ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಇತ್ತು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲವನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೂ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಎತ್ತಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಬಾಲವನ್ನು ಎತ್ತಲಾಗದೆ ಅವನ ಅಹಂಕಾರ ಮುರಿಯಿತು.
ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹನುಮಂತನು **ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ವೃದ್ಧ ವಾನರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ** ಇದ್ದನು. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸದೆ, ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ತಾನು ಭೀಮನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನೆಂದು ತಿಳಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದನು.
ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ, ಭೀಮನ ಅಹಂಕಾರವು ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಹನುಮಂತನ ವಿನಯವು ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿನಯ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಪ್ರಸಂಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.
೧೪. ‘ಬಾಲದ ಕದವ ತೆಗೆ’ ಕಾವ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ
‘ಉತ್ತರ ಬಾಲದ ಕದವ ತೆಗೆ’ ಕಾವ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದ ಪರಿಸರವು ಸುಂದರವಾದ ಸರೋವರಗಳು, ಹಸಿರು ವನಗಳು, ನವಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಜೇನುಹುಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ನವಿಲುಗಳು ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಮಧುರವಾಗಿ ಗುನುಗುತ್ತಿದ್ದವು.
ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪದ ಪರಿಮಳವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತ್ತು. ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ, ತಿಳಿಯಾದ ನೀರಿನ ಅಲೆಗಳು, ನೊರೆ ಮತ್ತು ತುಷಾರದ ಹನಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿ ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.
ಭೀಮನು ಸೌಗಂಧಿಕ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸಾಗುವಾಗ ಅವನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಹಾದ್ರಿಯ ತಪ್ಪಲಿನ ಕದಳೀವನದ ವರ್ಣನೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಹೆಜ್ಜೆ, ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯಿಂದ ಕಾಡೇ ನಡುಗುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ಹೀಗಾಗಿ ಕವಿ ಸರೋವರ, ಹೂವು, ಗಾಳಿ, ಮಂಜು, ಜೇನುಹುಳು, ನವಿಲು, ಕದಳೀವನ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ**ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯದ ಭಯಂಕರತೆಯನ್ನು ಎರಡನ್ನೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
