"ತೋಟದವನು" - ಸಮಗ್ರ ಕಥಾಸಾರಾಂಶ
ಪಿ. ಲಂಕೇಶರ 'ತೋಟದವನು'
ಕಥೆಯು ಮಾನವ ಸಹಜವಾದ ಈರ್ಷೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಅಹಂಕಾರ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿಗಳ ಒಡೆತನದ ದುರಂತವನ್ನು
ಅತ್ಯಂತ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯು ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತ ಯಜಮಾನನ
ತೋಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತೋಟಕ್ಕೆ ಅನಾಮಿಕ 'ಮುದುಕ'ನೊಬ್ಬ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಆತ ಬಂದಮೇಲೆ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಳವುಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ, ಬೆಳೆಯ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ
ತೋಟದ ಯಜಮಾನನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೌರವ-ಪ್ರಭಾವಗಳು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ,
ಈ ಹಠಾತ್ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಿಂದ ಯಜಮಾನನು ದುಶ್ಚಟಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಆತನ ಬದುಕು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೀರುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು ಕಂಡು ತೋಟದೊಡತಿ (ಯಜಮಾನನ ಹೆಂಡತಿ) ತೀವ್ರ ಆತಂಕದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೋಟದ
ಮುದುಕನು ಆಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಎಳನೀರು ನೀಡಿ, ತನ್ನ ಭೂತಕಾಲದ ತಾತ್ವಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.
ಒಂದಾನೊಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಬಸವಯ್ಯ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ
ಭೂಮಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ತೀವ್ರ ಪೈಪೋಟಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತಮ್ಮಯ್ಯ ಹತ್ತು ಎಕರೆ ಕೊಂಡರೆ, ಬಸವಯ್ಯ ಹದಿನೈದು
ಎಕರೆ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ತಮ್ಮಯ್ಯ ಎಂಟು ಎಕರೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಬಸವಯ್ಯ ಹತ್ತು ಎಕರೆ ಕೊಂಡು ಯಜಮಾನಿಕೆ
ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಭೌತಿಕ ಭೂಮಿಯ ಸೀಮೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ತಮ್ಮಯ್ಯನಿಗೆ ಭೌತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಿಂತ ಮನೋಭೂಮಿಯ
ಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ ಭೌತಿಕ ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು 'ಮನೋಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸಾಯ'ದಲ್ಲಿ
ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ; ಅಂದರೆ ಬಸವಯ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಡಲಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಕಾವ್ಯ-ಕಲೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸವಯ್ಯನು ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಿ,
ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಕರೆಸಿದರೂ ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ತಮ್ಮಯ್ಯನು ತನ್ನ
ಶತ್ರು ಬಸವಯ್ಯನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಲು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ
ತೊರೆದು ಅನಾಮಿಕನಾಗಿ ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮಯ್ಯ ಊರು ಬಿಟ್ಟ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ
ಬಸವಯ್ಯನು ಬದುಕಲು ಯಾವುದೇ ಸವಾಲು ಅಥವಾ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ತೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ತಮ್ಮಯ್ಯನೇ
ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣದ ಬಳಿಯ ಈ ತೋಟದಲ್ಲಿ 'ಮುದುಕ'ನಾಗಿ ತೋಟದವನಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ.
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ
ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಜಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಅಥವಾ ವೈರತ್ವದ ನೆಪದಲ್ಲೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಮೆರಿಕ-ರಷ್ಯಾಗಳ
ಶೀತಲ ಸಮರದಂತೆ, ಶತ್ರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬದುಕುವ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ
ಲೌಕಿಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಬರಿ ಭ್ರಮೆ ಎಂದು ಅರಿತ ತಮ್ಮಯ್ಯನು ತೋಟದೊಡತಿಗೆ
ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ, "ಇದೆಲ್ಲವೂ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿ
ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಭೌತಿಕ ತೃಪ್ತಿಗಿಂತ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ವಿವೇಕವನ್ನು
ಪಡೆಯುವುದೇ ಬದುಕಿನ ಪರಮ ಸತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.
೨. ಪಠ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ
ಉತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧) ‘ತೋಟದವನು’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಮುದುಕ’ನನ್ನು
ಪರಿಚಯಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: 'ತೋಟದವನು' ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮುದುಕನು ಎತ್ತರದ ನಿಲುವು, ಬಿಳಿ
ಗೂದಲು, ಉದ್ದನೆಯ ಮೂಗು, ಗಟ್ಟಿ ಮಾಂಸದ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಆತ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ
ತೋಟದ ಗುದ್ದಲಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಬಗಲಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಂದ ಕೆಲಸದವ, ಮೇಸ್ತ್ರಿ
ಹಾಗೂ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮೂರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನಾಮಿಕ ಸಾಧಕ. ಆತನೇ ಹಿಂದೆ ಬಸವಯ್ಯನೊಡನೆ ಜಿದ್ದುಸಾಧಿಸಿ, ನಂತರ
ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಗಳಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೊರೆದು ಬಂದ 'ತಮ್ಮಯ್ಯ'.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨) ತೋಟದ ಯಜಮಾನನ ಹೆಂಡತಿಯ ಅಳಲು ಏನು?
ಉತ್ತರ: ತೋಟದವನು ಬಂದ ನಂತರ ತೋಟದ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿ, ಯಜಮಾನನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ
ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಯಜಮಾನನ ದುಡುಗು, ವ್ಯಭಿಚಾರ ಹಾಗೂ ವಚಸ್ಸಿನ
ಅಂಗವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ದುಶ್ಚಟಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಹತ್ತು ಎಕರೆ ತೋಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಸನಾದ ಬದುಕು ಕೈಮೀರಿ
ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಗಂಡನ ನಡವಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಅನಾಹುತಗಳ ಕುರಿತು ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ತೀವ್ರ
ಆತಂಕದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩) ತೋಟದ ಯಜಮಾನನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಈ ಮುದುಕ
ತೋಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಆದ ವಿಚಿತ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಏನು? ತಿಳಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಈ ಮುದುಕ ತೋಟಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ತೋಟದಲ್ಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ
ಕಳವುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋದವು. ಬೆಳೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಆರೈಕೆ ದೊರೆತು ತೋಟದ ಆದಾಯ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು.
ಇದರಿಂದ ತೋಟದ ಯಜಮಾನನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೌರವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾವ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಮಾಡಲು ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಜೀವನ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಹಠಾತ್ ಧನಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ
ಯಜಮಾನನಲ್ಲಿ ದುಡುಗು, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಭಿಚಾರದಂತಹ ದುಶ್ಚಟಗಳು ಬೆಳೆದವು. ಹತ್ತು ಎಕರೆ ತೋಟದಲ್ಲಿದ್ದ
ಶಾಂತಮಯ ಬದುಕು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಯಜಮಾನನ ಹೆಂಡತಿಗೆ, ಈ ಮುದುಕ ತೋಟಕ್ಕೆ
ಬಂದದ್ದು ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕೋ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದಕ್ಕೋ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗದೆ ಭೀತಿ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.
ತೋಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮನೆಯ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸಾರಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ಹಾಳಾಗಿದ್ದು ಆಕೆಗೆ ವಿಚಿತ್ರ
ಹಾಗೂ ಕಷ್ಟಕರ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪) ತೋಟದವನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಮುದುಕು ಹೇಳಿದ
ಕಥೆ ಏನು? ಆಕೆಗೆ ಇದೆಲ್ಲಾ ನನಗೇಕೆ ಅನಿಸಿದರೂ ಯಾರು ಕೂತು ಕಥೆ ಕೇಳಿದಳು – ಚಿತ್ರಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ಮುದುಕನು ತೋಟದ ಯಜಮಾನನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಬಸವಯ್ಯ ಎಂಬ
ಇಬ್ಬರು ರೈತರ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಭೂಮಿಯ ಒಡೆತನಕ್ಕಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಇವರ
ಜಿದ್ದು, ನಂತರ ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಲಾವಣಿ ಹಾಡುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ತಮ್ಮಯ್ಯನು
ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ತೊರೆದು ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದಾಗ, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಎದುರಾಳಿಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಬಸವಯ್ಯನು
ಸತ್ತುಹೋದ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಆ ಮುದುಕನೇ ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದನು.
ತೋಟದೊಡತಿಗೆ "ಈ ಮುದುಕ ನನಗೆ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?" ಎಂದು ಅನಿಸಿದರೂ,
ಸಂಜೆಯ ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಬಾವಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಎಳನೀರು ನೀಡಿದ ಮುದುಕನ ಪ್ರಶಾಂತ ಮುಖ
ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಂಭೀರತೆಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತಳಾದಳು. ತನ್ನ ಗಂಡನ ದುಶ್ಚಟಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ
ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ತಾಪಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆಗೆ ಮುದುಕನ ಮಾತುಗಳು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ಆತನ
ಕಥೆಯನ್ನು ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ ಆಲಿಸಿದಳು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫) ‘ತೋಟದವನು’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಭೌತಿಕವಾದ
ಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸಾಯದ ನಂತರ ಮನೋಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ-ಈ ಮಾತನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ.
ಪಿ. ಲಂಕೇಶರ 'ತೋಟದವನು' ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಹಜವಾದ ಸ್ಪರ್ಧಾಮನೋಭಾವ, ಈರ್ಷೆ ಮತ್ತು
ಒಡೆತನದ ಹಂಬಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ತಮ್ಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಬಸವಯ್ಯ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ರೈತರ ನಡುವಿನ ಈರ್ಷೆಯು ಭೌತಿಕ ಭೂಮಿಯ ಗಡಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ,
ಕೊನೆಗೆ ಕಾವ್ಯ-ಕಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮನೋಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ
ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವನಿತವಾಗಿದೆ.
ವಿಷಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಬಸವಯ್ಯ ಇಬ್ಬರೂ ಭೌತಿಕ
ಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲೇ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮಯ್ಯನು ಎಕರೆ ಭೂಮಿ ಕೊಂಡರೆ, ಬಸವಯ್ಯನೂ ಅಷ್ಟೇ ಭೂಮಿಯನ್ನು
ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ತಮ್ಮಯ್ಯ ಎಂಟು ಎಕರೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಬಸವಯ್ಯ ಹತ್ತು ಎಕರೆ ಕೊಂಡು ಯಜಮಾನಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
ಬಸವಯ್ಯನು ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಎಷ್ಟೋ ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಕೊಂಡು ಆತನನ್ನು ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದಾಗ, ತಮ್ಮಯ್ಯನಿಗೆ
ಭೌತಿಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಬಸವಯ್ಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವಾಯಿತು. his physical
boundaries had hit a wall.
ಆಗ ತಮ್ಮಯ್ಯನು ತನ್ನ ಆಲೋಚನಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದನು. ಭೌತಿಕವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು
'ಮನೋಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸಾಯ'ಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದನು. ಅಂದರೆ, ಬಸವಯ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ, ದುರಾಶೆ ಹಾಗೂ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು
ವಸ್ತುವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಲಾವಣಿ ಕವನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರಜಾಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ
ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡು, ತಮ್ಮಯ್ಯನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಯ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದನ ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು
ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. ಬಸವಯ್ಯನು ಎಷ್ಟೇ ಆಸ್ತಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದರೂ, ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದರೂ, ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು
ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೂ ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ
ಮನೋಭೂಮಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ 'ಕಲೆ' ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮಯ್ಯ ನಿರೂಪಿಸಿದನು.
ಆದರೆ, ಈ ಕಾವ್ಯರಚನೆಯೂ ಸಹ ಬಸವಯ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಜಿದ್ದಿನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಕೊನೆಗೆ ತಮ್ಮಯ್ಯನು
ಈ ಸೃಷ್ಟಿಶೀಲತೆಯನ್ನೂ ತೊರೆದು ಅನಾಮಿಕನಾಗಿ ಊರು ಬಿಟ್ಟು ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮಯ್ಯ ಹೊರಟುಹೋದಾಗ,
ಜಿದ್ದು ಸಾಧಿಸಲು ಎದುರಾಳಿಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಬಸವಯ್ಯನು ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ: ಹೀಗೆ ತಮ್ಮಯ್ಯನು ಭೌತಿಕ ಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸಾಯದಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮನೋಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕೊನೆಗೆ ಅದನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ನಶ್ವರವಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ವಿಕಾಸವು ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮೀರಿದ ವೈಚಾರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮಯ್ಯನ ಈ ಪಯಣ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
