ಖಾಂಡವವನ ದಹನ - ಪಂಪ

 

ಖಾಂಡವವನ ದಹನ - ಪಂಪ

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೈಪಿಡಿ

ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ - ಬಿ.ಎ. ೩ನೇ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್

೧. ಪಾಠದ ಪರಿಚಯ (Introduction)

'ಖಾಂಡವವನ ದಹನ' ಪ್ರಸಂಗವು ಆದಿಕವಿ ಪಂಪನು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯವಾದ 'ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯಂ' (ಪಂಪಭಾರತ) ಕಾವ್ಯದ ಐದನೆಯ ಆಶ್ವಾಸದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬಿ.ಎ. ೩ನೇ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್‌ನ 'ಕಲಾ ಕನ್ನಡ-೩' ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'ಘಟಕ-೨: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ'ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗವು, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರ ನೆರವಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಇಡೀ ಖಾಂಡವ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡುವ ಭೀಕರ ಘಟನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ 'ಅಭಿವೃದ್ಧಿ' ಅಥವಾ 'ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ'ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗ ಹಾಗೂ ಜೀವಸಂಕುಲದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಈ ಕಾವ್ಯಭಾಗವು ಅತ್ಯಂತ ಜ್ವಲಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

೨. ಲೇಖಕರ ಪರಿಚಯ (Author Introduction - Pampa)

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ 'ಯುಗಪ್ರವರ್ತಕ' ಹಾಗೂ 'ಆದಿಕವಿ' ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ ಪಂಪನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೦೨ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಇವನ ತಂದೆ ಅಭಿರ his/ಅಭಿರಾಮದೇವ (ಭೀಮಪ್ಪಯ್ಯ), ತಾಯಿ ಅಬ್ಬಣಬ್ಬೆ. ಇವನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ವೆಂಗಿಮಂಡಲ. ಇವನ ಧರ್ಮ ಜೈನಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಗುರು ದೇವೇಂದ್ರಮುನಿ. ವೇಮುಲವಾಡದ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶದ ರಾಜನಾದ ಎರಡನೆಯ ಅರಿಕೇಸರಿಯ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಂಪನು ಕವಿಯಾಗಿಯೂ, ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದನು.

ಪಂಪನ ಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಗಳು:
೧. ಆದಿಪುರಾಣ: ಜೈನಧರ್ಮದ ಪ್ರಥಮ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವೃಷಭದೇವ (ಆದಿನಾಥ)ರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿವುಳ್ಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಂಪೂ ಕೃತಿ.
೨. ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯಂ (ಪಂಪಭಾರತ): ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪೋಷಕರಾಜ ಅರಿಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, 'ಲೌಕಿಕ' ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.

ಪಂಪನ ಬಿರುದುಗಳು: 'ಕವಿತಾಗುಣಾರ್ಣವ', 'ಸರಸ್ವತೀ ಮಣಿಹಾರ', 'ಸಂಸಾರ ಸಾರೋದಯ', 'ಆದಿಕವಿ', 'ನಾಡೋಜ'. ಪಂಪನು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಾರ್ಗ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡದ ದೇಸಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳಿಸಿ 'ಪಂಪಶೈಲಿ'ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ನಾಗರಾಜ ಕವಿಯು 'ಪಂಪನೊರ್ವನೆ ಸತ್ಕವಿ' ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.

೩. ಪಾಠದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Background of the Lesson)

ಪಾಂಡವರು ಖಾಂಡವಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅದನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿದೇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನಗೆ ತೀವ್ರ ಹಸಿವಾಗಿದೆ (ಅಜೀರ್ಣ ರೋಗ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ) ಎಂದೂ, ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ತನಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು, 'ಖಾಂಡವವನವು ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯವಾದ ವನವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದ್ರನ ಗೆಳೆಯನಾದ ತಕ್ಷಕ ನಾಗನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯಲು ಇಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ಬದ್ಧನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನು ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸದಂತೆ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಗಾಣ್ಡೀವ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ 'ಶರಪಂಜರ' (ಬಾಣಗಳ ಪಂಜರ) ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿಯು ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿನಾಶದಿಂದ ತಕ್ಷಕನ ಮಗ ಅಶ್ವಸೇನ (ಕ್ರೋಧವಿಷ) ಬಟಾಬಯಲಾಗಿ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಹಗೆ ಸಾಧಿಸಲು ಕರ್ಣನ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

೪. ಸರಳ ವಿವರಣೆ / ಸಾರಾಂಶ (Simple Explanation / Summary)

೧. ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಖಾಂಡವವನವು ಸಾಧಾರಣ ವನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರನು ಅದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭದ್ರವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು. ದೇವತೆಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಖೇಚರರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರನ ಹೆಂಡತಿ ಶಚೀದೇವಿಯು ವನದಲ್ಲಿ ಚೂತ (ಮಾವು) ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಯಲು ಬಂದಾಗ, ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದ್ರನು ಅವಳನ್ನೂ ತಡೆದು ಸೂಕ್ತ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ್ದನು. ಅಂತಹ ಬಿಗಿಯಾದ ಕಾವಲು ಖಾಂಡವವನಕ್ಕಿತ್ತು.
೨. ಅಗ್ನಿಯ ಆರ್ಭಟ ಹಾಗೂ ದಹನ: ಅರ್ಜುನನ ಅಭಯ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅಗ್ನಿಯು ಬೃಹತ್ ರೂಪ ತಾಳಿ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಂದನ, ಕರ್ಪೂರ, ಲವಂಗ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ಬಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ದಟ್ಟ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಜ್ವಾಲೆಯು ಕಬಳಿಸಿತು. ಸಪ್ತಾರ್ಚಿ (ಅಗ್ನಿ) ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಕರಂದ ಹಾಗೂ ರಸವನ್ನು ಆಪೋಶನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
೩. ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ವಿನಾಶ: ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಆನೆ, ಸಿಂಹ, ಜಿಂಕೆ, ನವಿಲು, ಗಿಳಿ ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ವನಚರ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕರಗಿ ನೀರಾದವು. ಗರ್ಭಿಣಿ ಮೃಗಗಳು, ಚಿಗುರು ತಿಂದ ನವಿಲುಗಳು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವು.
೪. ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಕಾಳಗ ಹಾಗೂ ಶರಪಂಜರ: ತನ್ನ ವನ ಸುಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಇಂದ್ರನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಸಪ್ತಸಮುದ್ರಗಳ ನೀರನ್ನು ಮುಗಿಲಲ್ಲಿ ತಂದು ಮಳೆ ಸುರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಗಾಣ್ಡೀವದಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಬಾಣಗಳ ಶರಪಂಜರ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಒಂದು ಹನಿಯೂ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ತಡೆದನು.
೫. ಸರ್ಪಗಳ ವಿನಾಶ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮ: ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿದ್ದ ತಕ್ಷಕ ನಾಗನ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹಾವಿನ ಸಂತಾನ ಉರಿದು ಬೂದಿಯಾಯಿತು. ಅಗ್ನಿಯು ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು, ಗಾಣ್ಡೀವವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಿರೀಟವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಇಂದ್ರನು ಅರ್ಜುನನ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ 'ಕಿರೀಟಿ' ಎಂಬ ಅಭಿದಾನ ನೀಡಿದನು.

೫. ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳು (Main Themes)

• ಪ್ರಕೃತಿ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದುರಂತ: ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ ಎಂಬ ಸುಂದರ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ)ಕ್ಕಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದಿನ ಪರಿಸರ ವಿನಾಶ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಾರ್ಥ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
• ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಚನ ಪರಿಪಾಲನೆ: ಅರ್ಜುನನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ (ಅಗ್ನಿಗೆ) ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಂದ್ರನಂತಹ ದೇವೇಶನನ್ನೇ ಎದುರಿಸಿ ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮ ಮೆರೆಯುತ್ತಾನೆ.
• ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದ ನಾಶ: ಕಾಡನ್ನು ಸುಡುವುದರಿಂದ ಕೇವಲ ಮರಗಿಡಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವೇ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲಿದೆ.

೬. ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯ (Characters Introduction)

• ಅರ್ಜುನ (ವಿಜಯ/ಕಿರೀಟಿ): ಪಾಂಡವರ ಮಧ್ಯಮ, ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿ. ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ನೀಡಿ, ಇಂದ್ರನ ಮಳೆಯನ್ನು ಶರಪಂಜರದಿಂದ ತಡೆದ ಕಥಾನಾಯಕ.

• ಅಗ್ನಿದೇವ (ಅನಲ/ಪಾವಕ): ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿದವನು.

• ಇಂದ್ರ (ಮಘವ/ಬಳಾರಿ): ದೇವತೆಗಳ ರಾಜ. ಖಾಂಡವವನದ ರಕ್ಷಕ. ತನ್ನ ವನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರೂ ಅರ್ಜುನನ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಸೋತು, ಮೆಚ್ಚಿ 'ಕಿರೀಟಿ' ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿದವನು.

• ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ (ಮುರಾರಿ): ಅರ್ಜುನನ ಸಖ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ. ಅಗ್ನಿಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದವನು.

• ಶಚೀದೇವಿ (ಪೌಲೋಮಿ): ಇಂದ್ರನ ಮಡದಿ. ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ಹೂವು-ಚಿಗುರು ಕೊಯ್ಯಲು ಬಂದು ಇಂದ್ರನಿಂದ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದವಳು.

• ತಕ್ಷಕ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಸೇನ: ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಗರಾಜ ತಕ್ಷಕ. ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಪಾರಾದ ಇವನ ಮಗ ಅಶ್ವಸೇನನು ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಹಗೆ ಸಾಧಿಸಿ ಕರ್ಣನ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.

೭. ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ (Glossary / Vocabulary)

ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ	ಕಠಿಣ ಪದ	ಪದಗಳ ಅರ್ಥ
೧	ಖಾಂಡವವನ	ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಮೃದ್ಧ ಅರಣ್ಯ
೨	ಅನಲ / ಪಾವಕ / ದಹನ	ಬೆಂಕಿ / ಅಗ್ನಿದೇವ
೩	ಮಘವ / ಬಳಾರಿ / ಪುರಂದರ	ಇಂದ್ರದೇವ
೪	ಚೂತ	ಮಾವಿನ ಮರ
೫	ವಲ್ಲರಿ	ಬಳ್ಳಿ / ಲತೆ
೬	ಪಲ್ಲವ	ಚಿಗುರೆಲೆ
೭	ಶರಪಂಜರ	ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಂಜರ/ಛಾವಣಿ
೮	ಖೇಚರರು	ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ದೇವಯೋನಿಯವರು
೯	ಸಪ್ತಾರ್ಚಿ	ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳುಳ್ಳ ಅಗ್ನಿ
೧೦	ಖಗ / ನಭಶ್ಚರ	ಪಕ್ಷಿ
೧೧	ಮೃಗ	ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿ / ಜಿಂಕೆ
೧೨	ನಾಗರಖಂಡ	ಹಾವಿನ ಸಂತಾನ / ಸರ್ಪಗಳ ಭಾಗ

೮. ೨ ಅಂಕದ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಅಗ್ನಿಯು ಯಾರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದನು? ಏಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಅಗ್ನಿದೇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ತನಗೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ದುರಜೀರ್ಣ ರೋಗವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತೀವ್ರ ಹಸಿಕೆಯನ್ನು ತಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ತನಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡುವಂತೆ ಅರ್ಜುನನ ಸಹಾಯ ಕೋರಿದನು.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಖಾಂಡವವನದ ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗಿತ್ತು?

ಉತ್ತರ: ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಇಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಖೇಚರರ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಾವಲು ಕಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ವನದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯಾಗಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಅರ್ಜುನನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು?

ಉತ್ತರ: ಅಗ್ನಿಯು ವನವನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಂದ್ರನು ಸಮುದ್ರಗಳ ನೀರನ್ನು ತಂದು ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ನಂದಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಗಾಣ್ಡೀವ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕಾಶ ಇಡೀ ಆವರಿಸುವಂತೆ ಬಾಣಗಳ 'ಶರಪಂಜರ' ನಿರ್ಮಿಸಿ ಒಂದು ಹನಿಯೂ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ತಡೆದನು.

೯. ೫ ಅಂಕದ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಖಾಂಡವವನ ದಹನದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವ ಸಂಕುಲಕ್ಕಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಅಗ್ನಿಯು ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಂದನ, ಕರ್ಪೂರ, ಮಾವು, ಲವಂಗ ಮುಂತಾದ ಸುಂದರ ವೃಕ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಉರಿದು ಬೂದಿಯಾದವು. ಮರಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಗರ್ಭಿಣಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ನವಿಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿಂಹ-ಆನೆಗಳು ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವು. ವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಕಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಇದು ಮಾನವನ ಸ್ವಾರ್ಥ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಹಾರವನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.

೧೦. ೧೦ ಅಂಕದ ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರ

ಪ್ರಶ್ನೆ: 'ಖಾಂಡವವನ ದಹನ' ಪ್ರಸಂಗವು ಸಾಂಕೇತಿಸುವ ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದುರಂತವನ್ನು ಕುರಿತು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.

ಉತ್ತರ: ಪಂಪನ 'ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯಂ' ಕಾವ್ಯದ 'ಖಾಂಡವವನ ದಹನ' ಪ್ರಸಂಗವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿರದೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಕಾವ್ಯಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಘಟನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಯ ಹಸಿವನ್ನು ತಣಿಸುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಇಡೀ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಬಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಂಪನು ಖಾಂಡವವನದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿ, ಚಂದನ, ಕರ್ಪೂರ, ಲವಂಗ, ಜಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷಗಳಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಆನೆ, ಸಿಂಹ, ಜಿಂಕೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅಗ್ನಿಯ ಆರ್ಭಟಕ್ಕೆ ಈ ಸಮೃದ್ಧ ವನವು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಯಿತು. ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ರೆಕ್ಕೆ ಸುಟ್ಟು ಬಿದ್ದವು; ಗರ್ಭಿಣಿ ಮೃಗಗಳು ನರಳುತ್ತ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟವು; ಸರ್ಪಗಳ ಕುಲವೇ ವಿನಾಶಗೊಂಡಿತು. ಅರ್ಜುನನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ 'ಶರಪಂಜರ'ವು ಇಂದ್ರ ಸುರಿಸಿದ ಮಳೆಯನ್ನೂ ತಡೆದು, ವನದ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಉರಿದು ಬೂದಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.

ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ 'ಅಭಿವೃದ್ಧಿ', 'ನಗರೀಕರಣ' ಹಾಗೂ 'ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ'ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ತತ್ಕಾಲದ ಸ್ವಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ-ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜೀವಸಂಕುಲದ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ (Global Warming), ಮಳೆಯ ಅಭಾವ, ಪ್ರವಾಹ ಹಾಗೂ ಓಜೋನ್ ಪದರದ ಹಾನಿಯಂತಹ ಭೀಕರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಖಾಂಡವವನದ ದಹನವು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೆ ಎಂತಹ ವಿನಾಶಕಾರಿ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

೧೧. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬರೆಯುವ ವಿಧಾನ (Exam Answering Tips)

೧. ಕವಿ ಮತ್ತು ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ: ಪ್ರಬಂಧ ರೂಪದ ಹಾಗೂ ೫ ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಬರೆಯುವಾಗ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕವಿ ಪಂಪ, ಕೃತಿ 'ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯಂ' ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ೨-೩ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು.

೨. ವಿಷಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ (ಉದಾ: ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅಗ್ನಿಯ ದಹನ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ವಿನಾಶ, ಶರಪಂಜರ) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕು.

೩. ಕಾವ್ಯದ ಸಾಲುಗಳ ಬಳಕೆ: ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ 'ಅಲರಂ ನೋಯಿಸದೆಂಯ್ಯಾನ್...', 'ಶರಪಂಜರಮಂ ಪಡೆದಂ...' ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯಭಾಗದ ಪದಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

೪. ಉಪಸಂಹಾರ: ಉತ್ತರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಸಮಕಾಲೀನ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯ ಕುರಿತು ನಿಕಟವಾಗಿ ಉಪಸಂಹರಿಸಬೇಕು.

೧೨. ಪಾಠದಿಂದ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಸಂದೇಶ (Lessons / Messages)

• ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ: ನಿಸರ್ಗವನ್ನು ಸುಡುವುದು ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸುವುದು ಸುಲಭ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಕರ್ತವ್ಯ.

• ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಸರ್ಗಪೂರಕವಾಗಿರಬೇಕು: ನಿಸರ್ಗವನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಟ್ಟು ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾನವ ಕುಲಕ್ಕೇ ವಿನಾಶ ತರುತ್ತದೆ.

• ವಚನ ಭ್ರಷ್ಟರಾಗದಿರುವುದು: ರಾಜ ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಉನ್ನತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಜುನನ ಪಾತ್ರವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

೧೩. ಸ್ವಂತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Personal / Critical Analysis)

ಪಂಪನು 'ಖಾಂಡವವನ ದಹನ' ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಅರ್ಜುನನ ಅಸದೃಶ ಪರಾಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಗಾಣ್ಡೀವದ ವೀರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಗ್ನಿಯ ಭೀಕರತೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿ ನರಳುವ ನಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಜನಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಪನು ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ನಿಸರ್ಗ ನಾಶದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿರುವುದು ಇಂದಿನ ಪರಿಸರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅರ್ಜುನನ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ತೃಪ್ತಿ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ನಿರಪರಾಧಿ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬಲಿಯು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಷಾದವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

೧೪. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಗಳು

ಎರಡು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (೨ ಅಂಕಗಳು)

೧) ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಳಿದವನು ಯಾರು? ಏಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಳಿದವನು ಅಗ್ನಿದೇವನು. ತನಗೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಅಜೀರ್ಣ ರೋಗವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಸುದೀರ್ಘ ಹಸಿಕೆಯನ್ನು ತಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಜುನನ ಬಳಿ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು.

೨) ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದವರು ಯಾರು?

ಉತ್ತರ: ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಇಂದ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ದೇವತೆಗಳು, ಉದ್ಧತರಾದ ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಖೇಚರರು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು.

೩) ಇಂದ್ರನ ಮಡದಿ ಯಾರು? ಖಾಂಡವ ವನಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬಂದಿದ್ದಳು?

ಉತ್ತರ: ಇಂದ್ರನ ಮಡದಿ ಶಚೀದೇವಿ (ಪೌಲೋಮಿ). ಅವಳು ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಮಾವಿನ ಮರ (ಚೂತ) ಹಾಗೂ ಅಶೋಕ ಬಳ್ಳಿಯ ಸುಂದರ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಸೋಗೆಮುಡಿಯಲ್ಲಿ (ಕೂದಲಿನಲ್ಲಿ) ಮುಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದಿದ್ದಳು.

೪) ಶಚೀದೇವಿಗೆ ಇಂದ್ರ ಕೊಟ್ಟ ಶಿಕ್ಷೆ ಏನು?

ಉತ್ತರ: ಶಚೀದೇವಿಯು ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ಹೂವು-ಚಿಗುರು ಕೊಯ್ದು ಕಾವಲಿನ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಇಂದ್ರನು ಅವಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನೂ ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಅವಳನ್ನು ಗದರಿ ವನದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಳಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದನು.

೫) ಖಾಂಡವ ವನದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಮಡದಿ ಹೇಗೆ ವಿಹರಿಸಿದಳು?

ಉತ್ತರ: ಇಂದ್ರನ ಮಡದಿ ಶಚೀದೇವಿಯು ಖಾಂಡವವನದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮನಸೋತು, ವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾವಿನ ಮರ ಹಾಗೂ ಅಶೋಕ ಬಳ್ಳಿಯ ನವಿರಾದ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿ-ಸಂತೋಷಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ವಿಹರಿಸಿದಳು.

ಐದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (೫ ಅಂಕಗಳು)

೧) ಅಗ್ನಿಯು ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ದಾನರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಯಸಿದ್ದು ಏಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಅಗ್ನಿದೇವನಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಅಜೀರ್ಣ ರೋಗ ಮತ್ತು ತಡೆಯಲಾರದ ಹಸಿವು ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಆ ಹಸಿವನ್ನು ತಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಚಂದನ, ಕರ್ಪೂರ, ಲವಂಗ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಖಾಂಡವವನವು ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಖಾಂಡವವನವು ಇಂದ್ರನ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ದಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಬಂದು, ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ದಾನರೂಪದಲ್ಲಿ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದನು.

೨) ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಾಶವಾದವು?

ಉತ್ತರ: ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ಆವರಿಸಿದಾಗ ವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಂಹಗಳು, ಕರಡಿಗಳು, ಕಾಡುಕೋಣಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಕಸ್ತೂರಿ ಮೃಗಗಳು, ಆನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾವಿನ ಸಂತಾನಗಳು ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ನವಿಲುಗಳು, ಗಿಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ವನಚರ ಜೀವಸಂಕುಲವೆಲ್ಲವೂ ಉರಿದು ಕರಗಿ ನೀರಾದವು.

೩) ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಉರಿಯ ಪರಿ ಹೇಗಿತ್ತು?

ಉತ್ತರ: ಅಗ್ನಿಯು ಖಾಂಡವವನಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಇಡೀ ಆಕಾಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದವು. ಚಂದನ, ಕರ್ಪೂರ, ಲವಂಗ, ಜಾಯಿ ಹಾಗೂ ತಮಾಲ ವೃಕ್ಷಗಳ ರಸವನ್ನು ಆಪೋಶನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಪ್ತಾರ್ಚಿಯ ಬೆಂಕಿಯು ಧಗಧಗನೆ ಉರಿಯಿತು. ಬೆಂಕಿಯ ಭೀಕರ ಶಾಖಕ್ಕೆ ವನದ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಕೊರಗಿದವು. ದಟ್ಟವಾದ ಹೊಗೆಯು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕರುಣಾಜನಕ ಕಿರುಚಾಟದೊಂದಿಗೆ ಇಡೀ ಅರಣ್ಯವು ಭಸ್ಮೀಕೃತವಾಯಿತು.

೪) ನಿಸರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪದ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಖಾಂಡವವನವು ಇಂದ್ರನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ಗರ್ವದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಾಗಲಿ, ಗಾಳಿಯಾಗಲಿ ವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಕಾವಲಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ವಚನ ಪರಿಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಇಡೀ ನಿಸರ್ಗದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಬೆಂಕಿ ಇಟ್ಟರು. ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಪರಾಕ್ರಮದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರಪರಾಧಿ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ವೃಕ್ಷ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮಾನವನು ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುವ ಕ್ರೂರ ದಾಳಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

೫) ಹಾವಿನ ಸಂತಾನ ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ದಹನಗೊಂಡಿತು? ವಿವರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ಚಂಡಮಾರುತದಂತೆ ಆವರಿಸಿದಾಗ, ವನದ ಪಾತಾಳ ಹಾಗೂ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನಾಗರಖಂಡಗಳು (ಸರ್ಪಗಳ ಕುಲ) ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾಗರಖಂಡಗಳು ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ, ಉರಿದು ಕರಿದಾಗಿ ಕರಕಲಾದವು. ಆ ದಹನದಲ್ಲಿ ನಾಗರಾಜನಾದ ತಕ್ಷಕನ ಕುಟುಂಬವು ನಾಶವಾಯಿತು. ಆದರೆ ತಕ್ಷಕನ ಮಗನಾದ ಅಶ್ವಸೇನ ನಾಗನು ಹೇಗೋ ಪಾರಾಗಿ, ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಹಗೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಮುಂದೆ ಕರ್ಣನ ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿ ಸರ್ಪಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ರೂಪ ತಳೆದನು.

ಹತ್ತು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (೧೦ ಅಂಕಗಳು)

೧) ಖಾಂಡವವನದ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ವನ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.

ಉತ್ತರ: ಪಂಪಕವಿಯು 'ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯಂ' ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಾಂಡವವನದ ವನ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

೧. ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು: ಖಾಂಡವವನವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವೂ ಸುಂದರವೂ ಆದ ನಂದನವನವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಚಂದನ (ಶ್ರೀಗಂಧ), ಕರ್ಪೂರ, ಲವಂಗ, ಮಾವು (ಚೂತ), ಅಶೋಕ, ಹಿಂತಾಲ, ತಾಳಿ ಹಾಗೂ ತಮಾಲ ವೃಕ್ಷಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದವು. ಸುವಾಸರಿತ ಹೂವುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿ-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಮರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸುಂದರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದವು.

೨. ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಪತ್ತು: ವನದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡು, ಪ್ರಚಂಡ ಸಿಂಹಗಳು, ಕರಡಿಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಿಂಕೆಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಗರ್ಭಿಣಿ ಮೃಗಗಳು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳನ್ನು ಸಾಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

೩. ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲ: ಗಿಳಿಗಳು, ಕೋಗಿಲೆಗಳು, ನವಿಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮರಗಳ ರೆಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಇಂಪಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ನವಿಲುಗಳು ಕೇಕೆ ಹಾಕುತ್ತ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

೪. ಸರ್ಪಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನ: ಖಾಂಡವವನವು ನಾಗರಾಜನಾದ ತಕ್ಷಕ ಹಾಗೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಪಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವನ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಜೀವಸಂಕುಲವು ಅಗ್ನಿಯ ಉರಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಬೂದಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಪಂಪನು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಾಯಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

೨) ಖಾಂಡವವನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂವಾದದ ಸೊಗಸನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಖಾಂಡವವನ ದಹನದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅಗ್ನಿಯು ಹಸಿವನ್ನು ತಣಿಸಲು ವನವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸಂವಾದವು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವೂ ರಾಜನೈತಿಕ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದೂ ಆಗಿದೆ.

೧. ಅರ್ಜುನನ ಅಭಯ: ಅಗ್ನಿಯು ತನಗೆ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯೋಚಿಸದೆ 'ಅಸ್ತು' ಎಂದು ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

೨. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅಗ್ನಿಯ ಮರವೇಷದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಅರ್ಜುನಾ, ಈ ವನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ವನವಲ್ಲ. ಇದು ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ವನ. ಇಂದ್ರನ ಮಿತ್ರ ತಕ್ಷಕ ನಾಗನು ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕಾಯಲು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಕಾವಲಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದ್ರನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಈ ವನವನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ನೀಡುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ' ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

೩. ಅರ್ಜುನನ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ತೇಜಸ್ಸು: ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. 'ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಒಮ್ಮೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ತಪ್ಪಬಾರದು. ಇಂದ್ರನೇ ಬರಲಿ, ದೇವತೆಗಳೇ ಬರಲಿ, ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಯೇ ಸೀರುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಗಾಣ್ಡೀವವನ್ನು ಏರಿಸಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನ ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಅವನಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂವಾದವು ಅರ್ಜುನನ ವೀರತ್ವ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಚಾಣಕ್ಯತನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

೩) ಖಾಂಡವವನ ಸಂಕೇತಿಸುವ ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶವನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉತ್ತರ: ಪಂಪನ 'ಖಾಂಡವವನ ದಹನ' ಪ್ರಸಂಗವು ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಮಾನವನ ಸ್ವಾರ್ಥ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಕೇತಿಕ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ.

೧. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ವಿನಾಶ: ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ 'ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ'ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅಂದರೆ, ಯಾವುದೇ ವಿಶಾಲ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿನಾಶವಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

೨. ಜೀವಸಂಕುಲದ ಬಲಿ: ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ತತ್ಕಾಲದ ಆಸೆ, ಹಸಿವು ಹಾಗೂ ವಚನಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗಿಡಮರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಪಗಳು ಉರಿದು ಭಸ್ಮವಾದಂತೆ, ಇಂದಿನ ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜೀವಿಗಳು ನಿರಾಶ್ರಿತವಾಗುತ್ತಿವೆ.

೩. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಸಹಾಯಕತೆ: ಅರ್ಜುನನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ 'ಶರಪಂಜರ'ವು ಇಂದ್ರನ ಮಳೆಯನ್ನೂ ತಡೆದಂತೆ, ಇಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವಯಂ-ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ (Self-healing) ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ತಡೆದು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾವ್ಯಭಾಗವು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾನವ ಕುಲಕ್ಕೇ ಕಂಟಕ ಕಾದಿದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

೪) ನಿಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ವಿನಾಶದ ಹಿಂದಿರುವ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ವಿನಾಶದ ಅಂಚನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

೧. ಅರಣ್ಯ ನಾಶ (Deforestation): ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ನಗರಗಳು, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಗಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನ (Habitat)ವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

೨. ಕೀಟನಾಶಕ ಹಾಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆ: ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಗೂ ಕೀಟನಾಶಕ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳು, ಕಾಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ನಶಿಸುತ್ತಿವೆ.

೩. ಮೊಬೈಲ್ ಟವರ್ ವಿಕಿರಣ (Radiation): ಮೊಬೈಲ್ ಟವರ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಅತ್ಯಧಿಕ ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ (Sparrow) ಯಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡು ಅವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

೪. ಬೇಟೆಯಾಟ ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆ: ಆನೆ ದಂತ, ಹುಲಿ ಚರ್ಮ, ಜಿಂಕೆ ಕೊಂಬು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

೫. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹಾಗೂ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಹಸುಗಳು, ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಜಲಚರಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿವೆ. ಖಾಂಡವವನ ದಹನದಂತೆ ಇಂದಿನ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ವನ್ಯಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬೂದಿ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

೫) ಖಾಂಡವವನದ ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕವಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ?

ಉತ್ತರ: ಪಂಪಕವಿಯು 'ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯಂ' ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಾಂಡವವನದ ಬಿಗಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಅಭೇದ್ಯವಾದ ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೊಗಸಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

೧. ಇಂದ್ರನ ಕಾವಲು: ಖಾಂಡವವನವು ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ವನವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದ್ರನು ವನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು, ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ಧತರಾದ ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಖೇಚರರನ್ನು ಕಾವಲಿಟ್ಟಿದ್ದನು.

೨. ನಿಸರ್ಗಕ್ಕೂ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ಕಾವಲು: ಈ ವನಕ್ಕೆ ಇಂದ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗಾಳಿಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಾಗಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊಂದು ದಟ್ಟವಾದ ವೃಕ್ಷಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ಭದ್ರವಾದ ಕಾವಲು ಅಲ್ಲಿತ್ತು.

೩. ಶಚೀದೇವಿಯ ಪ್ರಸಂಗ (ಕಾವಲಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟು): ಒಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾದ ಶಚೀದೇವಿಯು (ಪೌಲೋಮಿ) ಖಾಂಡವವನದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಳು. ಅವಳು ವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ಬಳ್ಳಿಯ ನವಿರಾದ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು ತನ್ನ ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಡಿದುಕೊಂಡಳು. ಕಾವಲಿನ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿ ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೆಂದೂ ನೋಡದೆ ಅವಳನ್ನು ಗದರಿ ವನದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಳಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದನು. ಅಷ್ಟೊಂದು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾದ ಕಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಖಾಂಡವವನಕ್ಕಿತ್ತು ಎಂದು ಕವಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.