ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ ಚ. ಸರ್ವಮಂಗಳ
ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ
೧. ಪದ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಕವಿ ಪರಿಚಯ
ಕವಿ ಪರಿಚಯ: ಚ. ಸರ್ವಮಂಗಳ ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ನವ್ಯ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡು ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಕವಯಿತ್ರಿ ಚ. ಸರ್ವಮಂಗಳ ಅವರು ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಮೈತ್ರಿ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಮಾಧ್ಯಮ' ಎಂಬ ಮುಕ್ತವೇದಿಕೆಯ ಸಂಚಾಲಕಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕವಿತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ: 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯು ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚನ್ನಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ 'ಜೋಳದಹಾಳು' ಎಂಬ ಕಾಡು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಮತ್ತು ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ (ಮಾತಂಗಿ/ಆದಿಶಕ್ತಿ) ದೇವತೆಯ ಮೂಲ ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬದಲಾದ ಸ್ವರೂಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕವಯಿತ್ರಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಾಡಿನ ಭಯ, ದಿಗಿಲು, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪವಾಡಸದೃಶ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಗರೀಕರಣ, ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಪರಿಸರ ನಾಶ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕೃತಕವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕವಿತೆ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
೨. ಮೂಲ ಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಚರಣವಾರ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾವಾರ್ಥ
ನುಡಿ ೧: ಬಾಲ್ಯದ ಪಯಣ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡದ ಪರಿಸರ
ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಮನೆದೇವತೆಯ ದರ್ಶನ,
ಪಯಣವೆತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ರೊಟ್ಟಿ ಬುಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು,
ಚನ್ನಗಿರಿಯಿಂದ ಮೂರು ತಾಸಿನ ಹಾದಿ ಜೋಳದಹಾಳು
ಕಾಡು: ಬಿದಿರು ಮೇಳೆ ತುಂಬಿದ ಕಾಡ ಸೀಮೆ: ಅಡಿ
ಇಟ್ಟಲೆಲ್ಲ ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತ: ನಡುವೆ ಗುಡ್ಡ:
ನೆತ್ತಿಗೊಂದು ಗುಡಿ: ಒಳಗೊಂದು ಹುತ್ತ: ಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ
ಗುಡ್ಡವೇ ಉಸಿರೆಳೆಯುವಂತೆ ಗಾಳಿ ಸುಯ್ಯಾಟ;
ನಿಂತ ಲಂಗೋಟಿ ಅಗಲದಲ್ಲಿ ನಭಕ್ಕೆ ಹುಯ್ಯಾಲಿಡುವ
ಗಾಳಿಮರ, ಇದಕ್ಕೊತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಬಾಳೆಕಲ್ಲು ಸಿದ್ಧನ ಬೆಟ್ಟ
ದೆವ್ವ ಹೊಕ್ಕವರ ಬಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೌದ್ರಾವತಾರಿ.
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕವಯಿತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ರೊಟ್ಟಿ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಚನ್ನಗಿರಿಯಿಂದ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಜೋಳದಹಾಳಿನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ'ಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ನೆನಪನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಮೆಳೆಗಳು, ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತಗಳು, ನಡುಗುಡ್ಡದ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೊಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗೊಂದು ಹುತ್ತವಿತ್ತು. ಗಾಳಿಯ ಅಬ್ಬರ, ನಗಣ್ಯ ಲಂಗೋಟಿಯಷ್ಟು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಸವಾಲೆಸೆಯುವ ಗಾಳಿಮರ ಹಾಗೂ ದೆವ್ವ ಬಿಡಿಸುವ ರೌದ್ರಾವತಾರಿ ಸಿದ್ಧನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಭೀಕರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ನುಡಿ ೨: ಕಾಡಿನ ದಿಗಿಲು ಮತ್ತು ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮನ ಉದ್ಭವ
ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಹೊಕ್ಕರೂ ಕಾಡು ದಿಗಿಲು ಪ್ರತಿಸಲವೂ
ದారಿತಪ್ಪಬಹುದೆಂದು. ಬಿದಿರುಮಳೆಯ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ
ಸವರುತ್ತ ಗಿಡ ಗಂಟಿಗಳ: ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹಾದಿ,
ಹೊತ್ತುಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತು ಹಾಕಿ ಕಂಡ ಹುತ್ತಗಳಿಗೆ,
ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ ಬೆದರಿದ ಎತ್ತುಗಳ, ಬಾಲ ತಿರುಪಿ
'ಉಧೋ' ಎಂದು ಬೊಬ್ಬೆ ಹಾಕಿ, ಬೆದರಿಸಿ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ,
ಗುಡ್ಡ ಹತ್ತಿ ಗುಡಿಗೆ, ಹಾಡಹಗಲಲ್ಲೂ ಕತ್ತಲು
ಮಗುಚ his ತಂತಿದ್ದ ಗುಡಾರದೊಳಗೆ ಅಮ್ಮ ಒಲ್ಲದೆ
ಹೊರಜಗತ್ತು, ಹುತ್ತ ಹೊಕ್ಕ ಮಾತಾಯಿ,
ಕುಲ ಗೋತ್ರ ನಾಮ ರೂಪ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಹೊಕ್ಕು ಹುತ್ತ
ಆದಳು ಕುಕ್ಕಡದ, ಬಡಿದು ಬರಗಾಲ, ತಿಂದೂ ಬಿದಿರಕ್ಕಿ
ರಕ್ತಭೇದಿ ವಾಂತಿ - ತುತ್ತಾದಾಗ ಜನ, ಊರಗೌಡನ
ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ತಾಯಿ ನೀಡಿದಳು ತಾನಿರುವ ಸುಳಿವು.
ಭಾವಾರ್ಥ: ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಹೋದರೂ ಆ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಬಹುದೆಂಬ ಭಯವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಿದಿರು ಗಂಟಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಾ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಬೆದರಿದ ಎತ್ತುಗಳ ಬಾಲ ತಿರುಚಿ, 'ಉಧೋ ಉಧೋ' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೆದರಿಸಿ ಗುಡ್ಡ ಹತ್ತಬೇಕಿತ್ತು. ಹಗಲಲ್ಲೂ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಆ ಗುಡಿಯೊಳಗಿನ ಹುತ್ತದಲ್ಲಿ 'ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ' (ಆದಿಶಕ್ತಿ/ಮಾತಂಗಿ) ಕುಲ-ಗೋತ್ರ-ನಾಮ-ರೂಪವಿಲ್ಲದೆ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಳು. ಹಿಂದೆ ಜಾತಿಗೆಟ್ಟ ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಅಕ್ಕಿ ತಿಂದ ಜನ ರಕ್ತಭೇದಿಗೆ ತುತ್ತಾದಾಗ, ಊರ ಗೌಡನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ತಾನು ಹುತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಸುಳಿವು ನೀಡಿದ್ದಳು.
ನುಡಿ ೩: ನಾಗರಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಗುಡಿ ನಿರ್ಮಾಣ
ಕಾಡ ಹೊಕ್ಕ ಗೌಡ, ತೊಳಲಿ ಬಳಲಿ ಬಯಸಿ ಬಂದಾಗ ಗುಡ್ಡದ ನೆತ್ತಿಗೆ,
ಕಂಡ: ಆಡುತ್ತಿದ್ದವೆರಡು ಮಿಡಿನಾಗರ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಮಿರ್ರನೆ ಮಿಂಚುತ್ತ;
ನಡುವೆ ಹುತ್ತ; ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಸುತ್ತು ಹಾಕಿ ಹೆಡೆಎತ್ತಿದ್ದ ತಾಯಿ ನಾಗರ;
ನೋಡು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೊಕ್ಕವು ಅವು ಹುತ್ತವ
ಕಂಡವು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೂವು.
'ನಿನ್ನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಉಧೋ' ಎಂದು ಅಡ್ಡ ಬಿದ್ದ ಗೌಡ.
ಗುಡಿ ಎದ್ದಿತು ಅಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ಕಲ್ಲುಗುಂಡು
ಪರಶುರಾಮನ ರೂಪ ಕಾಪಾಡಲು ತಾಯಮಾನ;
ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತಳು ಕಲ್ಲಾಗಿ ಅಮ್ಮನರೂಪದ ಮಾತಂಗಿ.
ಭಾವಾರ್ಥ: ಗೌಡನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿ ಬಳಲಿ ಗುಡ್ಡದ ನೆತ್ತಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಎಳೆಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಿಡಿನಾಗರಗಳು ಆಡುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ತಾಯಿ ನಾಗರ ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಸುತ್ತು ಹಾಕಿ ಹೆಡೆ ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಕಂಡಿತು. ನೋಡನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವು ಹುತ್ತವನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು. ಗೌಡನು 'ಉಧೋ' ಎಂದು ಅಡ್ಡಬಿದ್ದನು. ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿ ಎದ್ದಿತು. ಪರಶುರಾಮನ ರೂಪ ಕಾಯಲು ಕಲ್ಲುಗುಂಡು ಹಾಗೂ ತಾಯಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತಂಗಿ ಕಲ್ಲಾಗಿ ನಿಂತಳು.
ನುಡಿ ೪: ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಭಯ
ಜಾತ್ರೆಗೆ ನೆರೆದಂತೆ ನಮ್ಮ ಕುಲಜನ ಬೆರೆತು,
ಬಿಟ್ಟು ಬೀಡು, ಒಲೆ ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದರು ಕೆರೆ ಬಳಿ
ಅಮ್ಮನೊಲಿಯಲೆಂದು ಪಾಯಸ ನೈವೇದ್ಯ: ಮಾತಂಗಿ
ಪರಶುರಾಮರಿಗೆ ಕುರಿ ಕೋಳಿಗಳ ಜೀವದೋಕುಳಿ,
ಆರ್ಪಿಸಿದ್ದನ್ನು ಅಟ್ಟುಂಡು ರಾತ್ರಿ ತಂಗಿ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದೆವು.
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಗಾಡಿ ಹೂಡಿ, ನೀಡಿದವರ ನಿಜವ
ಬಲ್ಲ ಆದಿಶಕ್ತಿ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ ಹುದುಗಿ
ಹುತ್ತದೊಳಗೆ ಹರಿದು ಹಾವಾಗಿ ಹರಸುತ್ತಾಳೆ
ಹೆಡೆಯಾಡಿಸಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಹೊತ್ತು.
ತೊಟ್ಟ ಲಂಗ ಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಾನು ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದೇ
ಇಲ್ಲ. ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ ಭಯ ದಿಗಿಲಿನ ಗುಪ್ತ ತಾಣ ನನಗೆ.
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಲಬಾಂಧವರೆಲ್ಲಾ ಕೆರೆಯ ಬಳಿ ಬಿಡುಬಿಟ್ಟು, ಒಲೆ ಹೂಡಿ ಪಾಯಸದ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾತಂಗಿ ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮರಿಗೆ ಕುರಿ-ಕೋಳಿಗಳ ಜೀವದೋಕುಳಿಯ ಬಲಿ ನೀಡಿ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹುತ್ತದೊಳಗಿನ ತಾಯಿ ಹಾವಾಗಿ ಹೊರಬಂದು ಹೆಡೆಯಾಡಿಸಿ ಹರಸುತ್ತಾಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಆ ಕಾಡಿನ ಬಿದಿರು ಮುಳ್ಳುಗಳಲ್ಲಿ ಲಂಗ ಹರಿಯದೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡವೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಯ-ದಿಗಿಲುಗಳ ಗೂಡಾಗಿತ್ತು.
ನುಡಿ ೫: ಮಾವನ ಸಾವಿನ ಕಹಿ ಘಟನೆ
ದಾದ ವರ್ಷವೂ ಬೀಡು ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ, ಹಣತೆ ಹಚ್ಚಲು
ಹೊರಟ ಮಾವನೊಂದಿಗೆ ಗುಡಿ ಹೊಕ್ಕೆ ನಾನು,
ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಹೊರಳಿಸಿದೆ ಕಣ್ಣು. ಕಾಣಬಹುದೇ ಹುತ್ತ
ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಹಾವು ಆಡುವ ಮಿಡಿನಾಗರ?
ಬೆದರಿದವಳ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಹೊರಬಂದ ಮಾವ.
ಗುಡಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೊಂದು ದೈತ್ಯ ಮಳೆ, ಎಂದೋ ಹುಲಿಯೊಂದು ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದು
ಸತ್ತಿತ್ತಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಾದಿ ಕಾಣದೆ ಅದರೊಟ್ಟಿಗಿದ್ದ ಹುತ್ತ.
ಅದರೊಳಗಿದ್ದ ಹಡೆ ಮಾತ್ರ ಎತ್ತಿ ಬುಸುಗುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದ ಸರ್ಪ,
ಉಕ್ಕು ಕತ್ತರಿಸುವಷ್ಟು ಹರಿತ ಅದರ ನೋಟ,
ಬೆದರಿ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಹಿಡಿದೆ ಮಾವನ್ನ ಬಿದ್ದೆವು ಹಿಡಿತತಪ್ಪಿ ನೆಲಕ್ಕೆ.
ಸರನೆ ಮುಚ್ಚಿ ಹೆಡೆ ಹುತ್ತದೊಳಗೆ ಹರಿಯಿತು ಹಾವು.
ಮೇಲೆದ್ದರೂ ನಾನು ಬಿದ್ದ ಮಾವ ಏಳಲಿಲ್ಲ.
ಹುಯ್ಯಾಲಿಟ್ಟೆ. ಒಲೆ ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದ ನಮ್ಮವರೆಲ್ಲ ಬಂದರು ಓಡೋಡಿ.
ಸಾಗಿಸಿದರು ಮಾವನನ್ನ ಚನ್ನಗಿರಿಗೆ.
ಭಾವಾರ್ಥ: ಪ್ರತಿವರ್ಷದಂತೆ ಒಮ್ಮೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲು ಹೊರಟ ಮಾವನ ಜೊತೆ ಕವಯಿತ್ರಿ ಕತ್ತಲ ಗುಡಿಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕರು. ಅಲ್ಲಿ ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಹಾವಿನ ನೋಟಕ್ಕೆ ಹೆದರಿದ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮಾವನನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ, ಇಬ್ಬರೂ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸರ್ಪವು ಹುತ್ತದೊಳಗೆ ಸರನೆ ಹರಿಯಿತು. ಆದರೆ ಬಿದ್ದ ಮಾವ ಮತ್ತೆ ಏಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಾವ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಈ ಘಟನೆ ತೀವ್ರ ಆಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.
ನುಡಿ ೬: ಕಾಲದ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿ
ಸಾಗಿತು ನನ್ನ ಪಯಣ. ಚನ್ನಗಿರಿಯಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ
ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೈಸೂರು. ಸರಿಯಿತು ಕಾಲ.
ಮೈಸೂರು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ,
ಹುಲಿಮೇಲೆ ಚಂಡಮುಂಡರ ರುಂಡ ಹೊತ್ತ ಈ ಅಮ್ಮ
ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಹುತ್ತದೊಳ ಹೊಕ್ಕ ಆ ಅಮ್ಮನ ನೆನಪು.
ಆಗಾಗ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಾನಲಿಯಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ; ಜೋಳದಹಾಳು
ಕಾಡುಗುಡ್ಡ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಂಧ: ಅಪಾರ ಬೆಲೆಯ
ಹಾವಿನ ಪೊರೆಗಳು, ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು.
ಚಿನ್ನದ ತುಣುಕು: ಗಣಿ ನಿರ್ಮಾಣ,
ಹಾದಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾಡುಗುಡ್ಡದ ವೃತ್ತಾಂತ,
ಮನೆ ದೇವತೆಯ ಭಂಡಾರವೆಂದು ಅತ್ತೆ ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಭೂತಿ,
ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡದ ವಾಸನೆಯ.
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಪಯಣ ಚನ್ನಗಿರಿಯಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಮೈಸೂರಿಗೆ ಸಾಗಿತು. ಮೈಸೂರಿನ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ಕಾಡಿನ ಹುತ್ತದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಮ್ಮನ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಗಳು ಬಂದವು: ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಗಂಧದ ಮರಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಚಿನ್ನದ ತುಣುಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಗಣಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಹೊರಬಿದ್ದಿತು.
ನುಡಿ ೭: ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪದ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೃತಕೀಕರಣ
ಒಂದು ದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಮ್ಮ ಪಯಣ ಅಲ್ಲಿಗೆ.
ಮೂಕಳಾದೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡು.
ಯಾವ ಮಾಯಾದಂಡ ತಗುಲಿತೋ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ!
ಪಗಡೆ ಹಾಸಿನ ಹಸಿರು ಚೌಕಳಿಯೊಳಗೆ
ಅಗೆದು ಉತ್ತ ಭತ್ತದ ತೆನೆಯ ತುಯ್ಯಾಟ; ನಡುವೆ
ಹರಿದ ಹೆಬ್ಬಾವು ಹಾದಿ: ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹಿಂಡು ಹಿಂಡಾಗಿ
ಮೇಯುತ್ತಿದ್ದ ಕುರಿದನ; ಗುಡಿಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ,
ನಲ್ಲಿ: ಜಗಜಗಿಸುವ ಬೆಳ್ಳಿ ಮುಖವಾಡ ಹೊತ್ತ ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ;
ಮಂದಹಾಸ; ನೀಲಾಂಜನ; ಧರ್ಮಾವರದ ನೆರಿಗೆ;
ಗೋಲಕ; ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಗಂಟೆಗಳು: ಬೆಳ್ಳಿ ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳ ತೋರಣ:
ಹಗಲಲ್ಲೂ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ದೀಪ; ಕೆಂಪು ಮಕುಟ ತೊಟ್ಟ ದ್ವಿಜ,
ಬಲಿ ಪಡೆಯುವ ಮಾತಂಗಿ ಮುರುಕು ಜೋಪಡಿಯಲ್ಲಿ.
ಭಾವಾರ್ಥ: ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತೆ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೂಕರಾದರು. ಕಾಡಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ಹೆಬ್ಬಾವಿನಂತ ದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆಗಳು, ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಜಗಜಗಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು! ದೇವಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡ, ಧರ್ಮಾವರ ಸೀರೆ, ಕರೆಂಟ್ ದೀಪಗಳು, ತೂಗುವ ಗಂಟೆಗಳು, ಮಾವಿನೆಲೆಯ ಬೆಳ್ಳಿ ತೋರಣಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. ಮೂಲ ಮಾತಂಗಿ ಕೇವಲ ಮುರುಕು ಜೋಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಪಡೆಯುವ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಳು.
ನುಡಿ ೮: ವೃದ್ಧನ ಮಾರ್ಮಿಕ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖವಾಡದ ಸತ್ಯ
ತೇಗದ ಮೈಮಾಟ ಮಾರುದ್ದ ಬೆಳ್ಳಿ ಹೊಳಪಿನ
ಗಡ್ಡ ಬಿಟ್ಟು ನೆರಿನೆರಿಯಾದ ಮೊಗದಲ್ಲಿ ಚಿಮ್ಮಿಸಿದ ನಗೆ.
ಹುತ್ತ ಸವರಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದ ಮುಖವಾಡದತ್ತ ತೋರಿದಾಗ ಕೈ
ನಕ್ಕ: 'ಎಂದಾದ್ರೂ ಬಿತ್ತಿದ್ದುಂಟೇ ಕುಯ್ಯಲಾಗಿದ್ದುಂಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಸೇ?
ಈಗ ನೋಡು ಹೊತ್ತುಕಂತುವಾಗ ಏಳುತ್ತೆ ಗೋಧೂಳಿ,
ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಬೆಳೆಯೋದು ಮಾಗೋದು ಬೇಕವ್ವಾ ತಾಯಿಗೆ.
ಕಲಿತಿರೋ ನಮಗೆ ಗುಂಡಕಲ್ಲೇ ಪರಶುರಾಮ,
ಹುತ್ತಾನೇ ಪರಾಶಕ್ತಿ. ಕಲಿತ ಮಂದಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ಬೇಕು,
ತೋರಣ ಬೇಕು'. ನಂಬದ ನನ್ನ ನೋಡಿ ಮತ್ತೆ ನುಡಿದ:
'ಕುರಿ ಹಸು ಓಡಾಡೋ ಹಾದೀಲಿ
ಹುತ್ತ ಯಾಕೆ ಬೇಕು ಮಗಾ? ಅದಕ್ಕೆ ತಾಯಿ
ತೋರಿಸಿದಳು ತನ್ನ ಮೊಗ.....'
ಭಾವಾರ್ಥ: ತೇಗದ ಮರದಂತೆ ದೃಢವಾಗಿದ್ದ ವೃದ್ಧನೊಬ್ಬ ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾ ನಕ್ಕನು. 'ಕಲಿಯದ (ಮುಗ್ಧ) ಜನರಿಗೆ ಗುಂಡುಕಲ್ಲೇ ಪರಶುರಾಮ, ಹುತ್ತವೇ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಲಿವ (ಆಧುನಿಕ) ಜನರಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮುಖವಾಡ, ತೋರಣ, ಮೆರುಗು ಬೇಕು! ಕುರಿ-ದನಗಳು ಓಡಾಡುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹುತ್ತೇಕೆ ಬೇಕು ಎಂದು ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮುಖ ತೋರಿಸಿದಳು' ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
ನುಡಿ ೯: ಸಮಾಜದ ಧೋರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶೋಷಣೆ
ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ: 'ಕಾಸು ಬಿದ್ದ ಹುತ್ತಾನೇ ತೋಡಿದರು ಮಂದಿ
ಇನ್ನೂ ಕಬ್ಬಿಣ ಗಂಧದ ಕಾಡು ಬಿಟ್ಟಾರೇ ಕೂಸು?
ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಚಾಚದೆ. ದೋಚೋದಕ್ಕೆ ಮುಂದುಮಾಡಿದರೆ ಕೈ,
ತಾಯಿ ಏನು ಮಾಡ್ತಾಳೆ, ಕಾಲನೆರಿಗೆಚೆಲ್ಲಿ ನಗೋದು ಬಿಟ್ಟು?
ಮುಖವಾಡತೊಟ್ಟ ಮಂದಿ ತಮ್ಮತಪ್ಪ ಹೊಟ್ಟೇಲಿ ಹಾಕೋ ಅಂತ
ಅಮ್ಮಂಗೆ ಮುಖ ತೊಡಿಸಿದ್ರು. ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ರು. ಗಂಟೆ ತೂಗಾಡಿಸಿದ್ರು.
ಹಾದಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ರು ಕಾಡನ್ನೇ ಒಪ್ಪ ಮಾಡಿದ್ರು....
ಈಗ ಬಿಟ್ಟಿದೆ ಸರ್ಕಾರ ಕೆರೆಯಾಚೆಗೆ ಆರು ಹುಲಿಮರಿ,
ಕಾಡು ಬೆಳೆಸಬೇಕು ಅಂತ. ಗೊತ್ತಾ ಮಗೂ?'
ಹಾವು, ಹುಲಿ, ಸರ್ಕಾರ, ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆ, ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ ಮಾತಂಗಿ,
ಮಾವ, ಹೊತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದೆ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಅಂದೇ.
ಭಾವಾರ್ಥ: ವೃದ್ಧನು ಮುಂದುವರಿದು, 'ಹುತ್ತದ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಅದಿರು, ಚಿನ್ನ, ಗಂಧದ ಸಂಪತ್ತು, ಕಾಸು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಜನರು ಹುತ್ತವನ್ನೇ ತೋಡಿದರು. ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೋಚಿದರು. ತಮ್ಮ ದೋಚುವಿಕೆಯ ಪಾಪದ ತಪ್ಪನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ದೇವತೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ದೇವಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸಿ, ದೊಡ್ಡ ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಗಂಟೆ ತೂಗಾಡಿಸಿದರು! ಈಗ ಸರಕಾರ ಕಾಡು ಬೆಳೆಸಲು ಹುಲಿಮರಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ' ಎಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಪಟತನವನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಿದನು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಲೋಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕವಯಿತ್ರಿ ಅದೇ ದಿನ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
೩. ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳು
• ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಡುವಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಬಂಧ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ, ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡ, ಹುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕಾಡುಗಳೇ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಭಯ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬೆರಗಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಜಾನಪದ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಪದ್ಯವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
• ಆಧುನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶೋಷಣೆ: ನಗರೀಕರಣ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಅದಿರು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಗಂಧದ ಮರಗಳಿಗಾಗಿ ದೈವಿಕವೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹುತ್ತ ಮತ್ತು ಕಾಡನ್ನೇ ತೋಡಿ ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಕಟು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಪದ್ಯವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
• ಧರ್ಮದ ಕೃತಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ: ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಷ್ಠೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಭವ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ತೋರಣಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಮಾನವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶದ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವರಿಗೆ 'ಮುಖವಾಡ' ತೊಡಿಸಿದ್ದಾನೆಂಬ ವಿಡಂಬನೆ ಪದ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.
• ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪು ಮತ್ತು ಬದಲಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟ: ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಯ, ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಗೂಢತೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆದಂತೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಹೇಗೆ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಯಿತ್ರಿ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಮೂಲಕ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೪. ಪದ್ಯದ ವಿಸ್ತೃತ ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಚ. ಸರ್ವಮಂಗಳ ಅವರ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯು ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಹೇಗೆ ಕೃತಕವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕವಿತೆಯಾಗಿದೆ.
ಕವಯಿತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಜೋಳದಹಾಳಿನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ'ಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಡು ದಟ್ಟವಾದ ಬಿದಿರು ಮೆಳೆಗಳು, ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ನಡುಗುಡ್ಡದ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೊಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗಿದ್ದ ಹುತ್ತವೇ 'ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ' (ಆದಿಶಕ್ತಿ/ಮಾತಂಗಿ) ದೇವತೆಯ ಮೂಲ ಸನ್ನಿಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿಗೆಟ್ಟ ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಅಕ್ಕಿ ತಿಂದ ಜನ ರಕ್ತಭೇದಿಗೆ ತುತ್ತಾದಾಗ, ಊರ ಗೌಡನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ತಾಯಿ ಸುಳಿವು ನೀಡಿದ್ದಳು. ಗೌಡನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಎರಡು ಮಿಡಿನಾಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಹುತ್ತವನ್ನು ಸೇರಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಗೌಡನು 'ಉಧೋ' ಎಂದು ಅಡ್ಡಬಿದ್ದು ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು.
ಜನರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜಾತ್ರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯ ಬಳಿ ಬಿಡುಬಿಟ್ಟು, ಪಾಯಸದ ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಕುರಿ-ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿ ನೀಡಿ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹುತ್ತದೊಳಗಿನ ತಾಯಿ ಹಾವಾಗಿ ಹರಸುತ್ತಾಳೆಂಬ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿತ್ತು. ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡವು ಭಯ, ದಿಗಿಲು ಮತ್ತು ನಿಗೂಢತೆಯ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲು ಮಾವನೊಂದಿಗೆ ಗುಡಿ ಹೊಕ್ಕಾಗ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹಾವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆದರಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಮಾವ ತೀರಿಕೊಂಡ ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.
ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಕವಯಿತ್ರಿ ಬೆಳೆದು ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಮೈಸೂರಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಂಧದ ಮರಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿಗಳು ಬಂದವು. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತೆ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ದೃಶ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ದಟ್ಟ ಕಾಡು ಮಾಯವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ವಿಶಾಲ ರಸ್ತೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದವು. ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡ, ಧರ್ಮಾವರ ಸೀರೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಜಗಜಗಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಎದ್ದುನಿಂತಿತ್ತು! ಮೂಲ ಮಾತಂಗಿ ಕೇವಲ ಬಲಿ ಪಡೆಯುವ ಮುರುಕು ಜೋಪಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಳು.
ಅಲ್ಲಿದ್ದ ತೇಗದಂತಿದ್ದ ವೃದ್ಧನೊಬ್ಬ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಹಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಾನೆ: 'ಕಲಿಯದ (ಮುಗ್ಧ) ಜನರಿಗೆ ಗುಂಡುಕಲ್ಲೇ ಪರಶುರಾಮ, ಹುತ್ತವೇ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಲಿತ (ಆಧುನಿಕ) ಜನರಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮುಖವಾಡ ಮತ್ತು ತೋರಣಗಳು ಬೇಕು! ಹುತ್ತದ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಕಾಸು ಮತ್ತು ಅದಿರಿನ ಸಂಪತ್ತು ಕಂಡಾಗ ಜನರು ಹುತ್ತವನ್ನೇ ತೋಡಿದರು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೋಚಿದರು. ತಮ್ಮ ದೋಚುವಿಕೆಯ ಪಾಪವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅಮ್ಮ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ದೇವಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸಿ, ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು' ಎಂದು ಸಮಾಜದ ಕಪಟತನವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಹೀಗೆ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯು ಭಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಶೋಷಿಸಿ, ದೇವರಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನ ಕಪಟತನ ಹಾಗೂ ನೈಜ ದೈವಿಕತೆಯ ನಾಶವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗೃತ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
೫. ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ (Glossary)
ಪ್ರಮುಖ ಪದ ಅರ್ಥ / ವಿವರಣೆ
ಅಟಕ್ಕೆ ಅಡುಗೆ, ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು
ಹುಯ್ಯಾಲಿಡು ಚೀರಾಡು, ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಾಡು
ಭಂಡಾರ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪದ ಅರಿಶಿನ
ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿನ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡದ ಕಾವಲ ದೇವತೆ / ಮಾತಂಗಿ
ಮಿಡಿನಾಗರ ಎಳೆಯ ನಾಗರಹಾವು
ಕಂಗೆಡು ತತ್ತರಿಸು, ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ತಳಮಳಿಸು
ಕುರುಹು ಗುರುತು, ಸಂಕೇತ
ದಿಗಿಲು ಭಯ, ಆತಂಕ
ಮುಖವಾಡ ಕೃತಕ ಕವಚ, ನೈಜತೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಸಾಧನ
ಗೋಧೂಳಿ ಸಂಜೆ ದನಗಳು ಮೇದು ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ಸಮಯ
ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪೂಜಾರಿ
ವರದಿ / ವೃತ್ತಾಂತ ಸುದ್ದಿ, ಕಥನ
೬. ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಅ) ೨ ಅಂಕದ ೫ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ ಎಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕವಯಿತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು?
ಉತ್ತರ: 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ'ವು ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚನ್ನಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ 'ಜೋಳದಹಾಳು' ಎಂಬ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕವಯಿತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ರೊಟ್ಟಿ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಚನ್ನಗಿರಿಯಿಂದ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡದ ದೇವತೆಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ ದೇವತೆಯ ಉದ್ಭವ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು?
ಉತ್ತರ: ಹಿಂದೆ ಜಾತಿಗೆಟ್ಟ ಬರಗಾಲ ಬಂದು, ಬಿದಿರು ಅಕ್ಕಿ ತಿಂದ ಜನ ರಕ್ತಭೇದಿಗೆ ತುತ್ತಾದಾಗ, ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮು ಊರ ಗೌಡನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ತಾನಿರುವ ಸುಳಿವು ನೀಡಿದಳು. ಗೌಡನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಎಳೆಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡು ಮಿಡಿನಾಗರಗಳು ಹುತ್ತ ಸೇರಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಗೌಡನು 'ಉಧೋ' ಎಂದು ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡದ ವಾತಾವರಣ ಹೇಗೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡವು ಭಯ, ದಿಗಿಲು ಮತ್ತು ನಿಗೂಢತೆಯ ಗುಪ್ತ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತಗಳು, ಸುಯ್ಯಾಡುವ ಗಾಳಿ, ದೆವ್ವ ಹಿಡಿದವರನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಸಿದ್ಧನ ಬೆಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಹುತ್ತದೊಳಗೆ ಹಾವಾಗಿ ತಾಯಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಕವಯಿತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆತಂಕ ಹಾಗೂ ಬೆರಗನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಮಾವ ಹೇಗೆ ತೀರಿಕೊಂಡರು?
ಉತ್ತರ: ಒಮ್ಮೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲು ಮಾವನೊಂದಿಗೆ ಗುಡಿ ಹೊಕ್ಕಾಗ, ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುತ್ತದೊಳಗಿದ್ದ ಹಾವು ಹೆಡೆ ಎತ್ತಿ ಬುಸುಗುಟ್ಟಿತು. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಬೆದರಿದ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮಾವನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಾಗ ಇಬ್ಬರೂ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು. ಹಾವು ಹುತ್ತ ಹೊಕ್ಕಿತು; ಆದರೆ ಬಿದ್ದ ಮಾವ ಮತ್ತೆ ಏಳಲೇ ಇಲ್ಲ, ಅವರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: ಬದಲಾದ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧನು ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದನು?
ಉತ್ತರ: ವೃದ್ಧನು 'ಕಲಿಯದ (ಮುಗ್ಧ) ಜನರಿಗೆ ಗುಂಡುಕಲ್ಲೇ ಪರಶುರಾಮ, ಹುತ್ತವೇ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಲಿತ (ಆಧುನಿಕ) ಜನರಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ಬೇಕು! ಹುತ್ತದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದೋಚಿದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ತಪ್ಪನ್ನು ಅಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ದೇವರಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸಿದರು' ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
ಆ) ೫ ಅಂಕದ ೫ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕವಯಿತ್ರಿ ಚ. ಸರ್ವಮಂಗಳ ಅವರು ತಮಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡು ಬಿದಿರು ಮೆಳೆಗಳಿಂದ, ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆ ನಡುಗುಡ್ಡದ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೊಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗಿನ ಹುತ್ತವೇ ಅಮ್ಮನ (ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ) ನೆಲೆವೀಡಾಗಿತ್ತು.
ಜನರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕೆರೆಯ ಬಳಿ ಬಿಡುಬಿದ್ದು, ಪಾಯಸದ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, ಮಾತಂಗಿ ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮರಿಗೆ ಕುರಿ-ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿ ನೀಡಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹುತ್ತದೊಳಗಿನ ತಾಯಿ ಹಾವಾಗಿ ಹರಸುತ್ತಾಳೆಂಬ ಆಳವಾದ ಭಕ್ತಿ ಜನರಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವು ಕೃತಕ ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನಡುವಿನ ಮುಗ್ಧ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಮಾವನ ಸಾವಿನ ಪ್ರಸಂಗವು ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸುವ ತಿರುವು ಏನು?
ಉತ್ತರ: ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ ಎಂದರೆ ಭಯ ಮತ್ತು ದಿಗಿಲುಗಳ ಗೂಡಾಗಿತ್ತು. ಆ ಭಯ ನಿಜವಾಗುವಂತೆ ಒಮ್ಮೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲು ಮಾವನೊಂದಿಗೆ ಕತ್ತಲ ಗುಡಿಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಹುತ್ತದೊಳಗಿದ್ದ ಹಾವು ಹೆಡೆ ಎತ್ತಿ ಕತ್ತರಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿತು. ಬೆದರಿದ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮಾವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಮಾವ ಮತ್ತೆ ಏಳಲೇ ಇಲ್ಲ.
ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಆಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಗೂಢತೆ, ಸಾವು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಭಯಗಳು ಹೇಗೆ ಮಾನವನ ಅಸಹಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಘಟನೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕವಿತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಹಾಗೂ ಭಾವುಕ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೩: ಬದಲಾದ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕವಯಿತ್ರಿ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕವಯಿತ್ರಿ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಆಧುನಿಕತೆಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಆ ಸ್ಥಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ದಟ್ಟ ಕಾಡು, ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ, ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದವು.
ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡ, ಧರ್ಮಾವರ ಸೀರೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ತೂಗುವ ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಜಗಜಗಿಸುವ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಹಜ ದೈವಿಕತೆ ಮಾಯವಾಗಿ, ಅದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನ ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೪: ವೃದ್ಧನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕವಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕಹಿ ಸತ್ಯವೇನು?
ಉತ್ತರ: ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ತೇಗದಂತಿದ್ದ ವೃದ್ಧನ ಪಾತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾದ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧನು 'ಕಲಿಯದ (ಮುಗ್ಧ) ಜನರಿಗೆ ಗುಂಡುಕಲ್ಲೇ ಪರಶುರಾಮ, ಹುತ್ತವೇ ಪರಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಲಿತ ಜನರಿಗೆ ಆಡಂಬರದ ಮುಖವಾಡ ಬೇಕು' ಎಂದು ಸಮಾಜದ ಕಪಟತನವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಗಂಧದ ಸಂಪತ್ತು ಕಂಡಾಗ ಜನರು ಹುತ್ತವನ್ನೇ ತೋಡಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೋಚಿದರು. ಆ ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶದ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಚಾವಾಗಲು ಮತ್ತು ದೇವತೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ಮನ್ನಿಸಲಿ ಎಂದು ದೇವರಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸಿ ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು ಎಂದು ವೃದ್ಧನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೫: 'ಕಲಿತ ಮಂದಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ಬೇಕು' ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: 'ಕಲಿತ ಮಂದಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ಬೇಕು' ಎಂಬ ಸಾಲು ಕವಿತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಿಡಂಬನೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೈವವೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಗ್ಧ ಜನರಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹುತ್ತವೇ ಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆ ಪಡೆದ ಮಾನವನು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಶೋಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ಸಂಪತ್ತಿನ ಆಸೆಗೆ ಕಾಡನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಕಪಟತನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವರಿಗೆ ಸುಂದರ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ತೊಡಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ ಮಾನವನು ತನ್ನದೇ ಮುಖವಾಡದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ದೇವರಿಗೂ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಾಲು ಅತ್ಯಂತ ಚಾಟಿ ಬೀಸುವಂತೆ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಇ) ೧೦ ಅಂಕದ ೨ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು
ಪ್ರಶ್ನೆ ೧: 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯ ಮೂಲಕ ಚ. ಸರ್ವಮಂಗಳ ಅವರು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕೃತಿ ನಾಶ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ಕೃತಕೀಕರಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ? ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: ಚ. ಸರ್ವಮಂಗಳ ಅವರ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನೈಜ ಪವಿತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಕೀಕರಣವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿ ಗೊಳಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿತೆಯಾಗಿದೆ.
೧. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೈಜ ದೈವಿಕತೆ (ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪು):
ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡು ದಟ್ಟವಾದ ಬಿದಿರು ಮೆಳೆಗಳಿಂದ, ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡದ ನಡು ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯೊಳಗಿನ ಹುತ್ತವೇ 'ಕುಕ್ಕಡದಮ್ಮ' (ಆದಿಶಕ್ತಿ/ಮಾತಂಗಿ) ದೇವತೆಯ ಮೂಲ ಸನ್ನಿಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿಗೆಟ್ಟ ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿದ ದೇವತೆ ಹುತ್ತದೊಳಗೆ ಹಾವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ಜನರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಲೆ ಹೂಡಿ ಪಾಯಸ, ಕುರಿ-ಕೋಳಿಗಳ ಬಲಿ ನೀಡಿ ಮುಗ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜಗತ್ತು ಅಥವಾ ಆಡಂಬರವಿರಲಿಲ್ಲ.
೨. ಸಂಪತ್ತಿನ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶೋಷಣೆ:
ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು. ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಗಂಧದ ಮರಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಇವೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿತು. ಮಾನವನ ದುರಾಶೆಗೆ ಕಾಡು ಬಲಿಯಾಯಿತು. ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಆಳೆತ್ತರದ ಹುತ್ತಗಳನ್ನು ತೋಡಲಾಯಿತು, ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಶೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
೩. ಧರ್ಮದ ಕೃತಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ:
ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತೆ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಹಳೆಯ ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಯಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಜಗಜಗಿಸುವ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ ಎದ್ದುನಿಂತಿತ್ತು. ಹುತ್ತದ ದೇವಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡ, ಧರ್ಮಾವರ ಸೀರೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು, ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೋರಣಗಳು ಮತ್ತು ತೂಗುವ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲ ಮಾತಂಗಿ ದೇವತೆ ಮುರುಕು ಜೋಪಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಳು. ಅಂದರೆ, ನೈಜ ಭಕ್ತಿಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಆಡಂಬರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು.
೪. ವೃದ್ಧನ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತು ಕಪಟತನದ ಬಯಲು:
ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ವೃದ್ಧನ ಪಾತ್ರವು ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಕೀಕರಣದ ಹಿಂದಿನ ಕಹಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ: 'ಕಲಿತ ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ದೋಚುವಿಕೆಯ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ದೇವತೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ದೇವರಿಗೆ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸಿ ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು' ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಹೀಗೆ 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೋಚಿ, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮುಖವಾಡ ತೊಡಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವನ ಸಮಾಜದ ಕಪಟತನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ೨: 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವದಿಂದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯವರೆಗೆ ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಾದ ಪಯಣ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ.
ಉತ್ತರ: 'ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ' ಕವಿತೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವದಿಂದ ಆಧುನಿಕತೆಯ ವೈಚಾರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯವರೆಗಿನ ಮಾನಸಿಕ ಪಯಣವಾಗಿದೆ.
೧. ಬಾಲ್ಯದ ಭಯ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಿಗಿಲು:
ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡ ಎಂದರೆ ಒಂದು ರಹಸ್ಯಮಯ, ಭಯಾನಕ ಹಾಗೂ ದೈವಿಕ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು, ಬೆದರಿದ ಎತ್ತುಗಳ ಬಾಲ ತಿರುಚಿ 'ಉಧೋ' ಎಂದು ಕೂಗುವುದು, ದಟ್ಟ ಬಿದಿರು ಮೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಂಗ ಹರಿಯುವುದು ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೆರಗನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹುತ್ತದೊಳಗೆ ದೇವತೆ ಹಾವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ ಹಾಗೂ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲು ಹೋದಾಗ ಮಾವ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ತೀರಿಕೊಂಡ ಘಟನೆ ಬಾಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಭಯ ಮತ್ತು ಆಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು.
೨. ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಪಯಣ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಕಾಸ:
ಕವಯಿತ್ರಿ ಬೆಳೆದು ಚನ್ನಗಿರಿಯಿಂದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಶಿವಮೊಗ್ಗದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಮೈಸೂರಿನ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದ ಅಮ್ಮನಗುಡ್ಡದ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೇವತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಆದರೆ ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.
೩. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ:
ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಜೋಳದಹಾಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಕವಯಿತ್ರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ದಿಗಿಲು ಮತ್ತು ಪವಾಡಸದೃಶ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿ, ಕಟು ವಾಸ್ತವದ ಅರಿವಾಯಿತು. ಕಾಡು ನಾಶವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಮೂಕರಾದರು. ವೃದ್ಧನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಜದ ಕಪಟತನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಮಾನವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡನ್ನು ದೋಚಿ, ತನ್ನ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವರಿಗೆ 'ಮುಖವಾಡ' ತೊಡಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ವೈಚಾರಿಕ ಸತ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು.
ಹೀಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಜ್ಞಾನದ ಭಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದು, ಆಧುನಿಕತೆಯ ಕಪಟತನವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಕವಯಿತ್ರಿಯ ಅಂತರಂಗದ ಪಯಣವೇ ಈ ಕವಿತೆಯ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ.
೭. ಪಾಠದಿಂದ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಜೀವನ ಸಂದೇಶಗಳು
• ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ. ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕಾಡು ನಾಶ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವುವುದು ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮಹಾಪರಾಧವಾಗಿದೆ.
• ನೈಜ ಭಕ್ತಿ vs ಆಡಂಬರ: ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಕೃತಕ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮುಖವಾಡಗಳು, ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ತೋರಣಗಳಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದಿರುವ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ಭಾವನೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ.
• ವೈಚಾರಿಕ ಜಾಗೃತಿ: ಕೇವಲ ಕಲಿತ ಮಂದಿಯಾಗದೆ, ಸರಿ-ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವ ವೈಚಾರಿಕ ಮನೋಭಾವನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.