ಗಣಕ ಸಂಪದ - ೧ (BCA/BVOC I Sem)
ಕಸ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಹೇಗೆ
ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆ
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಪಿಡಿ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
೧. ಲೇಖಕರ ಪರಿಚಯ (Author Introduction)
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರಸಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಖರಗ್ಪುರ ಐ.ಐ.ಟಿ.ಯಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದು, ದೆಹಲಿಯ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ (JNU) ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದ ಇವರು 'ಪ್ರಜಾವಾಣಿ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಿರಿಯ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ, 'ಸುಧಾ' ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಹಾಗೂ ರೋಚಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಉಣಬಡಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. 'ಕಸ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಹೇಗೆ', 'ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು', 'ಬೆಳೆಯುವ ಸಿರಿ', 'ಇನ್ನೆಷ್ಟೋ ಜಗತ್ತುಗಳು' ಮುಂತಾದ ಹತ್ತಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಗೌರವಗಳು ಇವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿವೆ.
೨. ಪಾಠದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Lesson Background)
ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ, ಉದ್ಯಮೀಕರಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ (Consumerism) ದಿನೇದಿನೇ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮಾನವನ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಆತನ ಭೋಗಜೀವನ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಟನ್ ಕಸ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ನಗರಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಪರಿಸರವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. 'ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬೇಡ' (NIMBY - Not In My Back Yard) ಎಂಬ ಸ್ವಾರ್ಥ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಕಸವನ್ನು ಬಡವರ, ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಗಲಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಈ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಕಸ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ಈ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೩. ಪಾಠದ ಭಾವಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Lesson Analysis)
ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವುದರಿಂದ ಕಸವೆಂಬ ರಕ್ಕಸ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ (E-Waste), ವಿಷಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಹಡಗಿನ ಕಸವನ್ನು ಬಡ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ 'ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್' (Toxic Trade) ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಬೋಸ್ಟನ್ನಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಸದ ವಿಂಗಡಣೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿ ಕಸ ಮತ್ತು ಒಣ ಕಸಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಬೀದಿಬದಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಂಡೂರು, ಮಾವಳ್ಳಿಪುರ, ದೊಡಬಳ್ಳಾಪುರದಂತಹ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಸದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ 'ನಿಂಬಿ' (NIMBY) ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದು ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕಸವನ್ನು ಮಣಿಸಲು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳದೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ 'ಮೂರು 'ಆರ್' ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು' (3 R's: Reduce, Reuse, Recycle) ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೪. ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳು (Main Themes)
• ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ತಗ್ಗಿಸುವುದು (Reduce): ಆಡಂಬರದ ಖರೀದಿ ಹಾಗೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಮರುಬಳಕೆ (Reuse): ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
• ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ (Recycle): ಕಾಗದ, ಗಾಜು, ಲೋಹ ಹಾಗೂ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ: ತಮ್ಮ ಕಸದ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ತಾವೇ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗುವುದು ಮತ್ತು 'ನಿಂಬಿ' ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
೫. ಪಾಠದ ಸಾರಾಂಶ
ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಸವು ಸರಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವಾಗಿುಳಿಯದೆ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಕಂಠಕವಾದ 'ಕಸ ರಕ್ಕಸ'ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಕಸದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಜನರ ಆದಾಯ ವೃದ್ಧಿ, ಆಡಂಬರದ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.ಕಸದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಸಿಕಸ (ಅಡುಗೆಮನೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ) ಮತ್ತು ಒಣಕಸ (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಕಾಗದ, ಗ್ಲಾಸ್, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ) ಎಂಬ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಸುಧಾರಿತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಐದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಗ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳನ್ನು ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ರದ್ದಿ ಕಾಗದಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ಉಳಿದ ಬೂದಿಯಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷಕಾರಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಡಗಿನ ಗಿಲೀಜುಗಳನ್ನು ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಕುತಂತ್ರ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ 'ಜೆ ಎಸ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೂ' ಹಡಗನ್ನು ಗುಜರಾತಿನ ಅಲಾಂಗ್ ಬಂದರಿಗೆ ತಂದು ಒಡೆಯಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನ ಕಟ್ಟಡ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ, ಪಾದರಸದಂತಹ ವಿಷಕಾರಿ ಲೋಹಗಳಿದ್ದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಜ್ಯ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಇಂತಹ ವಿಷಕಾರಿ ಕಚಡಾವನ್ನು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ತಂದು ಕರಗಿಸಿ ಲಾಭ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವು. 'NIMBY' (Not In My Back Yard - ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಡ) ಎಂಬ ಜಾಗತಿಕ ಚಳವಳಿಯು ಕಸದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಂಡೂರು, ಮಾವಳ್ಳಿಪುರ, ಗುಡ್ಲಹಳ್ಳಿ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಗರದ ಕಸವನ್ನು ಸುರಿಯುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ದಂಗೆ ಎದ್ದರು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಯೋಧ ಎಚ್. ಎಸ್. ದೊರೆಸ್ವಾಮಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಸದ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸಿತು. ಕಸದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಮೂಲತಃ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ: ಜಾಗರೂಕ ಬಳಕೆ (Reduce), ಮರುಬಳಕೆ (Reuse), ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ (Recycle). ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಕವರ್ಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲೇ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದು, ಅದೇ ಕಾಗದವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಸಿಕಸವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಪೈಪ್ ಡಸ್ಟ್ ಬಿನ್' ಅಥವಾ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹಸಿಕಸವನ್ನು ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾರಿ ಬ್ಯಾಗ್ ಹಾಗೂ ಒಮ್ಮೆ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಶಾಂಪೂ ಸ್ಯಾಷೆಗಳು, ಟೂತ್ ಪೇಸ್ಟ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಹಾಗೂ ಕಾಗದಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು.. ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ದೂರುವುದು ನಾಗರಿಕ ಹೊಣೆಗೇಡಿತನ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಕಸವನ್ನು ನಾವೇ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ಇಡೀ ನಗರ ಮತ್ತು ದೇಶವು ಸ್ವಚ್ಛ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗುತ್ತದೆ.
೬. ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳ ಅರ್ಥಕೋಶ (Vocabulary)
ಪದ ಅರ್ಥ
ಕಚಡಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ / ಕಸ / ಬಿಸಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳು
ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್ ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ
ನಿಂಬಿ (NIMBY) ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬೇಡ (Not In My Back Yard)
ವಿಲೇಪುರ / ವಿಲೇವಾರಿ ನಾಶಪಡಿಸುವುದು / ವಿಂಗಡಿಸಿ ಕಳುಹಿಸುವುದು
ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾಡುವುದು (Recycle)
ಸಾಮೂಹಿಕ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ / ಸಾರ್ವಜನಿಕ
ಸ್ಯಾಷೆ ಒಮ್ಮೆ ಬಳಸುವ ಸಣ್ಣ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪೊಟ್ಟಣ
ಸಂಕೋಚ ನಾಚಿಕೆ / ಹಿಂಜರಿಕೆ
ಗ್ರಾಹಕತ್ವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಬಳಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ
ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಗೊಬ್ಬರ
೭. ೨ ಅಂಕದ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಕಸ ರಕ್ಕಸ' ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಕಸವನ್ನು ಏಕೆ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಅಪರಿಮಿತ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದಾಗಿ ದಿನೇದಿನೇ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ, ಮಾನವರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಜಟಿಲವಾದ ಗಂಡಾಂತರ ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. ವಿಷಕಾರಿ ರಸಾಯನಿಕಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹಾಗೂ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಿ, ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ ಭೀಕರ ರಾಕ್ಷಸನಂತೆ ಬೆಳೆದಿರುವುದರಿಂದ ಲೇಖಕರು ಕಸವನ್ನು 'ಕಸ ರಕ್ಕಸ' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: 'ನಿಂಬಿ' (NIMBY) ಚಳವಳಿ ಎಂದರೆ ಏನು?
ಉತ್ತರ: 'NIMBY' ಎಂದರೆ 'Not In My Back Yard' (ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಡ) ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಟಿನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಧನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಾವೇ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡದೆ, ಬಡವರ, ಹಿಂದುಳಿದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಅಥವಾ ಇತರರ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ನಡೆಸುವ ಜಾಗೃತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಚಳವಳಿಯನ್ನು 'ನಿಂಬಿ' ಚಳವಳಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳು (3 R's) ಯಾವುವು?
ಉತ್ತರ: ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳೆಂದರೆ: ೧) ರಿಡ್ಯೂಸ್ (Reduce) - ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ೨) ರೀಯೂಸ್ (Reuse) - ಬಿಸಾಡದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಸುವುದು, ಮತ್ತು ೩) ರೀಸೈಕಲ್ (Recycle) - ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಮರುಬಳಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಮಾದರಿ ಎಂಥದ್ದು?
ಉತ್ತರ: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮಗೆ ಬಂದ ಪತ್ರಗಳ ಲಕೋಟೆಗಳ (Envelopes) ಹಿಂಭಾಗದ ಖಾಲಿ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆ ಕಾಗದವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಮರುಬಳಕೆ (Reuse) ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಮಾವಳ್ಳಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಾರಣವೇನು?
ಉತ್ತರ: ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ದಿನಂಪ್ರತಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾವಿರಾರು ಟನ್ ಕಸವನ್ನು ನಗರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಂಡೂರು, ಮಾವಳ್ಳಿಪುರ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಲಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳ ಬಳಿ ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟು ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಟ್ಟು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಯೋಧ ಎಚ್.ಎಸ್. ದೊರೆಸ್ವಾಮಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಲಾರಿಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೬: ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ರದ್ದಿ ಕಾಗದದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಉತ್ತರ: ಅಮೆರಿಕದ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ನೂರಾರು ಟನ್ ರದ್ದಿ ಕಾಗದಗಳನ್ನು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ (Thermal Power Plants) ಉರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಆವಿಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಟ್ಟ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಬೂದಿಯಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೭: ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ (E-Waste) ಎಂದರೆ ಏನು? ಅದರ ಅಪಾಯಗಳೇನು?
ಉತ್ತರ: ಹಳೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮೊಬೈಲ್, ಬ್ಯಾಟರಿ, ಟಿವಿ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದರಸ, ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ, ಸೀಸದಂತಹ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿಷಕಾರಿ ಲೋಹಗಳಿದ್ದು, ಇವು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಸೇರಿದರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಂತಹ ಭೀಕರ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೮: ಹಸಿಕಸ ಮತ್ತು ಒಣಕಸದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
ಉತ್ತರ: ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆಗಳು, ಆಹಾರದಳಿಕೆ, ಎಲೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೊಳೆಯುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು 'ಹಸಿಕಸ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕವರ್, ಗ್ಲಾಸ್, ರದ್ದಿ ಕಾಗದ, ಬ್ಯಾಟರಿ, ಲೋಹದ ಡಬ್ಬಿಗಳಂತಹ ಕೊಳೆಯದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು 'ಒಣಕಸ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೯: ಸುಧಾರಿತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಎಷ್ಟು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಸುಧಾರಿತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೫ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ೧) ಹಸಿಕಸ, ೨) ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ೩) ರದ್ದಿ ಕಾಗದ, ೪) ಗ್ಲಾಸ್/ಗಾಜಿನ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ೫) ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ. ಇವುಗಳನ್ನು ಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧೦: ಮನೆ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಕಸ ತಗ್ಗಿಸಲು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಎರಡು ಸರಳ ಉಪಾಯಗಳು ಯಾವುವು?
ಉತ್ತರ: ೧) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸ್ವಂತ ಬಟ್ಟೆ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಮೂಲಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾರಿ ಬ್ಯಾಗ್ಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತರುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು, ೨) ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಹಸಿಕಸವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಪೈಪ್ ಡಸ್ಟ್ಬಿನ್ ಮೂಲಕ ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
೮. ೫ ಅಂಕದ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್' (Toxic Trade) ಎಂದರೇನು? ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಡ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಸವನ್ನು ತಳ್ಳುವ ಕುತಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ, ವಿಷಕಾರಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕಚಡಾ ಮತ್ತು ಹಡಗಿನ ಗಿಲೀಜುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಅತಿಯಾದ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಹಣದ ಆಸೆ ತೋರಿಸಿ ಬಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಡಗುಗಳ ಮೂಲಕ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಕುತಂತ್ರಕ್ಕೆ 'ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್' (Toxic Trade) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶವು ತನ್ನ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಹಡಗು 'ಜೆ ಎಸ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೂ'ವನ್ನು ಗುಜರಾತಿನ ಅಲಾಂಗ್ ಬಂದರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಒಡೆಯಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿತ್ತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನ ಕಟ್ಟಡ ಕುಸಿತದ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ, ಪಾದರಸ ಹಾಗೂ ಡಯಾಕ್ಸಿನ್ನಂತಹ ಭೀಕರ ವಿಷಕಾರಿ ಅಂಶಗಳಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅಮೆರಿಕದ ಯಾವುದೇ ೫೦ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೆಲ ಲಾಭಕೋರ ಕಂಪನಿಗಳು ಆ ಕಚಡಾವನ್ನು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ತಂದು ಕರಗಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಲಾಭ ಗಳಿಸಿದವು. 'ಗ್ರೀನ್ಪೀಸ್'ನಂತಹ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂತಹ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಕಸದ ಮೂಲ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಮನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ.
ಉತ್ತರ: ನಗರ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮದ ಕಸದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಮೂಲತಃ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಾಯಗಳು:
೧) ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಕೈಚೀಲವನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಮೂಲಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾರಿ ಬ್ಯಾಗ್ಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತರುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು.
೨) ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಬಳಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು ಬರುವುದು.
೩) ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ರದ್ದಿ ಕಾಗದ ಹಾಗೂ ಕ್ಯ his ಲೆಂಡರ್ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ನೀಡುವುದು.
೪) ಹಸಿಕಸವನ್ನು (ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆ, ಆಹಾರ) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಪೈಪ್ ಡಸ್ಟ್ಬಿನ್ ಅಥವಾ ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಮನೆತೋಟಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
೫) ಒಣಕಸಗಳಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿ, ಶಾಂಪೂ ಸ್ಯಾಷೆ, ಹಳೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬ್ಯಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಒಣಕಸ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡುವುದು. ಈ ಮೂಲಕ ಶೇಕಡಾ ೮೦ ರಷ್ಟು ಕಸವು ಬೀದಿಗೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಬಹುದು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಡಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಸದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರವು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾವಿರಾರು ಟನ್ ಕಸವನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲು ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ನಗರದ ಕಸವನ್ನು ಮಾವಳ್ಳಿಪುರ, ಮಂಡೂರು, ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರದ ಗುಡ್ಲಹಳ್ಳಿ, ಆನೇಕಲ್ನ ಬಗ್ಗನ ದೊಡ್ಡಿಯಂತಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಲಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಯ್ದು ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟು ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ಹಳ್ಳಿಗಳ ವಾತಾವರಣ ನರಕಸಮಾನವಾಯಿತು. ದುರ್ವಾಸನೆ, ಈ ನೊಣಗಳ ಹಾವಳಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎಚ್. ಎಸ್. ದೊರೆಸ್ವಾಮಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಕಸದ ಲಾರಿಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಉಗ್ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಈ 'ನಿಂಬಿ' ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ವಾರ್ಡ್ನಲ್ಲೂ ಕಸ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಹಾಗೂ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಚಾಲನೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಕಸದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಹೇಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಸದ್ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕ್ಕೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮಗೆ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಗಳ ಲಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಸಾಡದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಹಿಂಭಾಗದ ಖಾಲಿ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ 'ಸರಳ ಜೀವನ, ಉನ್ನತ ವಿಚಾರ' ತತ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಅತಿಯಾದ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ (Consumerism) ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಜೀವನವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮದ್ದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅನಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಖರೀದಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದರೆ (Reduce) ಹಾಗೂ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಸಾಡದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಸಿದರೆ (Reuse) ಕಸದ ಭೀಕರ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಹಾದಿ ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೇನು?
ಉತ್ತರ: ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳು:
೧) ವರ್ಗೀಕರಣ (Segregation): ಕಸವನ್ನು ಹಸಿ, ಒಣ, ಗ್ಲಾಸ್, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಎಂದು ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು.
೨) ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ: ಬೋಸ್ಟನ್ನಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಟನ್ ರದ್ದಿ ಕಾಗದವನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ನೀರಿನ ಆವಿಯಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೩) ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಳಕೆ: ಕಸ ಸುಟ್ಟ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಬೂದಿಯಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೪) ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ (Methane Gas): ಹಸಿಕಸವನ್ನು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಯಿಸಿ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಅಡುಗೆಗೆ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ಗೆ ಬಳಸುವುದು.
೫) ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ (Recycling): ಗ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು. ಇಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಕಸವನ್ನು ಶಾಪದಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.
೯. ೧೦ ಅಂಕದ ದೀರ್ಘ ಮಾದರಿ ಉತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಕಸ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಹೇಗೆ' ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿ.
ಉತ್ತರ:
೧. ಪೀಠಿಕೆ:
ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನ ಅಪರಿಮಿತ ಆಸೆ, ಆಡಂಬರದ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 'ಕಸದ ಬೆಟ್ಟ'ಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದೆ. ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ತಮ್ಮ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಬಂಧ 'ಕಸ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಹೇಗೆ' ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೨. ಜಾಗತಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಹಾಗೂ 'ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್':
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಸವನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಬಡ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ 'ವಿಷಕಾರಿ ವ್ಯಾಪಾರ' (Toxic Trade) ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ವಾಹಕ ಹಡಗನ್ನು ಭಾರತದ ಅಲಾಂಗ್ ಬಂದರಿಗೆ ತಂದು ಒಡೆಯಲು ಸಂಚು ಹೂಡಿದ್ದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನ ನಂಜುಪೂರಿತ ಕಟ್ಟಡ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೊಂಡು ತಂದಿದ್ದು ಜಾಗತಿಕ ಶೋಷಣೆಗೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮೊಬೈಲ್ನಂತಹ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ, ಪಾದರಸದಂತಹ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.
೩. ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಹಾಗೂ 'NIMBY' ಚಳವಳಿ:
ನಗರಗಳ ಕಸವನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರುವುದರ ವಿರುದ್ಧ 'ನಿಂಬಿ' (NIMBY - Not In My Back Yard) ಅಂದರೆ 'ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬೇಡ' ಎಂಬ ಜಾಗತಿಕ ಚಳವಳಿ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮಂಡೂರು, ಮಾವಳ್ಳಿಪುರ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎಚ್. ಎಸ್. ದೊರೆಸ್ವಾಮಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಗರು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಕಸದ ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸಿತು.
೪. ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ೩ 'ಆರ್' (3 R's) ಸೂತ್ರಗಳು:
ಕಸದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಮಣಿಸಲು ಲೇಖಕರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಹಂತದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಅ) ಕಸ ತಗ್ಗಿಸುವುದು (Reduce): ಅನಗತ್ಯ ಖರೀದಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಯಾಷೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
ಆ) ಮರುಬಳಕೆ (Reuse): ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಗದ, ಲಕೋಟೆ ಹಾಗೂ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಿಸಾಡದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಸುವುದು.
ಇ) ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ (Recycle): ಹಸಿಕಸದಿಂದ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವುದು, ಒಣಕಸ, ಗ್ಲಾಸ್ ಹಾಗೂ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು.
೫. ಉಪಸಂಹಾರ:
ಕಸದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕೇವಲ ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕರು ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ದೂರುವುದು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜದ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಕಸವನ್ನು ಹಸಿ ಮತ್ತು ಒಣಕಸವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು 'ಕಸ ರಕ್ಕಸ'ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಮನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಸದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಲೇಖಕರು ನೀಡಿರುವ ೧೦ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ:
೧. ಪೀಠಿಕೆ:
ಕಸದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲು ಮೂಲ ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಂದ ದಿನಂಪ್ರತಿ ಹೊರಬೀಳುವ ವಿಂಗಡಿಸದ ತ್ಯಾಜ್ಯ. ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗೃಹಿಣಿ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪಾಲಿಸಬಹುದಾದ ೧೦ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
೨. ಕಸ ನಿಯಂತ್ರಣದ ೧೦ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನಿಯಮಗಳು:
೧) ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಜಾಗೃತಿ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾರಿ ಬ್ಯಾಗ್ಗಳನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಹೊಸ ವಸ್ತು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಕವರ್ಗಳನ್ನು ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಬರುವುದು.
೨) ಸ್ವಂತ ಬಟ್ಟೆ ಚೀಲ ಬಳಕೆ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಮನೆಯಿಂದಲೇ ಬಟ್ಟೆಯ ಚೀಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
೩) ರದ್ದಿ ಕಾಗದ ಜೋಡಣೆ: ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಹಾಳೆಗಳು, ಕವರ್ಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ರದ್ದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ನೀಡುವುದು.
೪) ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಟ್ಟುಗಳ ಬಳಕೆ: ಟೆಟ್ರಾಪ್ಯಾಕ್, ಕಾರ್ಟನ್ ಬಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಮರುಬಳಕೆಗೆ ನೀಡುವುದು.
೫) ಶಾಂಪೂ ಸ್ಯಾಷೆ ಹಾಗೂ ಟ್ಯೂಬ್ಗಳ ಸಂಗ್ರಹ: ಒಮ್ಮೆ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಶಾಂಪೂ ಪೊಟ್ಟಣಗಳು, ಖಾಲಿ ಟೂತ್ ಪೇಸ್ಟ್ ಟ್ಯೂಬ್, ಬ್ರಷ್ಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಡುವುದು.
೬) ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಖಾಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳು, ಎಣ್ಣೆ ಕವರ್ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಸಾಡದೆ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು.
೭) ಹಸಿಕಸದ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆ: ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆ, ಎಲೆ, ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿತ್ತಲಿನ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗುಂಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಪೈಪ್ ಡಸ್ಟ್ಬಿನ್ಗೆ ಹಾಕಿ ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
೮) ಗ್ಲಾಸ್/ಗಾಜಿನ ವಸ್ತುಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ: ಒಡೆದ ಗಾಜಿನ ಲೋಟ, ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಕೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಗರಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ನೀಡುವುದು.
೯) ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಹಳೆಯ ಮೊಬೈಲ್, ಬ್ಯಾಟರಿ, ವೈರ್ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಸದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸದೆ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ನೀಡುವುದು.
೧೦) ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಜಾಗೃತಿ: ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್ ಹಾಗೂ ಮೆಡಿಕಲ್ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ/ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ನೀಡುವುದು.
೩. ಉಪಸಂಹಾರ:
ಈ ಹತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬವೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದರೆ ನಗರಸಭೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಶೇಕಡಾ ೮೦ ರಷ್ಟು ಕಸದ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆ ಎನ್ನುವುದು ಸೇವೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: 'ನಿಂಬಿ' (NIMBY) ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಸ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಚಳವಳಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
ಉತ್ತರ:
೧. ಪೀಠಿಕೆ:
ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಾಪವೆಂದರೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ. 'ನಿಂಬಿ' (NIMBY - Not In My Back Yard) ಅಂದರೆ 'ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬೇಡ' ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಶಬ್ದವಲ್ಲ, ಅದು ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಶಕ್ತಿಯುತ ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಸರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.
೨. 'ನಿಂಬಿ' ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವೈಚಿತ್ರ್ಯ:
ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಹಾಗೂ ಬಲಶಾಲಿ ವರ್ಗಗಳು ತಮ್ಮ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಸವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಸದ ದುರ್ವಾಸನೆ ಹಾಗೂ ರೋಗರುಜಿನಗಳನ್ನು ತಾವಿphon ಸಹಿಸದೆ, ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಬಡವರ, ದಲಿತರ ಅಥವಾ ರೈತರ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ತಳ್ಳುತ್ತವೆ. 'ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಲಿ, ಕಸ ಬೇರೆಯವರ ಹಿತ್ತಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ' ಎಂಬ ಈ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೇ ನಿಂಬಿ ಚಳವಳಿ.
೩. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಸ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಂಡೂರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ:
ಐಟಿ-ಬಿಟಿ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರತಿದಿನದ ಸಾವಿರಾರು ಟನ್ ಕಸವನ್ನು ಮಂಡೂರು, ಮಾವಳ್ಳಿಪುರ, ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರದ ಗುಡ್ಲಹಳ್ಳಿಗಳ ಬಳಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ವಿಷಪೂರಿತವಾಯಿತು, ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸತ್ತವು. ಈ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ವೃದ್ಧ ಸ್ವಾ his ತಂತ್ರ್ಯ ಯೋಧ ಎಚ್.ಎಸ್. ದೊರೆಸ್ವಾಮಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ಕಸದ ಲಾರಿಗಳನ್ನು ತಡೆದರು. ಇದು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ 'ನಿಂಬಿ' ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಯಿತು.
೪. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು:
ಮಂಡೂರು ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ:
ಅ) ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರ ಕಸದ ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಹಸಿ ಮತ್ತು ಒಣಕಸ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿತು.
ಆ) ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಕಸ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಇ) ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ತಯಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.
೫. ಮುಕ್ತಾಯ:
'ನಿಂಬಿ' ಚಳವಳಿಯು ಪರಿಸರ ನ್ಯಾಯದ (Environmental Justice) ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕಸ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅದರ ವಿಲೇವಾರಿಯ ನೋವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಕಸವನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲೇ ತಗ್ಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
೧೦. ಪಾಠದಿಂದ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಜೀವನ ಸಂದೇಶ (Life Message)
'ಕಸ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಹೇಗೆ' ಪ್ರಬಂಧವು ನಮಗೆ ನೀಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜೀವನ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ - ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎನ್ನುವುದು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ದೈನಂದಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರಗಳನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ 'ಮೂರು ಆರ್' (Reduce, Reuse, Recycle) ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಕಸಕ್ಕೆ ನಾವೇ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿ, ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಕಸವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ನಾಡು ಮತ್ತು ಭೂಮಿತಾಯಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.
೧೧. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಕೊನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (Textbook Exercises Q&A)
ಅ) ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ:
೧. 'ಕಸ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಹೇಗೆ' ಪ್ರಬಂಧದ ಲೇಖಕರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಈ ಪ್ರಬಂಧದ ಲೇಖಕರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿ ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆ.
೨. 'NIMBY' ಎಂಬುದರ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪವೇನು?
ಉತ್ತರ: 'NIMBY' ಎಂಬುದರ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ 'Not In My Back Yard' (ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಡ).
೩. ಕಸ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೂರು 'ಆರ್' (3 R's) ಸೂತ್ರಗಳು ಯಾವುವು?
ಉತ್ತರ: ರಿಡ್ಯೂಸ್ (Reduce - ತಗ್ಗಿಸುವುದು), ರೀಯೂಸ್ (Reuse - ಮರುಬಳಕೆ) ಮತ್ತು ರೀಸೈಕಲ್ (Recycle - ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆ).
೪. ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ರದ್ದಿ ಕಾಗದದಿಂದ ಏನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಉತ್ತರ: ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ರದ್ದಿ ಕಾಗದವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ನೀರಿನ ಆವಿಯಿಂದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೫. ಮಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಸದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಹಿರಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎಚ್. ಎಸ್. ದೊರೆಸ್ವಾಮಿಯವರು.
ಆ) ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ:
೧. 'ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್' (Toxic Trade) ಎಂದರೆ ಏನು?
ಉತ್ತರ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಷಕಾರಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಸಾಯನಿಕಗಳು ಹಾಗೂ ಹಡಗಿನ ಗಿಲೀಜುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸದೆ, ಬಡ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿ ಸುರಿಯುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಚಿಗೆ 'ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಡ್' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
೨. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಕಾಗದವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು?
ಉತ್ತರ: ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತಮಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಗಳ ಲಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಸಾಡದೆ, ಅವುಗಳ ಹಿಂಭಾಗದ ಖಾಲಿ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಗದವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ನಂತರವೇ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
೩. ಹಸಿಕಸದಿಂದ ಮನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಬಹುದು?
ಉತ್ತರ: ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆಗಳು, ಹಣ್ಣಿನ ಉಳಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮನೆ ಹಿತ್ತಲಿನ ಪೈಪ್ ಡಸ್ಟ್ಬಿನ್ಗೆ ಅಥವಾ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗುಂಡಿಗೆ ಹಾಕಿ ಕೊಳೆಯಿಸಿ, ಮನೆತೋಟದ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.
ಇ) ಎಂಟು-ಹತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿ:
೧. ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಮನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ೫ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
ಉತ್ತರ: ೧) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸ್ವಂತ ಬಟ್ಟೆ ಚೀಲವನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾರಿ ಬ್ಯಾಗ್ಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು.
೨) ರದ್ದಿ ಕಾಗದ, ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಕವರ್ಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ನೀಡುವುದು.
೩) ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಹಸಿಕಸವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
೪) ಶಾಂಪೂ ಸ್ಯಾಷೆಗಳು, ಟೂತ್ ಪೇಸ್ಟ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಹಾಗೂ ಒಣ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬ್ಯಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಒಣಕಸ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡುವುದು.
೫) ಒಡೆದ ಗ್ಲಾಸ್ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು.