ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಮತ್ತು ಉತ್ತರ
೧. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು
ಹೇಗೆ ವಂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?
ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಭಯ,
ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವರು ಅವರನ್ನು ವಂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದೇವರಿಗೆ
ಪೂಜೆ, ಹೋಮ, ಬಲಿ, ಕಾಣಿಕೆ, ದಾನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿದರೆ ಪಾಪಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ,
ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ರೋಗಗಳು ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಜನರನ್ನು ನಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರಿಗೆ ಕೋಪ
ಬಂದಿದೆ, ಅದರಿಂದಲೇ ರೋಗ, ಬರ, ಕಷ್ಟಗಳು ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೆದರಿಸಿ ಹಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು
ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೋಯಿಸರಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಿದರೆ ಅದು ಸತ್ತವರ ಪಿತೃಲೋಕಕ್ಕೆ
ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ದೇವರು ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವೆ
ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತು, ಜನರ ದುಡಿಮೆಯ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು
ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
೨. ಮತಗಳ ಉದ್ದೇಶವೇನು?
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ
ಒಂದು ಬುದ್ಧಿಶೀಲ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ಆ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೇ ಮತಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ಲೇಖಕರು
ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಭಯ, ನೆರವಿನ ಬಯಕೆ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ,
ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
೩. ಪಾಪ–ಪುಣ್ಯಗಳನ್ನು ಜನ ಹೇಗೆ
ನಂಬುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?
ಜನರು ತಾವು ಮಾಡುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ
ಪುಣ್ಯ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಪಾಪ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ದೇವರು
ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಪೂಜೆ, ಹೋಮ, ದಾನ,
ದಕ್ಷಿಣೆ, ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಪಾಪಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು
ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜನರಿಂದ ಹಣ ಮತ್ತು
ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
೪. ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಗ್ಗೆ
ಲೇಖಕರ ನಿಲುವೇನು?
ಲೇಖಕರು ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು
ವಿಚಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಅಜ್ಞಾನ, ಭಯ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ
ಒಳಗಾಗದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನೂ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು
ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವು. ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಂಚನೆ, ಬಲಿ, ದಾನ–ದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು
ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದಂತೆ ಇಂತಹ ನಂಬಿಕೆಗಳು
ದೂರವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
೪. ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಗ್ಗೆ
ಲೇಖಕರ ನಿಲುವೇನು?
ವಸುದೇವ ಭೂಪಾಲಂ ಅವರು ವೈಚಾರಿಕತೆ,
ವಿಚಾರಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಲೇಖಕರು. ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದೇ
ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇವಲ ನಂಬಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಕಾರಣವನ್ನು
ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುಡುಗು, ಸಿಡಿಲು,
ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ, ಧೂಮಕೇತು, ರೋಗರುಜಿನ ಮುಂತಾದವು ದೇವರ ಕೋಪ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ
ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದ. ದೇವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಬಲಿ, ಪೂಜೆ, ಕಾಣಿಕೆ, ದಾನ ಮತ್ತು
ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ. ಇಂತಹ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಕೆಲವು ಮತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ
ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ವಂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ
ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯಗಳು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಿವೆ. ರೋಗಗಳು
ದೆವ್ವ-ಭೂತಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು
ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನೂ ದೇವರ ಕೋಪ ಅಥವಾ ಪಾಪದ ಫಲವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ
ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಲೇಖಕರು ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ
ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿ, ಅವರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು
ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹಣ, ದಾನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ
ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಾದ್ಧ, ಬಲಿ, ಪೂಜೆ, ಸ್ವರ್ಗ–ನರಕ ಮುಂತಾದ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಜನರು
ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಲೇಖಕರ ಪ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯನು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯಿಂದ
ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಕಡೆಗೆ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಕಡೆಗೆ
ಸಾಗಬೇಕು. ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವ, ಕಾರಣ–ಕಾರ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ
ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು
ಸಾಧ್ಯ. ಇದೇ “ದೇವರ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್” ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಲೇಖಕರ ವೈಚಾರಿಕ
ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
೫. ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ
ಮೂಢ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಚರ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ
ವಸುದೇವ ಭೂಪಾಲಂ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಒಂದು
ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಟೀಕಿಸದೆ, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು
ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಧಾರ್ಮಿಕ
ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಲೇಖಕರ ಮುಖ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಘಟನೆಗಳಾದ
ಗುಡುಗು, ಸಿಡಿಲು, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ, ಧೂಮಕೇತು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ದೇವರ ಕೋಪ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆ ಎಂದು
ಜನರು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಲು, ಹಣ್ಣು, ತುಪ್ಪ, ಧಾನ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಲಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ನರಬಲಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ
ನರಬಲಿಯ ಬದಲು ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಬಲಿಯ ಬದಲು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಂದಿತು.
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ,
ದಾನ–ದಕ್ಷಿಣೆ, ಬಲಿ, ಸ್ವರ್ಗ–ನರಕದ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹೇಗೆ ಜನರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು
ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೋಯಿಸರಿಗೆ ಗೋವು ಅಥವಾ
ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ
ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಗಳು
ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೂ ಅವರು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ
ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದ್ದಾಗ ಜನರಿಂದ ಹಣ ಪಡೆಯಲು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು
ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮಂತರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸೂಜಿಯ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಟೆ
ಹೋಗುವುದು ಸುಲಭ ಎಂಬ ಬೈಬಲ್‌ನ ಮಾತನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಹಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು
ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗೆ ಲೇಖಕರು ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ
ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ಭಯ, ಬಲಿ, ಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು
ಧಾರ್ಮಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದಲ್ಲ;
ಬದಲಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಂಧನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ
ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಲೇಖಕರ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
೬. ಮತ ಮೂಢ್ಯಗಳನ್ನು ಜನರ ಮೇಲೆ
ಹೇರಲು ಮತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಬಗೆಗಳೇನು?
ಮತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಅಜ್ಞಾನ,
ಭಯ, ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಢ್ಯಗಳನ್ನು ಜನರ ಮೇಲೆ
ಹೇರಿದರು. ದೇವರು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಪಾಪಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಜನರನ್ನು
ಹೆದರಿಸಿ, ತಾವು ಹೇಳಿದ ಪೂಜೆ, ಹೋಮ, ಬಲಿ, ದಾನ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ದೇವರು ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವೆ ತಾವೇ
ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ದೇವರ ಮಾತೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದರು. ತಾವು ಹೇಳಿದ
ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು
ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ದೇವರಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ದಾನ–ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿದರೆ
ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರನ್ನು ನಂಬಿಸಿದರು.
ರೋಗಗಳು ಬಂದಾಗ ಅವು ದೇವರ ಕೋಪದಿಂದ
ಅಥವಾ ದೆವ್ವ–ಭೂತಗಳ ಚೇಷ್ಟೆಯಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಜನರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿದರು. ಪಿಡುಗುಗಳ
ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ “ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ, ಹೋಮ, ದಾನ–ದಕ್ಷಿಣೆ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು
ಕಷ್ಟಗಳು ಬರುತ್ತವೆ” ಎಂದು ಬೆದರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಭಯಗೊಂಡ ಜನರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಹಣ, ಧಾನ್ಯ
ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಶ್ರಾದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಮೃತರ
ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ಜೋಯಿಸರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು
ಬೆಳೆಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಭಯ, ದೇವರ ಹೆಸರಿನ ಅಧಿಕಾರ, ಸ್ವರ್ಗ–ನರಕದ ಕಲ್ಪನೆ, ಪಾಪ–ಪುಣ್ಯದ ನಂಬಿಕೆ,
ಬಲಿ, ಪೂಜೆ, ದಾನ–ದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಚಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಮತಾಧಿಕಾರಿಗಳು
ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಜನರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದರು.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಜನರ ವಿಚಾರಶೂನ್ಯತೆ
ಮತ್ತು ಭಯವೇ ಮತಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಜನರು ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸದಂತೆ
ಮಾಡಿ, ಅವರ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.