3.2 ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ: ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧ
ಡಾ. ಮಾನಸ ಕೀಳಂಬಿ
ಪಾಠದ
ಸಾರಾಂಶ:
ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಮೂಹದ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಸಮೂಹವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಚಲನಚಿತ್ರವು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹುಟ್ಟು ಮನುಷ್ಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿತ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವನೆಗಳು, ಕನಸುಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳು ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಂಡವು. ಲಿಪಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ, ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘವಾದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದು, ಆಯಾ ಭಾಷೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.
ಚಲನಚಿತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಧ್ಯಮ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಕುತೂಹಲದ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವನೆ, ಕನಸು ಮತ್ತು ಬದುಕನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಟರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕರು ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಅದು ಸಮೂಹ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯವು ಶಬ್ದಗಳ ಮೂಲಕ ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಓದುಗನು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬೇಕಾದಾಗ ಮತ್ತೆ ಓದಬಹುದು, ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣದ ಮೂಲಕ ವಿಷಯ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿನಿಮಾ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಹಾಗೂ ತಕ್ಷಣ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳು ಬೇಗನೆ ಸ್ವೀಕಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇರುವುದರಿಂದ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿರುವಷ್ಟು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿನಿಮಾಕ್ಕಿಲ್ಲ.
ಸಿನಿಮಾದ ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದು ಜನರ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಸಿನಿಮಾ ಜನರ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಸಿನಿಮಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಧನವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಣ ಗಳಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಜನರ ಮಾನಸಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾದರೂ ಎರಡೂ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು, ಭಾವನೆ, ಕನಸು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೆ, ಸಿನಿಮಾ ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.
1. ಲೇಖಕಿಯು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿರುವ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಯಾವುವು?
ಲೇಖಕಿಯು ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಮೂಹದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಸಮೂಹವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಎರಡೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
2.
ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಮೂಹ ದುಡಿಮೆಯ ಫಲ ಹೇಗೆ?
ಉತ್ತರ:ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪರಿಣಿತರ ಸಹಕಾರ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮೂಹ ದುಡಿಮೆಯ ಫಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
3. ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮಧ್ಯಮ ಹೇಗೆ?
ಉತ್ತರ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಿನಿಮಾ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಬ್ದಗಳ ಮೂಲಕ ಓದುಗರ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾ ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೆರಡರ ರಚನೆ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
4. ಸಿನಿಮಾ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎನ್ನಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಸಿನಿಮಾ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಲು ಅದರ ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಓದುಗನಿಗೆ ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಭಾಷೆಯ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಗತ್ಯ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕನು ಶಬ್ದಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಓದುಗನು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾ ದೃಶ್ಯ, ಶಬ್ದ, ಸಂಗೀತ, ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಷಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ತರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದವರಿಗೂ ಸಿನಿಮಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳು ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೇ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೇಲೆ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಿನಿಮಾ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಜನರ ಅಭಿರುಚಿ, ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಮನೋಭಾವಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಸಿನಿಮಾಕ್ಕಿದೆ. ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಸಿನಿಮಾ ಜನರ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಿನಿಮಾ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.
5. ‘ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿತವಾಗುವ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ’ — ಪಠ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ಎರಡೂ ಭಿನ್ನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೀತಿಯೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕನು ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳು, ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆ ಹಾಗೂ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಓದುಗನು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಟರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು, ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಿನಿಮಾ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಪಕನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಅಭಿರುಚಿ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುವ ಕೆಲವು ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳು ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಹುದು.
ಲೇಖಕಿಯ ಪ್ರಕಾರ, “ಶ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಪ್ತವಾದದ್ದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಪ್ತವಾಗಲಾರದು.” ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಓದುಗನು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಬಹುದು. ಸಮಾಜದ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಬೇಗನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಅವು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿನಿಮಾದ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಅಭಿರುಚಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿತವಾಗುವ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಲೇಖಕಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
6. “ಸಿನಿಮಾದಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ” — ಪಠ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ
ಡಾ. ಮಾನಸ ಕೀಳಂಬಿಯವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಸಂವಹನ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಅದು ಲೇಖಕನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದುಗನನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದಲು ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಭಾಷಾಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಗತ್ಯ. ಓದುಗನು ತನ್ನ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಅಭಿನಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಷಯ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನಾಗಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವರ ಅಭಿರುಚಿ ಮತ್ತು ಮನೋಭಾವಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್ ಅವರು ಸಿನಿಮಾ ಜನರ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಸಿನಿಮಾದ ಈ ಪ್ರಭಾವಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುವ ಸಾಧನವಾಗಿಯೂ ಸಿನಿಮಾ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ಬೃಹತ್ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಹಣ ಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಜನರ ಮಾನಸಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಶ್ಲೀಲತೆ, ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ಅಗ್ಗದ ರಂಜನೆಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಸಿನಿಮಾದ ಮೂಲಕ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.
ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ಗದ ಹಾಗೂ ರಂಜನಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಓದಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಮುಂದಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಸಿನಿಮಾದಷ್ಟು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿನಿಮಾ ತನ್ನ ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಶಕ್ತಿ, ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ “ಸಿನಿಮಾದಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ” ಎಂಬ ಲೇಖಕಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
