ಭೀಮಾಲಾಪ

 ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (BNU)

ಭೀಮಾಲಾಪ 
 ಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಿದ್ಧತೆ

೧. ಪಾಠದ ಪರಿಚಯ (Lesson Introduction)

ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿ.ಬಿ.ಎ. ಪ್ರಥಮ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ 'ಕನ್ನಡ ಧಾರೆ' ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಘಟಕ-೨ ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ರಚಿಸಿರುವ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕವಿತೆಯು ಮಹಾಭಾರತದ ವಿರಾಟ ಪರ್ವದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ನವೋದಯ-ನವ್ಯ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪಾಂಡವರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ವಿರಾಟರಾಜನ ಮತ್ಸ್ಯದೇಶದ ಅರಮನೆಗೆ ವೇಷ ಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪಾರ ಶೌರ್ಯ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೇವಕರಾಗಿ, ದಾಸರಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯಬೇಕಾದ ದುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಭೀಮಸೇನನು ವಿರಾಟರಾಜನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ವಲ್ಲಭ'ನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಡುಗೆ ಭಟನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ರೋಷ, ವ್ಯಥೆ, ಖೇದ ಹಾಗೂ ಅಸಹಾಯಕತೆಗಳನ್ನು ಆತ್ಮಗತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದೇ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' (ಭೀಮನ ಆಲಾಪ/ಮನದ ಅಳಲು).

೨. ಲೇಖಕರ ಪರಿಚಯ (Author Profile)

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಮೂರನೇ 'ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ' ಬಿರುದಾಂಕಿತರಾದ ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಡಾ. ಗುಗ್ಗರಿ ಶಾಂತವೀರಪ್ಪ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ (ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ)

ಜೀವಿತಾವಧಿ & ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ೧೯೨೬ - ೨೦೧೩, ಶಿಕಾರಿಪುರ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ)

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಬಿರುದು ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ (೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರದಾನ)

ಪ್ರಮುಖ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು ಸಾಮಗಾನ, ದೇವಶಿಲ್ಪಿ, ದೀಪದ ಹೆಜ್ಜೆ, ಗೋಡೆ, ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ

ವಿಮರ್ಶೆ & ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಗತಿಬಿಂಬ, ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ (ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ)

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೇವೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೩. ಪದ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Background of the Poem)

ಮಹಾಭಾರತದ ಸಭಾಪರ್ವದಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತದಾಟದಲ್ಲಿ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತ ಪಾಂಡವರು, ಕೌರವರ ಷಡ್ಯಂತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಹಾಗೂ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದೆ, ಗುರುತು ಸಿಗದಂತೆ ವೇಷ ಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಾಳಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಗುರುತು ಸಿಕ್ಕರೆ ಮತ್ತೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ವನವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾಂಡವರು ವಿರಾಟನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಾಂಧವರ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಮರೆಮಾಚಿ ತೀರಾ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಲೋಕವನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಗೆಲುವಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮರಾಯನ ವಚನಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ ಈ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಭೀಮನಂತಹ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕ್ಷೋಭೆ, ಅಸಹನೆ ಮತ್ತು ನೋವೇ ಈ ಕವನದ ಮುಖ್ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

೪. ಪದ್ಯದ ಸಾರಾಂಶ ಹಾಗೂ ಭಾವಾರ್ಥ (Stanza-wise Meaning)

ಭಾಗ ೧: ಸಹೋದರರ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಶೋಚನೀಯ ಸ್ಥಿತಿ

ವಿರಾಟನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಾಂಡವರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಭೀಮನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ: ಗಾಂಧರ್ವ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನು ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು, ಬಳೆ ತೊಟ್ಟು, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ 'ಬೃಹನ್ನಳೆ'ಯಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕೌರವರ ಧರ್ಮದಂಡವನ್ನೇ ಆಳಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಧರ್ಮರಾಯನು ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ 'ಕಂಕ'ನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ನಕುಲನು ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದನ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸಹದೇವನು ಕುದುರೆ ಲಾಯದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿದ್ದ ದ್ರೌಪದಿಯು 'ಸೈರಂಧ್ರಿ'ಯಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರ ತಲೆಯ ಪೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಾ, ಆಗಾಗ ಅವರ ಚುಚ್ಚುಮಾತುಗಳಿಂದ ಕುತ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.

ಭಾಗ ೨: ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ರೋಷ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು

ಭೀಮನು ತಾನು ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ವಲ್ಲಭ'ನಾಗಿ ಉರಿಯುವ ಒಲೆ ಹಾಗೂ ಸೌದೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಕೊತಕೊತ ಕುದಿಯುವಂತೆ ತಾನೂ ಒಳಗೊಳಗೇ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹಳೆಯ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಿಟ್ಟಿನಂತೆ ರುಬ್ಬುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಕಂಡ ವೈಭವ, ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆ, ವಾರಣಾವತದ ಅರಗಿನ ಮನೆಯ ಬೆಂಕಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಪಾರಾದದ್ದು, ಪಗಡೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಮೋಸದಿಂದ ಸೋತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು, ದುಶ್ಶಾಸನನು ದ್ರೌಪದಿಯ ಸೀರೆಯನ್ನು ಎಳೆದಾಗ ಆಕೆಯ ಬಿಚ್ಚಿದ ಜಡೆಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಪಥ ಮತ್ತು ಆಕ್ರೋಶ, ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ತಿಂದಲೆದ ದಿನಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಭೀಮನ ಕಣ್ಣೆದುರು ತೇಲಿಬರುತ್ತವೆ.

ಭಾಗ ೩: ಭವಿಷ್ಯದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ

ಭೀಮನು ತನ್ನ ಪೌರುಷವನ್ನು, ಕೌರವರ ಮೇಲಿನ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಊರಾಚೆಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಣವಾಗಿ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮೀಸೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ, ಮೆರೆಯಬಾರbarplot ಕಡೆಗೆ ಏರಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಭೀಮನಿಗೆ ಅಸಹ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅಣ್ಣ ಧರ್ಮರಾಯ ವಿಧಿಸಿದ ಗಡಿ (ಗೆರೆ)ಯನ್ನು ದಾಟಬಾರದೆಂಬ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿ, ಉರಿಯುವ ಸೌದೆಯಂತೆ, ಕುದಿಯುವ ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ತಾನೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಕೌರವರ ಮಾರಣಹೋಮ ನಡೆಸಿ ತನ್ನ ಪೌರುಷವನ್ನು ಮೆರೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.

೫. ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳು (Core Themes)

 ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟೇ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕಾಲ ಹಾಗೂ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ತೊಳಲಾಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕವನದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ.ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಒತ್ತಡ:

 ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಧರ್ಮರಾಯನ ಮಾತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ಗೆರೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಹಡಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಚನ ಬದ್ಧತೆ:

 ಶೂರನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗದೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಾಯಬೇಕಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾನಸಿಕ ತುಮುಲವನ್ನು ಕವಿತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.ಅನಾಥ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ರೋಷ:

೬. ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯ (Character Profiles)

ಭೀಮ (ವಲ್ಲಭ) ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಭಟನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹಳೆಯ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ರುಬ್ಬುತ್ತಾ ಕೌರವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ.

ದ್ರೌಪದಿ (ಸೈರಂಧ್ರಿ) ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ತಲೆ ಪೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಾ ಅವರ ಕಟು ನುಡಿಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪಾಂಡವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ.

ಅರ್ಜುನ (ಬೃಹನ್ನಳೆ) ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷ ಧರಿಸಿ, ಸೀರೆ-ಬಳೆ ತೊಟ್ಟು, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ ವಿರಾಟನ ಮಗಳಿಗೆ ನಾಟ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುರ್ಧಾರಿ.

ಧರ್ಮರಾಯ (ಕಂಕ) ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಅರಮನೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪಾಂಡವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ.

ನಕುಲ - ಸಹದೇವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದನ ಕಾಯುವ (ಗ್ರಂಥಿಕ) ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಲಾಯದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಪಾಲಿಸುವ (ತಂತ್ರಿಪಾಲ) ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು.

೭. ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ (Glossary / Vocabulary)

ಕುದುರೆ ಲಾಯ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕೊಠಡಿ / ಸ್ಥಳ

ಬೈಗು ಸಂಜೆ / ಸಾಯಂಕಾಲ

ಗೆರೆ ದಾಟಬಾರದು ಮಾತಿಗೆ / ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿರುವುದು (ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವುದು)

ಆಲಾಪ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವು / ಹಲುಬು / ಗಾನ ರೂಪದ ಅಳಲು

ಕುಕ್ಕುತ್ಯಾ ಚುಚ್ಚುಮಾತುಗಳಿಂದ ನೋಯಿಸುವುದು

ಪೌರುಷ ಶೌರ್ಯ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಗಂಡಸುತನ

೮. ೨ ಅಂಕದ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ವಿರಾಟನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಯರ ವೇಷಗಳಾವವು?

ಉತ್ತರ: ವಿರಾಟನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು 'ಬೃಹನ್ನಳೆ'ಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು, ಬಳೆ ತೊಟ್ಟು, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ ವಿರಾಟರಾಜನ ಮಗಳಿಗೆ ನಾಟ್ಯ ಕಲಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದನು. ಧರ್ಮರಾಯನು 'ಕಂಕ'ನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಅರಮನೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ತನಗಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ?

ಉತ್ತರ: ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ವಲ್ಲಭ'ನಾಗಿರುವ ಭೀಮನು ಉರಿಯುವ ಸೌದೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುದಿಯುವಂತೆ ತಾನೂ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಕೊತಕೊತ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ತನಗಾದ ಅಪಮಾನ, ವಾರಣಾವತದ ಬೆಂಕಿ ಹಾಗೂ ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಿಟ್ಟಿನಂತೆ ರುಬ್ಬುತ್ತಾ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

೯. ೫ ಅಂಕದ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪಾಂಡವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಆಳಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದ ಪಾಂಡವರು ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಯನೀಯ ಸೇವಕರಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಅರ್ಜುನನು ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು ಬೃಹನ್ನಳೆಯಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ಕಲಿಸಿದರೆ, ಧರ್ಮರಾಯನು ಕಾವಿ ತೊಟ್ಟು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು. ನಕುಲನು ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಸಹದೇವನು ಕುದುರೆ ಲಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾದ ದ್ರೌಪದಿಯು ಇತರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ತಲೆ ಪೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಾ ಅವರ ಚುಚ್ಚುಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಭೀಮನು ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿ ಸೌದೆಯ ಬೆಂಕಿಯೊಡನೆ ಒಳಗೊಳಗೇ ರೋಷದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಪಾಂಡವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸವು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವೂ ದುರ್ಭರವೂ ಆಗಿತ್ತು.

೧೦. ೧೦ ಅಂಕದ ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರ 

ಪ್ರಶ್ನೆ: 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವನದ ಆಶಯ ಹಾಗೂ ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದ ತೊಳಲಾಟವನ್ನು ಪ್ರಬಂಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.

ಕನ್ನಡದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ರಚಿಸಿರುವ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವಿತೆಯು ಮಹಾಭಾರತದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಷೋಭೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಶೋಧಿಸುವ ನವ್ಯ ಸಂವೇದನೆಯ ಕವನವಾಗಿದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಧಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಬಾಳಬೇಕಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಅನಾಥ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಈ ಕವನದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ಪೀಠಿಕೆ: 

ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ಬೃಹನ್ನಳೆಯಾಗಿ, ಧರ್ಮರಾಯನು ಕಂಕನಾಗಿ, ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಲಾಯದ ಕಾವಲುಗಾರರಾಗಿ, ದ್ರೌಪದಿಯು ಸೈರಂಧ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾಲ ತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕಾಣುವ ಭೀಮನಿಗೆ ತೀವ್ರ ನಿರಾಸೆ ಹಾಗೂ ಸಿಟ್ಟು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತಾನು ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುದಿಯುವಂತೆ ರೋಷದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಾ, ಗತಕಾಲದ ದುರಂತ ನೆನಪುಗಳಾದ ಅರಗಿನ ಮನೆ, ದ್ಯೂತದ ಅಪಮಾನ ಹಾಗೂ ದ್ರೌಪದಿಯ ಬಿಚ್ಚಿದ ಜಡೆಯ ಶಪಥಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಕೊರಗುತ್ತಾನೆ.ಪಾಂಡವರ ದುಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಭೀಮನ ಮನೋದರ್ಶನ: 

ತನ್ನ ಅಪಾರ ಪೌರುಷವನ್ನು ಊರಾಚೆಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭೀಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮೀಸೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರೂ ಅಣ್ಣ ಧರ್ಮರಾಯನು ಹಾಕಿದ 'ಧರ್ಮದ ಗೆರೆ'ಯನ್ನು ದಾಟಬಾರದೆಂಬ ವಚನಬದ್ಧತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮುಗಿಯುವ ಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗವು ಸಿಡಿದೆದ್ದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಂತಿದೆ.ಸನ್ನಿವೇಶದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಭೀಮನ ನಿಯಂತ್ರಣ: 

ಹೀಗೆ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವಿತೆಯು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ತೊಳಲುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಧರ್ಮದ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಕಾಯುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಉಪಸಂಹಾರ: 

೧೧. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬರೆಯುವ ಸೂಕ್ತ ವಿಧಾನ (Exam Writing Methodology)

📌 ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು

೧. ಕವಿ ಮತ್ತು ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ: ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗ ಕವಿ (ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ) ಹಾಗೂ ಕವನ ('ಭೀಮಾಲಾಪ') ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಹೆಸರನ್ನು ('ಕನ್ನಡ ಧಾರೆ') ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ.

೨. ಅಂಕಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಮಿತಿ: ೨ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನೇರ ಉತ್ತರ (೫೦ ಪದಗಳು), ೫ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಾರಾಂಶದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (೧೦೦ ಪದಗಳು), ಹಾಗೂ ೧೦ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪೀಠಿಕೆ-ವಿಷಯ ನಿರೂಪಣೆ-ಉಪಸಂಹಾರದೊಂದಿಗೆ (೨೦೦ ಪದಗಳು) ಬರೆಯಿರಿ.

೩. ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆ: 'ವಲ್ಲಭ', 'ಬೃಹನ್ನಳೆ', 'ಸೈರಂಧ್ರಿ', 'ಉರಿವ ಸೌದೆ', 'ಕುದಿಯುವ ಪಾತ್ರೆ' ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ರೂಪಕ ಹಾಗೂ ಪದಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿ.

೧೨. ಪದ್ಯದಿಂದ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಸಂದೇಶ (Moral & Value)

ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಎದುರಾದಾಗ ತಾಳ್ಮೆ, ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಬದ್ಧತೆಯಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯಬೇಕು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಧರ್ಮದ ನಿಯಮ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯರ ಮಾತಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ಪೌರುಷ ಮತ್ತು ಧೀರತನವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಈ ಕವನ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

೧೩. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಕೊನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 

೧. ಭೀಮನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂಡಿದ ಸಂಗತಿಗಳು ಯಾವುವು?

ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರಾದ ಅರ್ಜುನ, ಧರ್ಮರಾಯ, ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ಹಾಗೂ ಪತ್ನಿ ದ್ರೌಪದಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಾಸ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಭೀಮನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಂಡಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಕೌರವರು ಮಾಡಿದ ವಂಚನೆ, ಅರಗಿನ ಮನೆಯ ದುರಂತ, ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಅನುಭವಿಸಿದ ಅಪಮಾನ ಹಾಗೂ ದ್ರೌಪದಿಯ ಬಿಚ್ಚಿದ ಜಡೆಯ ಶಪಥದ ಹಳೆಯ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳು ಆತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕದಡಿದವು.

೨. ವಿರಾಟನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಯಾವ ಯಾವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು?

ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು 'ಬೃಹನ್ನಳೆ'ಯಾಗಿ ಸೀರೆ ತೊಟ್ಟು ನೃತ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಧರ್ಮರಾಯನು 'ಕಂಕ'ನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾವಿ ತೊಟ್ಟು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು; ನಕುಲನು ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದನ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸಹದೇವನು ಕುದುರೆ ಲಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ದ್ರೌಪದಿಯು 'ಸೈರಂಧ್ರಿ'ಯಾಗಿ ಅರಮನೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ತಲೆ ಪೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದಳು; ಭೀಮನು 'ವಲ್ಲಭ'ನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿದ್ದನು.

೩. ಭೀಮನ ತೊಳಲಾಟವೆಂಥಹದು? ವಿವರಿಸು.

ಅಪಾರ ಶೌರ್ಯ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭೀಮನು ವಿರಾಟನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಭಟನಾಗಿ ಒಲೆಯ ಸೌದೆಯೊಡನೆ ತಾನೂ ಉರಿಯುತ್ತಾ, ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುದಿಯುವಂತೆ ರೋಷದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ವೈರಿಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಅಣ್ಣ ಧರ್ಮರಾಯನ ವಚನಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿ ತನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾದ ಅಸಹಾಯಕ ತೊಳಲಾಟ ಭೀಮನದಾಗಿತ್ತು.

೪. ಬಿಚ್ಚಿದ ಜಡೆಯು ಭೀಮನಿಗೆ ಏನೆಲ್ಲ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತರುತ್ತವೆ?

ದ್ಯೂತಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದುಶ್ಶಾಸನನು ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಆಕೆಯ ಬಿಚ್ಚಿದ ಜಡೆಯು ಭೀಮನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರತೀಕಾರದ ಶಪಥವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೌರವರು ಮಾಡಿದ ವಂಚನೆ, ಅರಗಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲು ನಡೆಸಿದ ಸಂಚು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಷ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಾನಭಂಗಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಾದ ರೋಷದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿದ ಜಡೆ ತರುತ್ತದೆ.

೫. 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವಿತೆಯ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ?

ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಹಾಗೂ ಅನಾಥ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಧರ್ಮದ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಕಠಿಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಕಾಯುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಈ ಕವಿತೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೬. ಭೀಮನು ಕೊತಕೊತನೆ ಕುದಿಯುವಂತೆ ಆದದ್ದು ಏಕೆ? ವಿವರಿಸು.

ತನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ದಾಸರಾಗಿ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ತಾನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಾಗದೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿ ಸೌದೆಯ ಬೆಂಕಿಯ ನಡುವೆ ಕುಳಿತಿರಬೇಕಾದ ಅಸಹಾಯಕತೆಯಿಂದ ಭೀಮನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೊತಕೊತನೆ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದನು.

 ಭೀಮಾಲಾಪ ಪದ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರಾಂಶ:

        ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರ 'ಭೀಮಾಲಾಪ' ಕವನವು ಮಹಾಭಾರತದ ವಿರಾಟ ಪರ್ವದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಚಿತವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನವ್ಯ ಕವನವಾಗಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ವನವಾಸವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಕೌರವರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪಾರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಮಿತ ಬಾಹುಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ ಭೀಮಸೇನನು ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ 'ವಲ್ಲಭ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಶತ್ರುಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ, ಅಣ್ಣ ಧರ್ಮರಾಯನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಹಾಗೂ ವಚನಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕೊತಕೊತನೆ ಕುದಿಯುವ ಭೀಮನ ಮಾನಸಿಕ ತೊಳಲಾಟವೇ ಈ ಕವನದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

        ವಿರಾಟರಾಜನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಡುಗೆಯ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸೌದೆಗಳಂತೆ ಹಾಗೂ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊತಕೊತನೆ ಕುದಿಯುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಂತೆ ಅವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೂ ಕ್ರೋಧದ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೊರಗೆ ಅಡುಗೆಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಒಳಗೆ ಭೀಮನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗತಕಾಲದ ದುರಂತ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕೌರವರ ಮೇಲಿನ ಹಗೆತನವು ಕೊತಕೊತನೆ ಕುದಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅರಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯು ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದ ರೋಷಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ರೂಪಕವಾಗಿ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ.

        ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭೀಮನ ಕಣ್ಣೆದುರು ಗತಕಾಲದ ಕಹಿ ಘಟನೆಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ತೇಲಿಬರುತ್ತವೆ. ಕೌರವರು ಲಾಕ್ಷಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು, ಕಪಟ ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು, ಸಭಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣವಾದಾಗ ಆಕೆಯ ಬಿಚ್ಚಿದ ಜಡೆಯ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ತಾವು ನರಳಿದ್ದು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಡುಪಾಲಾದ ದುರಂತಗಳು ಅವನನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತವೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ ಧನುರ್ಧಾರಿ ಅರ್ಜುನನು ಬೃಹನ್ನಳೆಯಾಗಿ ನರ್ತನ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಧರ್ಮರಾಯನು ಕಾವಿ ಉಟ್ಟು ಕಂಕನೆಂದು ಮೂಲೆ ಹಿಡಿದಿರುವುದು, ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಲಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಣಿ ದ್ರೌಪದಿಯು ಸೈರಂಧ್ರಿಯಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರ ತಲೆಯ ಹೇನು ಹೆಕ್ಕುತ್ತಾ, ಕೀಚಕನಂತಹ ದುಷ್ಟರ ಕುಕ್ಕುತ್ಯಾ (ಚುಚ್ಚುಮಾತು) ಆಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಭೀಮನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುದಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

         ಭೀಮನಿಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಇಡೀ ಕೌರವ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ವಿರಾಟರಾಜನ ಅರಮನೆಯ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ. ಆದರೆ, 'ತಮ್ಮ ಪೌರುಷವನ್ನು ಊರಾಚೆಯ ಮಸಣದ ಬನ್ನಿ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣದಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಮಲಗಿಸಿದ್ದೇವೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಭೀಮನು, ಅಣ್ಣ ಧರ್ಮರಾಯನ 'ಗೆರೆದಾಟಬಾರದು' ಎಂಬ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ತನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲದ ಕೀಚಕನಂತಹ ದುಷ್ಟರು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ತಾವು ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿ ತಗ್ಗಿರಬೇಕಾದ ದುಸ್ಥಿತಿಯು ಅವನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

        ಈ ಕವನವು ಮಾನವ ಎಷ್ಟೇ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕಾಲ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ವಚನಬದ್ಧತೆಯ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಅಪಾರ ಶೌರ್ಯವಿದ್ದೂ ಧರ್ಮಬದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭೀಮನ ಅಂತರಂಗದ ಆಲಾಪವು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶತ್ರುಸಂಹಾರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.