I Sem B.Sc / BSRS - ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ
ಕವಿ: ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ನೋಟ್ಸ್
೧. ಕವಿ ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಪದ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Background)
ಕವಿ ಪರಿಚಯ: ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ (1926-2006) ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ನವೋದಯ-ಸಮನ್ವಯ ಕವಿ, ವಿಮರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧಕರು. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಕಾರಿಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 'ಸಾಮಗಾನ', 'ಚೆಲುವಿನ ಅಂಗಳ', 'ದೇವಶಿಲ್ಪಿ', 'ಕಾರ್ತಿಕ', 'ಗೋಡೆ', 'ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ', 'ಕಾಡಿನ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ' ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 'ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ' ಕೃತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ. 'ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ', 'ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಹಾಗೂ 'ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ' ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಕವಿತೆಯು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಾವಿನವರೆಗಿನ ಮಾನವ ಜೀವನದ ದೀರ್ಘ ಪಯಣವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗಿನ ಮುಂಜಾವಿನಿಂದ ಸಂಜೆಯ ಕತ್ತಲಿನವರೆಗಿನ ದಿನದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾನವನ ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದವರೆಗಿನ ವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಯದ ಹಂತಗಳಿಗೆ ರೂಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಬದುಕು 'ಅಜ್ಞಾನ/ಹುಟ್ಟಿನ ಮಬ್ಬಿನಿಂದ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ 'ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ/ಮರಣದ ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ' ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಜೀವನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
೨. ಪದ್ಯದ ನುಡಿವಾರ ಭಾವಾರ್ಥ (Poetic Meaning)
೧. ಬಾಲ್ಯದ ಹಂತ (ಮುಂಜಾನೆ): ಬೆಳಗಿನ 7 ರಿಂದ 8 ಗಂಟೆಯ ಸಮಯವು ಮಗುವಿನ ಬಾಲ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಮಗು, ತಾಯಿಯ ಅಂಕಲಿನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಹಸಿರು, ಬಿಸಿಲು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಲಿರವ ಮಗುವಿಗೆ ಹೊಸ ಲೋಕವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯ ಗಂಟೆ ಹೊಡೆದಾಗ ಮಗು ಸ್ಲೇಟು-ಪುಸ್ತಕ ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತದೆ.
೨. ಯೌವನದ ಹಂತ (ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ): ಬೆಳಗಿನ 8 ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯವು ಯೌವನ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳ ಪ್ರತೀಕ. ಉಯ್ಯಾಲೆಯಾಡುವ ಬಯಕೆ, 'ನಾ ನಿನಗೆ ನೀನೆನಗೆ ಜೇನಾಗುವಾ' ಎಂಬ ಪ್ರೇಮದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಡಿಯಾರ 1, 2, 3 ಎಂದು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಸಮಯದ ವೇಗವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಯುವಕನು ಸಮಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರೂ, ಗಡಿಯಾರ 'ಎಂಥ ಚಪಲ!' ಎಂದು ನಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ನಿಷ್ಕರುಣಿಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
೩. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಹಂತ (ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 4 ಗಂಟೆ): ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 4 ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಳಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಡಿಲತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರಾವಣದ ಮಳೆ-ಬಿಸಿಲು, ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಪೈರು ತೂಗುವುದು ಸಂಸಾರದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ 'ನಾ ಬಂದುದೆಲ್ಲಿಂದ?' ಎಂಬ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಜೇನುಗೂಡುಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಕ್ಕಳು ಬೆಳೆದು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಯಾಸ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
೪. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಹಂತ (ಸಂಜೆ 5 ಗಂಟೆ): ಸಂಜೆ 5 ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕು, ಬಿರುಕು ಮೂಡುವಂತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಾವಣಿಯ ಹೆಂಚಿನಿಂದ ಮಂಜಿನ ಸೋನೆ ಜಿನುಗುವಂತೆ ಶರೀರ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಕುಂದುತ್ತದೆ. ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಗತಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತಡವರಿಸುತ್ತವೆ.
೩. ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳು (Core Themes)
• ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸಂಕ್ರಮಣ ಹಂತಗಳು: ಬಾಲ್ಯದ ಮುಗ್ಧತೆ, ಯೌವನದ ಪ್ರೇಮ-ಕನಸುಗಳು, ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಸಂಸಾರಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಜರ್ಜರಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕವಿತೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕಾಲದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಚಲನಶೀಲತೆ: ಕಾಲ ಯಾರ ಹಂಗಿಗೂ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಮನುಷ್ಯನ ಆಸೆ-ಅಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಎಸೆಯುತ್ತದೆ.
• ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ: ಮನುಷ್ಯನ ಜನನವು ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ರಹಸ್ಯಮಯ 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಜೀವನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದ 'ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲೇ' ವಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶಾಶ್ವತ ಬದುಕಿನ ಅರಿವು.
• ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ: ಬದುಕಿನ ನಡುಹಂತದಲ್ಲಿ 'ನಾ ಬಂದುದೆಲ್ಲಿಂದ?' ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಆತ್ಮಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
೪. ಪದ್ಯದ ವಿಸ್ತೃತ ಸಾರಾಂಶ (Detailed Summary - ~500 Words)
ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರ 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ' ಕವಿತೆಯು ಮಾನವ ಜೀವನದ ದೀರ್ಘ ಪಯಣವನ್ನು, ಹಗಲಿನ ಸಮಯದ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕವಿತೆಯಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಜನನದ ಅಜ್ಞಾನದ 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಹಾಗೂ ಮರಣದ 'ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ' ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕವಿತೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾನೆಯ 7 ರಿಂದ 8 ಗಂಟೆಯ ಸಮಯವು ಮಾನವನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಮಗು, ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ-ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಹಸಿರು ಸೆರಗು, ನವಿರಾದ ಬಿಸಿಲು ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಲಿರವ ಬಾಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಶಾಲೆಯ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿದಾಗ ಮಗು ಹೊಸ ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವು ಮುಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಆನಂದದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ನಂತರ ದಿನ ಬೆಳಗಾಗಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಯೌವನದ ಹಂತ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಯುವಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಉಯ್ಯಾಲೆ ತೂಗುತ್ತದೆ. 'ನಾ ನಿನಗೆ ನೀನೆನಗೆ ಜೇನಾಗುವಾ' ಎಂಬ ಪ್ರೇಮದ ಮಧುರ ಭಾವನೆಗಳು ಜಾಗೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಾಲದ ಗಡಿಯಾರ ತನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ತಾನು 1, 2, 3 ಎಂದು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಯುವಕನು ಕಾಲದ ಓಟವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರೂ, ಗಡಿಯಾರ 'ಎಂಥ ಚಪಲ!' ಎಂದು ನಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಯೌವನದ ಕನಸುಗಳು ಕಾಲದ ನಿಷ್ಕರುಣತೆಯ ಮುಂದೆ ಅಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 4 ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಶ್ರಾವಣದ ಮಳೆ-ಬಿಸಿಲಿನಂತೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಪೈರು ತೆನೆದೂಗುವಂತೆ ಸಂಸಾರಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಯಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ 'ನಾ ಬಂದುದೆಲ್ಲಿಂದ?' ಎಂಬ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಜೇನುಗೂಡುಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಬದುಕಿನತ್ತ ಸಾಗಿದಾಗ ಖಾಲಿತನ ಕಾಡುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಸಂಜೆ 5 ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ದೇಹದ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮನೆಗೋಡೆಯ ಸುಕ್ಕು, ಬಿರುಕು ಹಾಗೂ ಹೆಂಚಿನಿಂದ ಜಿನುಗುವ ಮಂಜಿನ ಸೋನೆ ಮುಪ್ಪಿನ ಶರೀರವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ. ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳು ನಿಷ್ಕರುಣಿಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬದುಕಿನ ಮುಕ್ತಾಯದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕಿನ ನಡುವೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಗತಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತಡವರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಕವಿತೆಯು ಜನನದಿಂದ ಮರಣದವರೆಗಿನ ಬದುಕಿನ ನೈಜತೆಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.
೫. ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ (Glossary)
ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ ಪದ ಅರ್ಥ (Meaning)
೧ ಮಬ್ಬು ಕತ್ತಲು / ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಚೈತನ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ
೨ ಕುಂಭ ಬಿಂದಿಗೆ / ಕೊಡ (ಇಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೂಲ)
೩ ಚಕ್ಕೆ / ಚಿಕ್ಕೆ ಆಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು
೪ ಚಪಲ ಚಾಂಚಲ್ಯ / ಹಂಬಲ / ಆತುರ
೫ ಸುಯ್ಯು ವಿರಹದ ನಿಟ್ಟುಸಿರು
೬ ಪೈರು ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆ
೭ ಜಂತೆ ಮಾಡಿನ ಮರದ ತೊಲೆ / ಗೂಡಿನ ಆಸರೆ
೮ ಮಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಸಮಯ
೯ ಸೋನೆ ಸಣ್ಣಗೆ ಹನಿಯುವ ಮಳೆ / ಮಂಜು
೧೦ ನೀರುಗಂಟಿ ಕೆರೆಯ ನೀರು ನಿರ್ವಹಿಸುವವನು / ನಿಯಂತ್ರಕ
೬. ೨ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಬಾಲ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಮುಂಜಾನೆಯ 7 ರಿಂದ 8 ಗಂಟೆಯ ಸಮಯವು ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ಶುದ್ಧವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಮಗು, ತಾಯಿಯ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ನವಿರಾದ ಬಿಸಿಲು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚೆಲುವು ಮಗುವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಶಾಲೆಯ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿದಾಗ ಮಗು ಸ್ಲೇಟು-ಪುಸ್ತಕ ಹಿಡಿದು ಹೊರಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಓಟದ ಬಗ್ಗೆ ಕವಿ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಕನಸುಗಳ ಉಯ್ಯಾಲೆ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಡಿಯಾರ 1, 2, 3 ಎಂದು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಓಡುತ್ತದೆ. ಯುವಕನು ಸಮಯವನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ತಡೆಯಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಗಡಿಯಾರ 'ಎಂಥ ಚಪಲ!' ಎಂದು ನಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ಯಾರ ಹಂಗಿಗೂ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: 'ನಾ ಬಂದುದೆಲ್ಲಿಂದ?' ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಯಾವಾಗ ಕಾಡುತ್ತದೆ?
ಉತ್ತರ: ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 4 ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ (ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ) ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಯಾಸ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹೆಗಲೇರಿದಾಗ ಮತ್ತು ಜೇನುಗೂಡುಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ ಆಸರೆಗಳು ದೂರಾದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಹುಟ್ಟಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಕಾಡತೊಡಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಶರೀರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕವಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ಕವಿ ಹಳೆಯ ಮನೆಯ ಗೋಡೆಯ ಸುಕ್ಕು, ಬಿರುಕು ಹಾಗೂ ಉದುರುವ ಚಾವಣಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಣ್ಣ ಬಳಿದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೂ ಬಿರುಕು ಮೂಡುವಂತೆ, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮುಪ್ಪು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಗಿ ಮಂಜಿನ ಸೋನೆ ಜಿನುಗುವಂತೆ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಗಡಿಯಾರವನ್ನು 'ನಿಷ್ಕರುಣಿ' ಎಂದು ಕವಿ ಏಕೆ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಮಾನವನು ಎಷ್ಟೇ ಆಸೆಪಟ್ಟರೂ, ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೂ ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳು 4 ದಾಟಿ 5ರತ್ತ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಆಸೆಗಳಿಗಾಗಲಿ, ಯೌವನಕ್ಕಾಗಲಿ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸದೆ ಬದುಕಿನ ಅಂತ್ಯದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ನಿಷ್ಕರುಣಿ' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
೭. ೫ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ' ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೌವನದ ಕನಸುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಚಲನೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಯೌವನದ ಹಂತವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆಯ ನಂತರದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯೌವನವು ಆಸೆಗಳು, ಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಕನಸುಗಳ ಚಿಗುರೊಡೆಯುವ ಸಮಯ. ಯುವಮನಸ್ಸು ಆಕಾಶದ ನೀಲಿ ಗಾಜುಗೋಡೆಗೆ ತಾಕಿ ಉಯ್ಯಾಲೆಯಾಡುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. 'ನಾ ನಿನಗೆ ನೀನೆನಗೆ ಜೇನಾಗುವಾ' ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಗಳು ಚಿಗುರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ನವಿರಾದ ಕನಸುಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಲದ ಗಡಿಯಾರ ತನ್ನ ನಿರ್ದಯಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳುಗಳು 1, 2, 3 ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕಾಲದ ಓಟದ ಭಯ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಡಿಯಾರ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಾರ್ಥ ಬಯಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ 'ಎಂಥ ಚಪಲ!' ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ನಗುತ್ತದೆ. ಕವಿಯು ಕಾಲದ ನಿರಂತರತೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವನ ಕನಸುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಶಾರೀರಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಕವಿತೆಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 5 ಗಂಟೆಯ ಸಮಯವು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾನವನ ಜೀವಶಕ್ತಿಯೂ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹಳೆಯ ಮನೆಯ ರೂಪಕದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಣ್ಣ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕು, ತರಕಲು ಹಾಗೂ ಬಿರುಕು ಮೂಡುವಂತೆ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮುಪ್ಪಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಾಗಿ ಮಂಜಿನ ಸೋನೆ ಜಿನುಗುವಂತೆ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ಶಕ್ತಿಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ. 'ಆಗಾಗ ಸುಣ್ಣ ಬಳಿದರೆ ಇನ್ನರ್ಧ ಶತಮಾನ ಗ್ಯಾರಂಟಿ' ಎಂಬ ಮಾತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಗಲಿನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತಡವರಿಸುತ್ತವೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಗತಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳೇ ಆಸರೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಟುಸತ್ಯವನ್ನು ಕವಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ರೂಪಕಗಳು ಮಾನವ ಬದುಕನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ?
ಉತ್ತರ: ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕಾಲಮಾನ ಹಾಗೂ ಸಮಯದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ನೆಯ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಳಗಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಬಾಲ್ಯದ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆಷಾಢದ ಗಾಳಿಪಟ, ಶ್ರಾವಣದ ಮಳೆ-ಬಿಸಿಲು ಹಾಗೂ ತೆನೆದೂಗುವ ಪೈರುಗಳು ಯೌವನ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ಜೋಗುಳ ಹಾಡುವುದು, ಬಳ್ಳಿ ಮೈಗೆ ಹಣೆಯುವುದು ಹಾಗೂ 'ನಾ ಬಂದುದೆಲ್ಲಿಂದ?' ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುವುದು ಮಾನವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಸಂಜೆಯ ಬಾನಿನ ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಜಿನುಗುವ ಮಾಗಿ ಮಂಜು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಜರ್ಜರಿತತೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವೂ ಬದುಕಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.
೮. ೧೦ ಅಂಕದ ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರ
ಪ್ರಶ್ನೆ: 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ' ಕವಿತೆಯು ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸಮಗ್ರ ಪಯಣವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಾಲದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಡಾ. ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರ 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ' ಕವಿತೆಯು ಕನ್ನಡ ನವೋದಯ-ಸಮನ್ವಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನವು ಜನನದ ಅಜ್ಞಾನದ 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಹಾಗೂ ಮರಣದ 'ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ' ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕವಿ ಹಗಲಿನ ಸಮಯದ ಚಲನೆಯ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕವಿತೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾನೆಯ 7 ರಿಂದ 8 ಗಂಟೆಯ ಅವಧಿಯು ಬಾಲ್ಯದ ನವಿರಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ಶುದ್ಧವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಮಗು ತಾಯಿಯ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಹಸಿರು, ಉಗುರುಬೆಚ್ಚನೆಯ ಬಿಸಿಲು ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಲಾಲಿಹಾಡು ಮಗುವಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಶಾಲೆಯ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿದಾಗ ಮಗು ಸ್ಲೇಟು-ಪುಸ್ತಕ ಹಿಡಿದು ಹೊರಡುವುದು ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ದಿನ ಮುಂದುವರಿದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಯೌವನ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತವು ಕನಸುಗಳು, ಆಸೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. 'ನಾ ನಿನಗೆ ನೀನೆನಗೆ ಜೇನಾಗುವಾ' ಎಂಬ ಮಧುರ ಭಾವನೆಗಳು ಜಾಗೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಾಲದ ಗಡಿಯಾರ 1, 2, 3 ಎಂದು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಲವನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಗಡಿಯಾರ 'ಎಂಥ ಚಪಲ!' ಎಂದು ನಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ನಿರಂತರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾಲದ ಮುಂದೆ ಮಾನವನ ಯೌವನದ ಕನಸುಗಳು ಅಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 4 ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಶ್ರಾವಣದ ಮಳೆ-ಬಿಸಿಲಿನಂತೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ತೆನೆದೂಗುವ ಪೈರು ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ 'ನಾ ಬಂದುದೆಲ್ಲಿಂದ?' ಎಂಬ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಜೇನುಗೂಡುಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಕ್ಕಳು ಸ್ವತಂತ್ರರಾದಾಗ ಒಂಟಿತನ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಲ್ಲದ ಆಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಕವಿತೆಯ ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 5 ಗಂಟೆಯು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮನೆಗೋಡೆಯ ಸುಕ್ಕು, ಬಿರುಕು ಹಾಗೂ ಚಾವಣಿಯಿಂದ ಜಿನುಗುವ ಮಾಗಿ ಮಂಜಿನ ಸೋನೆ ಮುಪ್ಪಿನ ದೇಹದ ಕಟುಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಷ್ಕರುಣ ಗಡಿಯಾರ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕಿನ ನಡುವೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಗತಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತಡವರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಕವಿತೆಯು ಅಜ್ಞಾನದ ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಬದುಕು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕತ್ತಲೆಯ ಮಬ್ಬಿನಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಜೀವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.
೯. ಪಾಠದಿಂದ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಸಂದೇಶ (Message / Moral)
• ಕಾಲದ ಮೌಲ್ಯದ ಅರಿವು: ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತಹದ್ದು. ಸಿಕ್ಕ ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
• ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟ್ಟದ ಆಸ್ವಾದನೆ: ಬಾಲ್ಯದ ಮುಗ್ಧತೆ, ಯೌವನದ ಶ್ರಮ, ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆನಂದಿಸಬೇಕು.
• ಬದುಕಿನ ಅಶಾಶ್ವತತೆಯ ಅರಿವು: ದೇಹ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಅಶಾಶ್ವತ. ಬದುಕು 'ಮಬ್ಬಿನಿಂದ ಮಬ್ಬಿಗೆ' ಸಾಗುವ ಶರೀರ ಪ್ರಯಾಣ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕು.
• ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಜಾಗೃತಿ: 'ನಾ ಬಂದುದೆಲ್ಲಿಂದ?' ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂ ಶೋಧನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವುದು ನೈಜ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ.