ವಚನಗಳು ದ್ವಿತೀಯ ,ಬಿ.ಸಿ.ಎ, ಮೂರನೆಯ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್

                                  

ನೆಲನೊಂದೆ ಹೊಲಗೇರಿ ಶಿವಾಲಯಕ್ಕೆ

ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯ ಮಾಡುವರು.

ನಾನೇನ ಮಾಡುವೆ ಬಡವನಯ್ಯಾ. 

ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ, 

ಶಿರ ಹೊನ್ನ ಕಲಶವಯ್ಯಾ.

 ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ, ಕೇಳಯ್ಯಾ

 ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು, ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿವಿಲ್ಲ.

ಸೆಟ್ಟಿಯೆಂಬೆನೆ ಸಿರಿಯಾಳನ?

 ಮಡಿವಾಳನೆಂಬೆನೆ ಮಾಚಯ್ಯನ?

 ಡೋಹರನೆಂಬೆನೆ ಕಕ್ಕಯ್ಯನ? 

ಮಾದಾರನೆಂಬೆನೆ ಚೆನ್ನಯ್ಯನ? 

ಆನು ಹಾರುವನೆಂದಡೆ

ಕೂಡಲಸಂಗಯ್ಯ ನಗುವನಯ್ಯಾ.

ನೆಲನೊಂದೆ: ಹೊಲಗೇರಿ ಶಿವಾಲಯಕ್ಕೆ:

ಜಲವೊಂದೆ: ಶೌಚಾಚಮನಕ್ಕೆ:

ಕುಲವೊಂದೆ: ತನ್ನ ತಾನರಿದವಂಗೆ;

ಫಲವೊಂದೆ: ಷಡುದರುಶನ ಮುಕ್ತಿಗೆ;

ನಿಲವೊಂದೆ, ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ, ನಿಮ್ಮನರಿದವಂಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಬಡವ ನಾನಯ್ಯ; 

ಕಕ್ಕಯ್ಯನ ಮನೆಯಲು ಬೇಡಿದೆ; 

ಚೆನ್ನಯ್ಯನ ಮನೆಯಲು ಬೇಡಿದೆ; 

ದಾಸಯ್ಯನ ಮನೆಯಲೂ ಬೇಡಿದೆ. 

ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾತರು ನೆರೆದು ಭಕ್ತಿಭಿಕ್ಷವನಿಕ್ಕಿದರೆ 

ಎನ್ನ ಪಾತ್ರೆ ತುಂಬಿತ್ತು, ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ.

ವೇದಕ್ಕೆ ಒರೆಯ ಕಟ್ಟುವೆ.

ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನಿಗಳವನಿಕ್ಕುವೆ; 

ತರ್ಕದ ಬೆನ್ನ ಬಾರನೆತ್ತುವೆ,

ಆಗಮದ ಮೂಗ ಕೊಯಿವೆ. ನೋಡಯ್ಯಾ.

ಮಹಾದಾನಿ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ,

ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯನ ಮನೆಯ ಮಗ ನಾನಯ್ಯಾ.

 ಪದ್ಯದ ಸಾರಾಂಶ

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ **ಭಕ್ತಿ, ಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಚಿಂತನೆ**ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಲು ದೊಡ್ಡದಾದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹವೇ ದೇವಾಲಯ, ಕಾಲುಗಳೇ ಅದರ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಯೇ ಹೊನ್ನಿನ ಕಲಶ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ದೇವಾಲಯವು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಾವರವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಾಶವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಚೈತನ್ಯವುಳ್ಳ ಜಂಗಮವಾದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಆಶಯ.

ಬಸವಣ್ಣನವರು **ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು** ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿರಿಯಾಳನನ್ನು ಸೆಟ್ಟಿ, ಮಾಚಯ್ಯನನ್ನು ಮಡಿವಾಳ, ಕಕ್ಕಯ್ಯನನ್ನು ಡೋಹರ, ಚೆನ್ನಯ್ಯನನ್ನು ಮಾದಾರ ಎಂದು ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನ ಜಾತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು; ಅವನ ಭಕ್ತಿ, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ನೆಲ, ಒಂದೇ ನೀರು, ಒಂದೇ ಮಾನವಕುಲ ಎಂಬ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅವರು ಸಾರುತ್ತಾರೆ.

ತಾವು ಕಕ್ಕಯ್ಯ, ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಸಯ್ಯರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿದ್ದಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀಡಿದ **ಭಕ್ತಿಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರೆ ತುಂಬಿತು** ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುವುದು, ಭಕ್ತಿಗೆ ಜಾತಿಯ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಲ್ಲ; ದೇವರ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಮುಂದೆ ಬಸವಣ್ಣನವರು **ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಆಗಮಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಂಧವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.** ಕೇವಲ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವಾದ ಅನುಭವ, ಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ದೇವರನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಈ ವಚನಗಳು **ಜಾತಿ-ಭೇದ, ಅಸಮಾನತೆ, ಆಡಂಬರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ದೇಹವೇ ದೇವಾಲಯ, ಕಾಯಕವೇ ಪೂಜೆ, ಭಕ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು** ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅವರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಿಂತನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ ಜಾತ

-ಸರ್ವಜ್ಞ

ನಡೆವುದೊಂದೇ ಭೂಮಿ, ಕುಡಿವುದೊಂದೇ ನೀರು ಸುಡುವಗ್ನಿಯೊಂದೇ ಇರುತಿರಲು ಕುಲಗೋತ್ರ ನಡುವೆಯೆತ್ತಣದು ಸರ್ವಜ್ಞ |

ಯಾತರದು ಹೂವೇನು ನಾತರದು ಸಾಲದೇ ।

 ಜಾತಿ ವಿಜಾತಿ ಎನಬೇಡ । ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ 

ಜಾತ ಸರ್ವಜ್ಞ ||

ಹೊಲಸು ಮಾಂಸದ ಹುತ್ತ ಎಲುವಿನ ಹಂಜರವು ಹೊಲೆಬಲಿದ ತನುವಿನೊಳಗಿರ್ದು ಮತ್ತದರ ಕುಲವನರಸುವರೆ ಸರ್ವಜ್ಞ ॥

ಜಾತಿಹೀನನ ಮನೆಯ ಜ್ಯೋತಿ ತಾ ಹೀನವೇ ಜಾತಿ ವಿಜಾತಿಯೆನಬೇಡ ಆ ದೇವನೊಲಿ ದಾತನೇ 

ಜಾ ಸರ್ವಜ್ಞ ||

 ಪದ್ಯದ ಸಾರಾಂಶ

ಸರ್ವಜ್ಞರ **“ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ ಜಾತ”** ಎಂಬ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿ, **ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು** ಎಂಬ ಮಾನವೀಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೇ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಉಷ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ದೇಹವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ **ಕುಲ ಮತ್ತು ಗೋತ್ರದ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅರ್ಥಹೀನ** ಎಂದು ಸರ್ವಜ್ಞರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹೂವು ಯಾವ ಜಾತಿಯದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡದೆ ಅದರ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜಾತಿ, ಕುಲವನ್ನು ನೋಡದೆ ಅವನ **ಗುಣ, ನಡೆ-ನುಡಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು** ನೋಡಬೇಕು. ದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ, ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಾತಿಯವನು ಎಂದು ಸರ್ವಜ್ಞರು ಸಾರುತ್ತಾರೆ.

ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹವು ಮಾಂಸ, ಎಲುಬು, ರಕ್ತ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲರ ದೇಹದ ರಚನೆಯೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಾಗ, ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಾತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಮೂರ್ಖತನ. ದೇಹದೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯ ಗುರುತು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಂತೆಯೇ, **ಜಾತಿಹೀನನೆಂದು ಸಮಾಜದಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾದವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.** ಅದು ಎಲ್ಲರ ಮನೆಯ ಬೆಳಕಿನಂತೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾತಿ-ವಿಜಾತಿ ಎಂಬ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡದೆ, ದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಎಂಬುದೇ ಈ ಪದ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ.

**ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ**, ಸರ್ವಜ್ಞರು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, **ಮನುಷ್ಯತ್ವವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಜಾತಿ; ಗುಣ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳೇ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯ** ಎಂಬ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಪದ್ಯದ ಮೂಲಕ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು

-ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮ

ಪಣ್ಣ ಪೆತ್ತವರು ಬಳಗ ಬೆಳೆವುದು ಬೇಗ 

ಪಣ್ಣ ಪೆತ್ತವರು ಪೆರ್ಚುವರು 

ಪೆಣ್ಣ ಪೆತ್ತುದರಿಂದ ಪೆಸರೆನಿಸಿತು ಮಿಗೆ 

ಬಣ್ಣವೇರಿತು ಪಾಲ್ಗಡಲು

ಪೆಣ್ಣಿಂದ ಪೆರ್ಮೆಗೊಂಡನು ಹಿಮವಂತನು

 ಪೆಣ್ಣಿಂದ ಭೈಗು ಪೆರ್ಚಿದನು

 ಪೆಣ್ಣಿಂದ ಜನಕರಾಯನು ಜಸವಡೆದನು 

ಪೆಣ್ಣ ನಿಂದಿಸಲೇಕೆ ಪೆರರು

ಪೆಣ್ಣಲ್ಲವೆ ತಮ್ಮನೆಲ್ಲ ಪಡೆದ ತಾಯಿ

 ಪೆಣ್ಣಲ್ಲವೆ ಪೊರೆದವಳು

 ಪೆಣ್ಣು ಪೆಣ್ಣೆಂದೇತಕೆ ಬೀಳುಗಳೆವರು

 ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಗಾವಿಲರು

ಕುವರನಾದೊಡೆ ಬಂದ ಗುಣವೇನದರಿಂದ ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು ಇವರೀರ್ವರೊಳೇಳೆವಡೆದವರಿಂದ 

ಸವನಿಪುದಿಹಪರಸೌಖ್ಯ

ಕುಲಪುತ್ರನೋದಿ ತಿಳಿದು ನಡೆದಲ್ಲದೆ ಕುಲವನುದ್ಧರಿಸಲರಿಯನು

 ಕುಲಪುತ್ರಿಯೊಳ್ಳುವರನಿಗಿತ್ತ ಮಾತ್ರ

ಕೆ ಕುಲಕೋಟಿಯನುದ್ಧರಿಪಳು

ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು” – ಪದ್ಯದ ಸಾರಾಂಶ**

ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರ **“ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು”** ಎಂಬ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಹತ್ವ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡಿಗಿಂತ ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಯತ್ರಿ ವಿವಿಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಕುಟುಂಬದ ಬಳಗ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಜನನದಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ಹುಟ್ಟುವುದನ್ನು ದುಃಖವೆಂದು ಭಾವಿಸದೆ, **ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಬೇಕು** ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕವಯತ್ರಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಹೆಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ಮಹನೀಯರು ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. **ಹಿಮವಂತನು ಪಾರ್ವತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಜನಕರಾಜನು ಸೀತೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.** ಹೀಗಿರುವಾಗ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಏಕೆ ನಿಂದಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕವಯತ್ರಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೆಣ್ಣೇ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ತಾಯಿಯಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿ, ಪೋಷಿಸಿ, ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದು **ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕೆಲಸ** ಎಂದು ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗಂಡು ಮಗುವಾಗಲಿ, ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಾಗಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮೇಲು-ಕೀಳು ಇಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಗುಣ, ಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ನಡೆ-ನುಡಿಗಳಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ **“ಕುವರನಾದೊಡೆ ಬಂದ ಗುಣವೇನದರಿಂದ, ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು?”** ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕವಯತ್ರಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮುಂದೆ, ಒಬ್ಬ **ಕುಲಪುತ್ರನು ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತು, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸತ್ಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.** ಅದೇ ರೀತಿ ಒಬ್ಬ ಗುಣವಂತಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಹೆಣ್ಣು ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಅವಳು ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ **ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಕುಟುಂಬದ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲಳು** ಎಂದು ಕವಯತ್ರಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

**ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ**, ಈ ಪದ್ಯವು ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಹೆಣ್ಣು-ಗಂಡು ಎಂಬ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. **ಹೆಣ್ಣು ಹುಟ್ಟುವುದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಅಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಹೆಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.** ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಅವಳಿಗೂ ಗಂಡಿನಷ್ಟೇ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪದ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ

೧ ಬಸವಅಣ್ಣನವರು ಯಾರು ಯಾರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ 

ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದರು?

ಉತ್ತರ ಬಸವಣ್ಣನವರು **ಕಕ್ಕಯ್ಯ, ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಸಯ್ಯನವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ** ಭಕ್ತಿಯ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದರು. ಅವರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೀಡಿದ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ **ಭಕ್ತಿಗೆ ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಭೇದವಿಲ್ಲ** ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸಾರಿದ್ದಾರೆ.

೨ ಬಸವಣ್ಣನವರು ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಆಗಮಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ?

ಉತ್ತರ,: ಬಸವಣ್ಣನವರು **ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಗಮಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಂಧವಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾತಿ-ಭೇದದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು** ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“**ವೇದಕ್ಕೆ ಒರೆಯ ಕಟ್ಟುವೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನಿಗಳವನಿಕ್ಕುವೆ, ತರ್ಕದ ಬೆನ್ನ ಬಾರನೆತ್ತುವೆ, ಆಗಮದ ಮೂಗ ಕೊಯಿವೆ**” ಎಂಬ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಆಗಮಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ **ಆಡಂಬರ, ಅಂಧನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ತಮ್ಮ ಧೋರಣೆಯನ್ನು** ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ **ಕಾಯಕ, ಸತ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ಭಕ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯ**. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

೩ ಜಾತ್ಯಾತೀತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳಾವು?

ಉತ್ತರ ಬಸವಣ್ಣನವರು **ಜಾತಿ-ಕುಲಗಳ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರೂ ಸಮಾನರು** ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಸಿರಿಯಾಳನನ್ನು ಸೆಟ್ಟಿ, ಮಾಚಯ್ಯನನ್ನು ಮಡಿವಾಳ, ಕಕ್ಕಯ್ಯನನ್ನು ಡೋಹರ, ಚೆನ್ನಯ್ಯನನ್ನು ಮಾದಾರ ಎಂದು ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕರೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“**ಕುಲವೊಂದೆ ತನ್ನ ತಾನರಿದವಂಗೆ**” ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತವನಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ **ನೆಲ ಒಂದೇ, ಜಲ ಒಂದೇ**; ದೇವರನ್ನು ಅರಿತ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಭಕ್ತಿ ಎಂಬ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಕ್ಕಯ್ಯ, ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಸಯ್ಯನವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ಭಕ್ತಿಯ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ **ಭಕ್ತಿಗೆ ಜಾತಿಯ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ** ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನ ಜಾತಿಯಿಂದಲ್ಲ, **ಅವನ ಗುಣ, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ** ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಜಾತ್ಯಾತೀತತೆಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.

 ೪. ಸರ್ವಜ್ಞನ ಪ್ರಕಾರ ದೇವನೊಲಿದಾತ ಯಾರು? — ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರ

ಉತ್ತರ ಸರ್ವಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ **ದೇವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು, ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿ**. ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನ ಜಾತಿ, ಕುಲ, ಗೋತ್ರ ಅಥವಾ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದು ಸರ್ವಜ್ಞರ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೇ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಉಷ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ದೇಹವೂ ಮಾಂಸ, ಎಲುಬು, ರಕ್ತ ಮುಂತಾದ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಕುಲ, ಗೋತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೇಲು-ಕೀಳು ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸುವುದು ಅರ್ಥಹೀನ ಎಂದು ಸರ್ವಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“**ಜಾತಿ ವಿಜಾತಿ ಎನಬೇಡ, ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ ಜಾತ**” ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞರ ಸಮಾನತೆಯ ಚಿಂತನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ; ಅವನು **ಎಂತಹ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ, ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ, ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಮೇಲೆ ಎಂತಹ ಭಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ** ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ.

ಸರ್ವಜ್ಞರು ಹೂವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹೂವು ಯಾವ ಜಾತಿಯದು ಎಂದು ಯಾರೂ ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜಾತಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಅವನ **ಗುಣ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು** ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಜಾತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಅಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲರ ದೇಹದ ರಚನೆಯೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ಜಾತಿಯ ಗುರುತನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ವ್ಯರ್ಥ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದ ಜಾತಿಗಿಂತ **ನಡತೆ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕು**. ದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ಪಥದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಸರ್ವಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ **ದೇವನೊಲಿದಾತ ಎಂದರೆ ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು, ಮಾನವೀಯತೆ, ಭಕ್ತಿ, ಸತ್ಯ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ**. ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಾತಿಯವನು. ಈ ಮೂಲಕ ಸರ್ವಜ್ಞರು ಜಾತಿಭೇದವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, **ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳು** ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

೫. ಹೊನ್ನಮ್ಮ ಯಾರನ್ನು “ಗಾವಿಲರು” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ? —

ಉತ್ತರ ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು ತಮ್ಮ **“ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು”** ಎಂಬ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದ ಜನರನ್ನು **“ಗಾವಿಲರು”** ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. “ಗಾವಿಲರು” ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು, ವಿವೇಕರಹಿತರು ಎಂಬ ಅರ್ಥ.

ಹೆಣ್ಣೇ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಮೂಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಜನ್ಮ ನೀಡುವವಳು ತಾಯಿ. ತಾಯಿಯಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತು, ಪೋಷಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹೆಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ಮಹನೀಯರು ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. **ಹಿಮವಂತನು ಪಾರ್ವತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜನಕರಾಜನು ಸೀತೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ** ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಇಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿರುವಾಗ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಏಕೆ ನಿಂದಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

“**ಪೆಣ್ಣು ಪೆಣ್ಣೆಂದೇತಕೆ ಬೀಳುಗಳೆವರು, ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಗಾವಿಲರು**” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವವರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕವಯತ್ರಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಇಬ್ಬರೂ ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಗಂಡು ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುಣವಿದೆಯೋ ಅದೇ ಗುಣವನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ತಪ್ಪು.

ಹೀಗಾಗಿ, **ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಅವಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರನ್ನೇ ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು “ಗಾವಿಲರು” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.** ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ಅವಳಿಗೂ ಗಂಡಿನಷ್ಟೇ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಪದ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.

೬. ಬಸವಣ್ಣನವರ ದೇಹವೇ ದೇಗುಲವಾಗುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಎಂಥದ್ದು? 

ಉತ್ತರ ಬಸವಣ್ಣನವರು **“ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯ ಮಾಡುವರು, ನಾನೇನ ಮಾಡುವೆ ಬಡವನಯ್ಯಾ; ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ, ಶಿರ ಹೊನ್ನ ಕಲಶವಯ್ಯಾ”** ಎಂಬ ವಚನದ ಮೂಲಕ ದೇಹವೇ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಲು ದೊಡ್ಡದಾದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ; **ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ಅಂತರಂಗವೇ ನಿಜವಾದ ದೇವಾಲಯ** ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರೀಮಂತರು ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಶಿವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಡವನಿಗೆ ಅಂತಹ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಹಣ, ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಭವ್ಯವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನ **ಕಾಲುಗಳೇ ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು, ದೇಹವೇ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ತಲೆಯೇ ಹೊನ್ನಿನ ಕಲಶ** ಎಂಬ ಸುಂದರ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ಅವರು ದೇಹದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. **ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿಯೂ ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ.** ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸತ್ಯವಾಗಿ ಬದುಕುವುದು, ಕಾಯಕ ಮಾಡುವುದು, ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ನಿಜವಾದ ದೇವರ ಪೂಜೆಯಾಗಿದೆ.

“**ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು, ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿವಿಲ್ಲ**” ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸ್ಥಿರವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಾಶವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೀವಂತವಾದ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಭಕ್ತಿ, ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವರ ಅನುಭವ ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರು **ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರ, ಜಾತಿಭೇದ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು** ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಾಗಲಿ, ದುಬಾರಿ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಲಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸು, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೂಲಕ ದೇವರನ್ನು ಅರಿಯಬಹುದು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, **“ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ” ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನ ನೀಡುವ ಮಾನವೀಯ ಹಾಗೂ ಸಮಾನತೆಯ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ.** ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿ, ತನ್ನ ದೇಹ-ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸತ್ಕಾರ್ಯದ ಬದುಕು ನಡೆಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಶಿವಭಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

೭. ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾಗಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ಸರ್ವಜ್ಞ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ? — ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರ

ಉತ್ತರ ಸರ್ವಜ್ಞರು ತಮ್ಮ **“ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ ಜಾತ”** ಎಂಬ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಾನರು ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಜಾತಿ, ಕುಲ, ಗೋತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೇದಭಾವ ಮಾಡುವುದು ಅರ್ಥಹೀನ ಎಂಬುದು ಅವರ ಆಶಯ.

**“ನಡೆವುದೊಂದೇ ಭೂಮಿ, ಕುಡಿವುದೊಂದೇ ನೀರು, ಸುಡುವಗ್ನಿಯೊಂದೇ”** ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಸರ್ವಜ್ಞರು ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಒಂದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಜಾತಿಯವನಾಗಿರಲಿ, ಯಾವ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಷ್ಣ ನೀಡುವ ಬೆಂಕಿಯೂ ಒಂದೇ. ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾರನ್ನೂ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದೇ ರೀತಿ ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. **ಮಾಂಸ, ಎಲುಬು, ರಕ್ತ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರ ದೇಹವೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.** ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹದೊಳಗೆ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕುಲದ ಗುರುತನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಅರ್ಥಹೀನ ಎಂದು ಸರ್ವಜ್ಞರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹೂವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಅವರು ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೂವು ಯಾವ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ **ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು** ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜಾತಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಅವನ ಗುಣ, ನಡತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.

ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳು ಯಾರೊಬ್ಬರ ಸ್ವತ್ತೂ ಅಲ್ಲ. **ಜಾತಿ-ಕುಲಗಳ ಭೇದಗಳು ಮನುಷ್ಯರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಕೃತಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು; ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಭೇದಗಳಿಲ್ಲ.**

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸರ್ವಜ್ಞರು **“ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಕ್ಕಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ವಿಭಜಿಸದೆ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು”** ಎಂಬ ಮಾನವೀಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಅವನ ಹುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, **ಅವನ ಗುಣ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ** ಇದೆ ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಸಾರವಾಗಿದೆ.

೮. ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ಬೆಳಗುವ ಪರಿ ಹೇಗೆ? 

ಉತ್ತರ ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರ **“ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು”** ಎಂಬ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ವಂಶಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿ, ಗೌರವ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತರುವ ರೀತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಕೇವಲ ಕುಟುಂಬದ ಒಂದು ಸದಸ್ಯಳಲ್ಲ; ಅವಳು **ತಾಯಿ, ಮಗಳು, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು** ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಹೆಣ್ಣು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಕ್ಕಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾಯಿಯಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು **ಹಿಮವಂತನು ಪಾರ್ವತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜನಕರಾಜನು ಸೀತೆಯ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು** ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕವೂ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅಪಾರವಾದ ಗೌರವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತಳಾದ, ಗುಣವಂತಳಾದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರವಂತಳಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ **“ಕುಲಪುತ್ರಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ವರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕುಲಕೋಟಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವಳು”** ಎಂಬ ಅರ್ಥ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ಗುಣವಂತಿ ಹೆಣ್ಣು ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲಳು.

ಹೀಗಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ **ಗುಣ, ಜ್ಞಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ತ್ಯಾಗ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ** ತನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವಳಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

**ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಹೆಣ್ಣು ಕುಟುಂಬದ ಬೆಳಕು. ಅವಳು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಮಗಳಾಗಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ ತಂದು, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾಳೆ.**

 ೯. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುವ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ

ಉತ್ತರ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ **ವೈಚಾರಿಕತೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ, ಸಮಾನತೆ, ಜಾತಿ ವಿರೋಧ, ಕಾಯಕ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಚಿಂತನೆಗಳು** ಆಳವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅಂಧನಂಬಿಕೆ, ಜಾತಿಭೇದ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವಿಚಾರಧಾರೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, **ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ** ಎಂಬುದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವಾಗಿದೆ. “ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯ ಮಾಡುವರು, ನಾನೇನ ಮಾಡುವೆ ಬಡವನಯ್ಯಾ; ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ, ಶಿರ ಹೊನ್ನ ಕಲಶವಯ್ಯಾ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಲು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹವೇ ದೇವಾಲಯ, ಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸೇ ದೇವರ ನೆಲೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರಕ್ಕಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧತೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಬಸವಣ್ಣನವರು **ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ** ನೀಡುತ್ತಾರೆ. “ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು, ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿವಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಾಶವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೀವಂತವಾದ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ಸೇವೆಯೇ ದೇವರ ಸೇವೆ ಎಂಬ ಮಾನವೀಯ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಅವರು **ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.** ಸಿರಿಯಾಳನನ್ನು ಸೆಟ್ಟಿ, ಮಾಚಯ್ಯನನ್ನು ಮಡಿವಾಳ, ಕಕ್ಕಯ್ಯನನ್ನು ಡೋಹರ, ಚೆನ್ನಯ್ಯನನ್ನು ಮಾದಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಜಾತಿಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಕುಲವೊಂದೆ ತನ್ನ ತಾನರಿದವಂಗೆ” ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತು ಅವನ ಜಾತಿಯಲ್ಲ, ಅವನ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ.

ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ವೈಚಾರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ **ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವ** ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕಕ್ಕಯ್ಯ, ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಸಯ್ಯನವರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿಯ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿದ ಪ್ರಸಂಗವು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಅವರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಿಲುವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಳಜಾತಿಯವರು ಎಂದು ಸಮಾಜದಿಂದ ದೂರವಿಡಲ್ಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ನಡೆ-ನುಡಿಯ ಮೂಲಕವೇ ತೋರಿಸಿದರು.

ಐದನೆಯದಾಗಿ, ಬಸವಣ್ಣನವರು **ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಆಗಮಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಂಧ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.** “ವೇದಕ್ಕೆ ಒರೆಯ ಕಟ್ಟುವೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನಿಗಳವನಿಕ್ಕುವೆ, ತರ್ಕದ ಬೆನ್ನ ಬಾರನೆತ್ತುವೆ, ಆಗಮದ ಮೂಗ ಕೊಯಿವೆ” ಎಂಬ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ವಿಚಾರ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆರನೆಯದಾಗಿ, ಬಸವಣ್ಣನವರು **ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ** ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸದೆ, ಅವನ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಚಿಂತನೆ. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವೂ ಕೀಳಲ್ಲ; ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕಾಯಕವೇ ಗೌರವಯುತ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ತತ್ವದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳು **ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆಯ ವಿರೋಧ, ಜಾತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ, ಕಾಯಕದ ಗೌರವ, ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಶೀಲತೆ**ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹೊಸ ಸಮಾಜದ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದ್ದು, **“ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಜಾತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕು”** ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

 ೧೦. “ಜಾತಿ ವಿಜಾತಿ ಎನಬೇಡ” ಎಂಬ ಸರ್ವಜ್ಞನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿ

ಉತ್ತರ ಸರ್ವಜ್ಞರು ತಮ್ಮ **“ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ ಜಾತ”** ಎಂಬ ತ್ರಿಪದಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ-ವಿಜಾತಿಯ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. “**ಜಾತಿ ವಿಜಾತಿ ಎನಬೇಡ, ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ ಜಾತ**” ಎಂಬ ಅವರ ಮಾತು ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಮಾನವೀಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅವನು ಯಾವ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸದೆ, ಅವನ ಗುಣ, ನಡತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸರ್ವಜ್ಞರ ಆಶಯ.

ಪ್ರಕೃತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ. **“ನಡೆವುದೊಂದೇ ಭೂಮಿ, ಕುಡಿವುದೊಂದೇ ನೀರು, ಸುಡುವಗ್ನಿಯೊಂದೇ”** ಎಂದು ಸರ್ವಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೇ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಉಷ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾರನ್ನೂ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಜಾತಿ-ಕುಲದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಭೇದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅರ್ಥಹೀನ.

ಸರ್ವಜ್ಞರು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದ ರಚನೆಯನ್ನೂ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ದೇಹವೂ **ಮಾಂಸ, ಎಲುಬು, ರಕ್ತ ಮುಂತಾದ ಒಂದೇ ಅಂಶಗಳಿಂದ** ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ದೇಹದೊಳಗೆ ಜಾತಿಯ ಯಾವುದೇ ಗುರುತು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಮೇಲು-ಕೀಳು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಹೂವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸರ್ವಜ್ಞರು ಜಾತಿಭೇದದ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. **ಹೂವು ಯಾವ ಜಾತಿಯದು ಎಂದು ನೋಡದೆ ಅದರ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ**, ಮನುಷ್ಯನ ಜಾತಿಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಅವನ ಗುಣ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅವನ ಜನ್ಮದಿಂದಲ್ಲ, ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು.

“**ದೇವನೊಲಿದಾತನೇ ಜಾತ**” ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞರ ನಿಜವಾದ ಮಾನದಂಡ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಅವನು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಗುಣವೇ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಪರಿಚಯ.

ಹೀಗಾಗಿ **“ಜಾತಿ ವಿಜಾತಿ ಎನಬೇಡ”** ಎಂಬ ಸರ್ವಜ್ಞರ ಹೇಳಿಕೆಯು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಬಲ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದೆ. ಜಾತಿ, ಕುಲ, ಗೋತ್ರಗಳ ಭೇದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು. **ಮನುಷ್ಯತ್ವವೇ ನಿಜವಾದ ಜಾತಿ; ಗುಣ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳೇ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ** ಎಂಬುದೇ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

೧೧. ಹೆಣ್ಣಿನ ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? 

ಉತ್ತರ  ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರ **“ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು”** ಎಂಬ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಹತ್ವ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡಿಗಿಂತ ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ. ತನ್ನ ಗುಣ, ಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ತವರುಮನೆ ಹಾಗೂ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ತಂದುಕೊಡಬಲ್ಲಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹೆಣ್ಣಿನ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ **ತಾಯಿಯಾಗಿ** ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣೇ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಿ, ಬೆಳೆಸಿ, ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜೀವನಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಜದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. “ಪೆಣ್ಣಲ್ಲವೆ ತಮ್ಮನೆಲ್ಲ ಪಡೆದ ತಾಯಿ, ಪೆಣ್ಣಲ್ಲವೆ ಪೊರೆದವಳು” ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ತಾಯಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕವಯತ್ರಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ **ಗುಣ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾಳೆ.** ಇದಕ್ಕೆ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ತಂದೆಯಾದ ಹಿಮವಂತನು ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ತಂದೆಯಾದ ಜನಕರಾಜನು ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇದರಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಭಾರವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಣ್ಣು ವಿದ್ಯಾವಂತಳಾಗಿ, ಗುಣವಂತಳಾಗಿ, ಸಂಸ್ಕಾರವಂತಳಾಗಿ ಬದುಕಿದಾಗ ಅವಳ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ತನ್ನ **ಪ್ರೀತಿ, ಸಹನೆ, ಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ** ಆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿ, ಕುಟುಂಬದ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ.

ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರು **ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೇಲು-ಕೀಳು ಇಲ್ಲ** ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. “ಕುವರನಾದೊಡೆ ಬಂದ ಗುಣವೇನದರಿಂದ, ಕುವರಿಯಾದೊಡೆ ಕುಂದೇನು” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ಗಂಡು ಮಗುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುಣ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಗಂಡು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗುವಂತೆ ಹೆಣ್ಣೂ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಬಹುದು.

ಮುಂದೆ, **ಗುಣವಂತಿಯಾದ ಹೆಣ್ಣು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನೂ ಉದ್ಧರಿಸಬಲ್ಲಳು** ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕವಯತ್ರಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ತವರುಮನೆಗೂ, ಗಂಡನ ಮನೆಗೂ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವಳ ಬದುಕು ಕುಟುಂಬದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮನವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ **ಹೆಣ್ಣಿನ ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನ, ಗುಣ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು.** ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಪದ್ಯವು ನೀಡುತ್ತದೆ.